1987 jyly salynǵan mýzeı ǵımaratynda 11 myńnan asa eksponat jınaqtalsa, solardyń arasyndaǵy eń qundy dúnıe – eldegi sińlisi Sapýraǵa jazǵan maıdan hattary. Qobda aýdany Bulaq aýylynda dúnıege kelgen, taǵdyr jazýymen naǵashy aǵasy Ábýbákir Moldaǵulovtyń otbasynda Lenıngrad qalasynda tárbıelenip, odan óz erkimen maıdanǵa attanyp, erlikpen qaza tapqan batyrdyń qysqa ǵumyryndaǵy erlik joly ǵasyrlarǵa ańyz bolyp jalǵasty.
Hattardyń deni 1943 jyldyń bas kezinde mergender mektebinde oqyp júrgende jazylǵan. Ár haty eki paraqtan asady, kók sııamen jazylǵan. Jazýy anyq, áripteri iri. Sońynda «Lııa» dep qol qoıady. 1943 jyldyń 19 mamyrynda Sapýraǵa 1942 jyldyń naýryzynda balalar úıiniń Iаroslavl oblysyndaǵy derevnıaǵa kóshirilgenin, ol jerde 7-synypty aıaqtap, Rybınsk qalasyndaǵy avıasııa ýchılıshesine oqýǵa túskenin jazady. 1942 jyldyń 18 jeltoqsanynda Rybınsk qalasynan mergender mektebine oqýǵa kelgen. Jarty jyl oqyp, synaq tapsyryp jatqanyn, kóp keshikpeı maıdanǵa attanatynyn habarlaıdy. Sapýradan qazaq tilinde jazbaǵanyna keshirim surap, Aqtóbege, aýylǵa, ájege, Rozaǵa sálem aıt deıdi. Ár hatynda Sapardy suraıdy. Sapar – naǵashy aǵasy Ábýbákirdiń soǵys bastalǵan jazda dúnıege kelgen uly. Lenıngradtaǵy áskerı-kólik akademııasynyń aspıranty Ábýbákir Moldaǵulovty 1941 jyldyń tamyzynda evakýasııalaý jumystaryn uıymdastyrýǵa elge shuǵyl shaqyrtady. Lenıngradta jas bosanǵan áıeli Sán men Álııa qalady. Álııa artynan jeńgesi Sánmen birge elge qaıtý kerek bolatyn. Alaıda temirjol vokzalynda jeńgesi men náreste Sapardy poıyzǵa otyrǵyzyp, ózi Lenıngradta qalyp qoıady.
18 maýsymdaǵy hatynda maıdandaǵy naǵashysynyń mergender mektebine ketkenin aıtyp ketedi. Esimin jazbaıdy. Bul jerde anasy Marjannyń taǵy bir inisi Beısenbaı Habıevti meńzep otyr. Soǵys jyldary maıdanda áskerı tergeýshi bolyp qyzmet etken naǵashysy joly túskende Álııaǵa soǵyp ketip otyrǵan. Naǵashysymen arada qandaı áńgime bolǵany jazylmasa da, Álııanyń «Ý menıa byl dıadıa, no o nem ıa pısat ne býdý» dep qysqa qaıyrǵany aıtpasa da belgili bolyp tur. Aldyńǵy sheptegi jastardyń qalaı ajal qushatynyn talaı kórgen áskerı tergeýshi 18 jasqa tolmaǵan qaryndasyn kózsiz áreketterden saqtandyryp otyrsa kerek. Álııa mergender mektebine keńes odaǵynyń túkpir-túkpirinen jastardyń aǵylyp kelip jatqanyn, biraq ishinde birde-bir qazaq qyzynyń bolmaǵanyna qynjylady. Iаroslavl qalasynda jetimder úıinde tárbıelengen eki qurbysymen hat almasyp turatynyn, onyń biri sol qalada tiginshi bolyp jumys istese, ekinshi qurbysynyń balalar úıinde tárbıeshi bolyp qalǵanyn aıtady. Hatynyń sońynda Álııanyń elge degen saǵynyshy qatty seziledi. Maıdanǵa kirer aldyndaǵy belgisizdik kóńil kúı...
Álııa Nurmuhambetqyzy – Baltyq maıdany 22-Armııa 54-atqyshtar brıgadasynyń mergeni. 1943 jyldyń tamyzynan soǵysqa kirip, 1944 jyldyń 14 qańtarynda Pskov oblysy Novosokolnıkı aýdanyn azat etý kezinde erlikpen qaza tapty.
Aqtóbe oblysy
