Osy arada memleket tarapynan kórsetilip otyrǵan qamqorlyq týraly ekpin túsirip aıta ketsek, artyq bolmas. Qamqorlyqtyń arqasynda aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshiler mol múmkindikke ıe bolyp otyr. El eńsesin kóterýge tıisti iske nebári 2,5%-ben 10 jylǵa nesıe beriledi. Jańadan iske qosylatyn taýarly sút fermalaryna bólingen 15 mlrd teńge qarajat ıgerilgen. О́tken jyly 4,9 myń basqa laıyqtalǵan bes iri taýarly sút fermasy iske qosyldy. Jiliktep aıtatyn bolsaq, «Rodına Agrofırmasy» seriktestiginde 1,1 myń basqa shaqtalǵan taýarly sút fermasy jumys isteı bastady.Eki myń bas saýyn sıyrǵa arnalǵan sút fermasyn Selınograd aýdanyna qarasty «En dala» seriktestigi uıymdastyrdy. Arshaly aýdanynda 600 bas mal ustaıtyn ferma iske qosyldy.
Aqkól jáne Jarqaıyń aýdandarynda da jańadan salynǵan eki ferma taýarly sútti molaıtýǵa óz úlesterin qosyp jatyr. Bıyl Atbasar aýdanyndaǵy «Bastaý» seriktestigi 1,2 myń bas saýyn sıyrǵa laıyqtalǵan ferma salsa, Zerendi aýdanyndaǵy «Agro Milk Project» seriktestigi de yryzdyqty molaıtatyn sharýaǵa bel býyp otyr. Seriktestik basshysy Iýrıı Shveske aýyl sharýashylyǵynyń san salaly sharýasy tańsyq emes. Buǵan deıin jer emshegin emgen ujymǵa jetekshilik etken. 2020 jyldan bastap sútti baǵyttaǵy malmen aınalysa bastady.
Taýarly sút fermasy ornalasqan Sımferopol selosynda 325 bas golshteın-frız asyl tuqymdy mal baǵylady. Onyń 150-i – saýyn sıyr. Osy arada burynnan belgili bolsa da, asyl tuqymdy maldyń artyqshylyǵyn taǵy bir aıta ketkendi jón kórip otyrmyz. Qaqaǵan qysta da ár saýyn sıyr 25 lıtrden sút beredi eken. Jazdy kúnderi 28 lıtrge jetpek. Tuqymy azǵan jergilikti sıyr 8–10 lıtr ǵana beredi. Aýyldaǵy malsaq qaýym besbatpan beınetin arqalaǵanymen, aýzynyń jarymaı kele jatqany da sol. Qoldaǵy túliktiń sapasyn jaqsartýǵa qansha umtylǵanymyzben, sińire býdandastyrý arqyly tolaıym asyldandyra almaı otyrmyz.
Endigi bir másele – mal azyǵy. О́ńirdegi shabyndyq jerlerdiń shuraıy kemigen saıyn mal azyǵy qasqaldaqtyń qanyndaı bolyp ketti. Malsaq qaýymnyń kókeıinde júrgen bir saýal bar. Qazir óńirde maıly daqyldardy óńdep, uqsata bastady. Sol sehtarda qalatyn daqyl qaldyǵy shetelge asyrylyp jatyr. О́zimiz zárý bolyp otyrǵandyqtan, mal azyǵyna ábden jaraıtyn qaldyqty el ishinde paıdalanýǵa bolmaı ma?
Ekinshi taýarly sút fermasynyń Elenovka selosynyń irgesinen qonys tebýi tegin emes. Osy jerde sharýashylyqtyń 3 000 gektar egis alqaby bar. Mal sharýashylyǵy mal azyǵynyń óndirisine táýeldi. Ujym aldaǵy ýaqytta kópjyldyq ekpe shóp alqabyn keńeıtip, mal azyǵyna qajetti daqyldardy molaıtpaq.
– Taýarly sút fermasy – aýyl sharýashylyǵyndaǵy shyǵyny kóp is, – deıdi seriktestik basshysy Iýrıı Anatolevıch. – Áıtse de, jeńildetilgen nesıe baǵdarlamasy úmit otyn tutatyp tur. Ústeme baǵasy da kóp emes. Árıne, kepildik zat qoıyp otyrmyz. Buǵan deıin dál osyndaı «jeńil» nesıe bolǵan emes. Memlekettiń qoldaýynsyz isimizdi alǵa jyljyta almas edik.
Qazir jalpy aýmaǵy 4 gektardy qamtıtyn jańa taýarly sút fermasynyń qurylysy qolǵa alynǵan. О́tken jyldyń tamyz aıynda bólingen 755 mln teńgege qurylys jumystary júrgizilip jatyr. Mal qorasy, tól turatyn jyly oryn salynbaq. 324 bas asyl tuqymdy qara mal baǵylady. Taýarly sút fermasynyń sút saýatyn qurylǵylary Reseıden jetkizilgen. Sharýashylyq basshysynyń aıtýynsha, mal kóktemde tóldeı bastamaq. Ferma iske qosylǵan kezde 30 jańa jumys orny ashylady. Qys aılarynda mehanızatorlarǵa turaqty jumys bar, al saýynshy jetispese, kórshi aýyldardan, tipti Kókshetaý qalasynan shaqyrtylady.
Taǵy bir túıtkildi másele – veterınarlyq qyzmetti durys jolǵa qoıý. Qazir eki tájirıbeli mal dárigerimen kelissóz júrgizilip jatyr eken. Asyl tuqymdy maldyń densaýlyǵyn nazardan tys qaldyrmaǵan jón. Osylaısha, bar sharýa retimen júzege asyrylyp keledi. Mal súmesimen kún kórgen óńirde bardy uqsata bilgenge ne jetsin, shirkin!
Aqmola oblysy
