Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Búginde bul uıymnyń qajettiligin halyqaralyq uıymdar da, alyp memleketter de moıyndaǵan. Máselen, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy (OBSE) Assambleıanyń qyzmetin zerttep, zerdelep, óziniń quramyndaǵy 56 eldiń tiline aýdaryp, taratty. Zertteý qorytyndysyn jarııalaǵan uıym tóraǵasy «Bul ınstıtýt Eýropada jumys isteý úshin biz qazaqtardy kóshirip alýymyz kerek», dep ultymyzǵa baǵa bergen edi.
Sebebi biz elimizdegi ár ultqa sanyna qaraı paıyzben ólshep quqyq bergen joqpyz. Árkimniń ana tili men tól mádenıetin paıdalanýǵa, qarym-qatynas, tárbıe, oqý jáne shyǵarmashylyq tilin erkin tańdap alýǵa quqyǵy bar. Ata zańymyz da ózge ult ókilderine qoǵamdyq birlestikterge bas biriktirip, tilin, salt-dástúri men tarıhyn zerdeleýge múmkindik berdi. Sondaǵy maqsat – tamyryna úńilip, óziniń kim ekenin bilý, óıtkeni óziniń kim ekenin bilmegen adam ózgeni de syılaı almaıdy. Bul sheshim nátıje berdi, óz tarıhyn bilý arqyly ár etnos ókili qazaq jerine qalaı kelgenin, qalaı aman qalǵanyn bildi. Bilim – qashanda rýhanı baılyq. Mine, osy bilim ózgeler men qazaqtyń arasyndaǵy dostyqty nyǵaıta tústi. Eshbir májbúrleýsiz Otanynyń aldyndaǵy paryzdy túsindirdi, negizgi ultqa degen syı-qurmetin arttyrdy. Qazaq ulty – memlekettiń negizin quraýshy ortaq baǵan, tirek, qoǵamdaǵy júıeli uıymdastyrýshy, memleketimizdiń tutastyǵyn, etnosaralyq qatynas mádenıetin qalyptastyrýshy retinde erekshe oryn aldy.
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ótken joly, 30 jyldyq tarıhy ultyna, dinine qaramastan berilgen teń quqyq berý arqyly teń jaýapkershilik artýdyń durystyǵyn rastady. Elimizdi álemdik órkenıetke beıbitshil ustanymymen tanytyp, turaqtylyǵymen ınvestısııanyń quıylýyna negiz, ulttyń uıysýyna sebepshi bolyp otyrǵan QHA ınstıtýtynyń erekshe mán-mańyzy men ereksheligi de – osynda.
Assambleıa – árqashan qoǵamnyń qajettiligine, suranysyna, ózekti máselelerge sáıkes jumys istep otyrǵan uıym. Mysaly, Analar keńesiniń qurylýyna qoǵamda keıingi jyldary órship bara jatqan otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq, balalarǵa degen qatygezdik, ajyrasý, sýısıdke beıimdilik sııaqty máseleler sebep boldy. Ultyna, dinine qaramastan ár ana osy eldiń azamatyn tárbıelep otyr, sol ananyń shaı iship otyrǵanda aıtqan sózi balasynyń daladaǵy is-áreketinen kórinis tabady. Balanyń tilin, el tarıhyn bilýi, salt-dástúrin qadirleýi, boıyna ult namysyn sińirýi eń aldymen anaǵa baılanysty. Ananyń bilimdi, mádenıetti bolýy – ulttyń mádenıetti bolýynyń negizi.
QHA Analar keńesiniń basty maqsaty – otbasynda otansúıgishtik, birlik, dostyq, toleranttylyqty tárbıeleý. Bul – qazirgi ýaqyttyń eń ózekti máseleleriniń biri jáne kópetnosty memlekette ómir súrip jatqanymyzdy eskeretin bolsaq, úlken mańyzǵa ıe másele. Biz basqa mádenıetterge, basqa tilderge qurmetpen qaraýǵa, órkenıetti eldiń talaptaryn oryndaý qajettigin bala kezden tárbıeleýge tıispiz.
Analar keńesi jumysynyń negizgi baǵyty – otbasy ınstıtýtyn saqtaý men nyǵaıtýǵa yqpal etý, óskeleń urpaq tárbıesine, olardyń arasyndaǵy quqyq buzýshylyqtyń aldyn alýǵa úles qosý. Barlyq óńirlik keńester erli-zaıyptylardyń ajyrasýynyń aldyn alýǵa, otbasylyq qundylyqtardy saqtaýǵa baǵyttalǵan jumystardy júrgizedi. Al Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qoldaýymen qolǵa alynǵan «Mádenıetti ana – mádenıetti ult» jobasynyń maqsaty qoǵamda áıel men ananyń rólin, otbasy qundylyqtary men otbasy ınstıtýtynyń mańyzyn, sondaı-aq jastar men bolashaq urpaqty adamgershilikke, elshildikke tárbıeleýdegi ata-analardyń rólin arttyrý.
Assambleıa Analary keńesiniń 12 myńǵa jýyq múshesi – eriktiler. Búgingi tańda keńesshi organ retinde aýyldyq jerlerdi qamtyp, óziniń oń áleýetimen sanaly qoǵam qalyptastyrý baǵytyndaǵy jumysyn tıimdi atqaryp otyr. Úsh jyl buryn qoǵamǵa qajetti jumysqa belsene atsalysyp, óz óńirinde týyndaǵan turmystyq máselelerdi sheshýge úles qosqan, ortasynda bedeldi, barshaǵa sózi ótimdi, ómir joly ónegeli, eń belsendi anany ulyqtaıtyn qoǵamdyq marapatymyzdy bere bastadyq. Bul – respýblıkalyq Analar keńesiniń «El anasy» qurmetti ataǵy. Osynaý marapattyń tuńǵysh ıegeri – Pavlodar oblystyq Analar keńesiniń tóraǵasy Baqytjamal Maksılova. Odan soń atyraýlyq Balǵanym Hasenqyzy, jetisýlyq Nesipjamal Baımadıeva marapattaldy.
Sonymen qatar ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa júrek jylýyn arnap, jetim balalar úıinen keıin jer-jerdegi «Jastar úılerinde» tárbıelenip jatqan jastardyń jaqsy azamat bolyp qalyptasýyna, ómirden óz jolyn tabýyna úles qosqan adamdarǵa arnalǵan «Aıaly alaqan» marapatyn belgiledik. Osy sanattaǵy jastarǵa arnalǵan úılerdiń ishinde «Aqtóbe oblysynyń bilim basqarmasy» memlekettik mekemesiniń «Meıirim» jastardy áleýmettik beıimdeý ortalyǵynyń basshysy Janna Dúısenbına atalǵan marapattyń tuńǵysh ıegeri atandy. Sondaı-aq qystyń kózi qyraýda qazandyǵy jarylǵan Ekibastuzdaǵy apatta qaramaǵyndaǵy qamqorsyz ul-qyzdardy qushaǵyna alyp jylytqan qaladaǵy ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan balalardy qoldaý ortalyǵynyń basshysy Naǵıma Abdrahmanova, Shyǵys Qazaqstan oblysy «Úmit» balalar úıiniń dırektory Marııa Beısekanova da osy marapatty ıelendi.
Assambleıany otanshyldyqqa tárbıeleıtin patrıotızm mektebi deýge bolady. Analarymyz bilim berý uıymdarymen birlese jumys istep, oqýshylar men jastardyń Otanymyzdy tanýǵa, memlekettik tildi qurmetteýge, salt-dástúrlerimizdiń qadir-qasıetin uǵýǵa baǵyttalǵan is-sharalarǵa belsene qatysyp turady. Máselen, keıingi jyldary Analar keńesi qoǵamdaǵy áskerı boryshty óteýge barý, áskerı qyzmet salasynda qyzmet atqarýǵa jastardyń qyzyǵýshylyǵy tómendep ketkenine nazar aýdaryp, osy baǵytta jumys isteı bastady. Ulttyq ulan Áskerı ınstıtýtymen jasalǵan memorandým aıasynda kásibı psıhologterimiz stýdentter men áskerı boryshyn ótep júrgenderge qumar oıyndaryna táýeldilikten qutylý, sýısıdtiń aldyn alý, kúızelisten shyǵý joldary týraly júıeli túrde ınteraktıvti dáris ótkizip keledi.
Búginde Assambleıa analaryn memlekettik organdar da, úkimettik emes uıymdar da salmaqty qoǵamdyq ınstıtýt retinde qabyldaıdy. Mysaly, prokýratýra, medfarmbaqylaý, polısııa, jergilikti memleket organdarymen birlese «Jasyl sertıfıkat» jobasy iske asyrylyp jatyr. Munda dárihanalardyń quramynda esirtkisi bar dári-dármekterdi satýdan bas tartýyna baǵyttalǵan qoǵamdyq baqylaý júrgiziledi. Sonymen qatar Parlament depýtattary, Densaýlyq mınıstrliginiń Farmakologııa komıtetimen birlesip, balalardyń veıpke áýestenýine qarsy baǵyttalǵan «Veıpke tyıym» jobasy júrgizilip, nátıjesinde, tyıym salynatyn zańnyń qabyldanýyna qol jetkizdik.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHHIII sessııasynda sóılegen sózinde: «Assambleıa nashaqorlyq, qumarpazdyq (lýdomanııa), turmystyq zorlyq-zombylyq, vandalızm jáne ysyrapshyldyq sııaqty áleýmettik keseldermen kúresýde mańyzdy ról atqarady. Ultyna, dinine, násiline, áleýmettik jaǵdaıyna qaramaı, oǵan barlyǵy atsalysýy kerek», degen edi. Qaterli qubylystarmen kúreste QHA-ǵa aıryqsha mindet júktelýi osy uıymnyń áleýeti men múmkindigine degen senimdi kórsetedi. Memleket basshysynyń bul tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda «Salamatty sana» jobasy qolǵa alyndy. Jobanyń maqsaty – áleýmettik keselderdiń aldyn alý, olarǵa tap bolýdyń sebep-saldary men keltiretin zııanyn túsindirý, bul qoǵamdyq dertterge qarsy turýdyń joldaryn kórsetý, qoǵamda osyndaı keleńsiz áreketterge tolyq qarsy bolý mádenıetin qalyptastyrý. Bul joba búginde respýblıkaǵa taraldy. Mysaly, Mańǵystaý oblysy ákiminiń tikeleı baqylaýynda 46 adamnan qurylǵan jumys toby osy baǵyttaǵy máselelerdi qolǵa alyp otyr. Atyraý oblysynda bul jobanyń iske asyrylýy oblys máslıhatynyń depýtatyna júktelgen, al Abaı oblysynda oblys ákimi orynbasarynyń deńgeıindegi komıssııanyń quzyretine kiredi. О́ńirlerde bul baǵyttaǵy jumys «Adal jol», «Baqyt otbasynan bastalady», «Zorlyq-zombylyqtan qalaı saqtanamyn», «Zorlyq-zombylyqsyz balalyq shaq», «Berik otbasy – adamnyń senimdi tiregi», «Meniń balam – meniń basty jaýapkershiligim» sekildi taqyryptarymen júrgizilip keledi.
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń respýblıkalyq Analar keńesi óziniń belsendi, salmaqty qoǵamdyq birlestik ekenin tanytty. Onyń músheleri jyl saıyn eselenip, jańa jobalarmen qatar qoǵamda yqpaly da artty.
Názıpa ShANAI,
QHA Keńesiniń múshesi,
Analar keńesiniń tóraǵasy
