Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Júıkeni juqartqan júıesiz joba
Balalardyń sportpen aınalysýyna jáne shyǵarmashylyq qabiletterin damytýǵa múmkindik berý maqsatynda memleket «Dene shynyqtyrý men buqaralyq sportty damytý jónindegi 2020–2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar» qabyldap, memlekettik sporttyq tapsyrys júıesin engizdi. Bul bastama ata-analar men kásipkerlerge úlken qoldaý bolýy kerek edi. Alaıda baǵdarlamany júzege asyrý barysynda qıyndyq kóbeıgen. Áýelde sport seksııalaryn nemese óner úıirmesin ashyp, memlekettik tapsyrys aıasynda qyzmet kórsetkisi kelgen kásipkerler «artSport.edu.kz» portaly arqyly ótinish berip, jergilikti ákimdik kásipkerdiń talapqa sáıkestigin teksergen soń, júıege tirkelip jumysyn bastaǵan.
Keıinnen baǵdarlamanyń uıymdastyrylýynda ózgerister bolyp, sport seksııalary «DamuBala» platformasyna, al shyǵarmashylyq úıirmeler «ArtSport» júıesinde qalǵan. Kásipkerler bir júıeden ekinshi júıege kóship júrgende úıirmege tirkegen balalardyń derekteri joǵalyp ketken. Kásipker Qudaıbergen Tursynnyń aıýynsha, ony qaıta tirkeý óte qıyn.
«Men 2021 jyly osy baǵdarlamaǵa qosyldym. Alǵashynda «ArtSport» platformasynda jumys istedik, 2023 jylǵa deıin solaı jalǵasty. Keıin «DamuBala» júıesi iske qosyldy. Aýysý barysynda balalar júıeden joǵalyp ketti. О́z basym sport seksııasyna 90 balany tirkegen edim. Biraq qazir olardyń kópshiligi júıede joq. Negizi, balalar Ulttyq bilim berý derekter qory bazasynda turýy kerek. Ata-analary ótinim berip, ony rastap otyrýǵa tıis. Biraq meniń 90 balamnyń ishinen tek eki ata-ana ǵana qujattaryn rastaı aldy. Qalǵan balalardyń jaǵdaıy belgisiz. Biz óz betimizshe olardyń qujattaryn toltyra almaımyz, óıtkeni zańǵa qaıshy. Sotqa bereıik desek, ol da ońaı emes. Qanshama shyǵynǵa batasyń. Sot sheshimi bizge oń nátıje berse jaqsy. Jekemenshik platformalardyń artynda kim turǵany belgisiz. Olardyń qorǵaýshylary myqty bolýy múmkin. Sondyqtan biz úshin belgisiz tulǵamen sottasý – úlken táýekel», deıdi kásipker.
Jumsalǵan qarjyny baqylaýdyń álsizdigi, platformalardyń turaqsyzdyǵy, kezektegi balalardyń tizimnen joǵalyp ketýi sııaqty máseleler kásipkerler men ata-analardy ábden qajytqan. Júıeni baqylaýǵa alyp bir izge túsirmese, jaqsy bastama júgensiz jobaǵa aınalyp barady.
Máseleni sheshýge qulyq tanytqan eshkim joq
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev: «Jalpy, bul saladaǵy jumysta kózboıaýshylyq pen ámirshildik-ákimshilik tásilden bas tartý qajet. Úkimet pen ákimdikter tıisti baǵdarlama ázirlep, sheshim qabyldaǵan kezde osynyń bárin eskerýge tıis», degen edi. Biraq ony elegen eshkim joq syńaıly. Alyp platformanyń artynda turǵandar balany emes, paıdany oılap, aryz-shaǵymǵa jumǵan aýyzdaryn ashpaı otyr. Alańdatatyny da osy.
«Bul júıede Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi, Týrızm jáne sport mınıstrligi, jergilikti ákimdikter men basqarmalar, sondaı-aq «Atameken» kásipkerler palatasy barlyǵy birlesip jumys isteýi kerek. Alaıda bul máseleni sheshýge eshkim naqty qadam jasap otyrǵan joq. Júıesizdik pen qaǵazbastylyq kásipkerlerdi tyǵyryqqa tiredi. Biz qalalyq máslıhatqa baryp, máselemizdi aıtamyz, «Atameken» palatasyna shaǵymdanamyz, biraq bári sol jerde qalyp qoıady. Júıeniń durys jumys istemeýi – memlekettik baǵdarlamalarǵa, bılikke, jalpy júıege degen senimsizdikti arttyryp otyr. Prezıdent tapsyrma berse de, oryndalýǵa tıis mindetter júıelenbeı jatyr. Qarjy máselesi de túsiniksiz. Jyl saıyn memlekettik shyǵarmashylyq jáne sporttyq tapsyrysqa júz mıllıard teńge bólinedi. Biraq onyń naqty qaı platformaǵa, qansha balaǵa baǵyttalatyny belgisiz. Naqty qansha bala úıirmege qatysyp jatqany týraly tolyq aqparat joq. 2023 jyldyń qarashasynda 18 myń bala úıirmege kezekke turdy, biraq jyl sońyna deıin olardyń barlyǵy tegin úıirmeniń ıgiligin kórgen joq. «DamuBala» basshylyǵymen sóıleseıik desek, olar kásipkerlermen kezdespeıdi, dıalogke shyqpaıdy. Bul máseleni mınıstrlik pen Prezıdent Ákimshiligi deńgeıinde ǵana sheshý qajet. Qazir kásipkerler úıirme uıymdastyrýmen emes, qaǵazbastylyqpen, ata-analardyń ótinimderin rastaý máselesimen áýre», deıdi Qudaıbergen Tursyn.
Memlekettik shyǵarmashylyq tapsyrysty iske asyrý dıreksııasynyń málimetinshe, Astana qalasynda tegin úıirmege tirkelgen 44 myń bala bar. Olardyń 26 myńy – úıirmege qatysatyndar, al 18 myńy – kezekte turǵandar. Biraq kezek kelgenshe jyl aıaqtalady. Ata-analar da balasyn amalsyz aqyly úıirmege aparady. Taǵy bir másele – kezek retiniń ońdy-soldy ózgerýi. Kásipkerler Memlekettik shyǵarmashylyq tapsyrysty iske asyrý dıreksııasyna shaǵym aıtyp talaı barǵan. Dıreksııa basshysy Erlan Quralbaıuly bul jaıdan habardar. Biraq atalǵan platformalardyń bazasyn tekserý quzyryna kirmeıtinin aıtyp, bul iste adam faktorynyń áseri bar ekenin alǵa tartty. Ol da máseleniń ońynan sheshilýine múddeli.
«DamuBala» – jekemenshik platforma. Biz tek sol jerde jumys isteımiz, memlekettiń qarjysyn osy júıe arqyly bólemiz. Biraq bul júıedegi jumys barysyn, bazasyn baqylaý bizdiń quzyrymyzda emes. Qazirgi kezde 40 myń balanyń deregin qolmen engizýge májbúr bolyp otyrmyz. Osyndaı aýqymdy jumysty 22 adam ǵana atqaryp otyr», deıdi ol.
Bala bolashaǵy bızneske aınaldy
Jergilikti ýákiletti organdar bul máseleni retteýge qaýqarsyz ekenin moıyndap otyr. Sebebi olar platformada usynylǵan málimetter negizinde ǵana jumys isteıdi. Al platformany baqylaıtyn arnaıy organ joq. Osylaısha, memleketten bólinetin qarjy belgili bir kásipkerlerdiń qolyna ótip jatqanymen, olardyń naqty qansha balaǵa sapaly qyzmet kórsetip jatqany belgisiz. Oǵan qosa, myńnan asa balany birden qabyldap, biraq naqty nátıje kórsetpegen kásipkerler bar. Munyń bári baǵdarlamanyń ashyqtyǵyna kúmán keltiredi.
«Keıbir kásipkerler 1 myńnan asa balany tirkep, jyl saıyn 250–300 mıllıon teńge alady, biraq onyń naqty nátıjesi kórinip jatqan joq. Bul qyzǵanysh emes, másele ashyqtyqta. Eger memleket osynshama aqsha bólse, onyń naqty qaıda jumsalǵany kórsetilgeni durys. Bolmasa bir kásipkerge 300 baladan artyq oqytýǵa ruqsat berilmeýi kerek. О́ıtkeni 1000 balany oqytý úshin jeke ǵımarat, keminde 50–60 muǵalim, oqý quraldary qajet. Sondyqtan 1200 balany naqty qaı jerde oqytyp jatyr, qansha muǵalimi bar, qandaı jetistikterge jetti, bul qarajat qanshalyqty tıimdi jumsaldy degen suraqtarǵa jaýap bolýǵa tıis», deıdi Q.Tursyn.
Memlekettik shyǵarmashylyq tapsyrysty iske asyrý dıreksııasynyń basshysy Erlan Quralbaıuly kásipkerlikti shekteýge bolmaıdy degen ýáj aıtady. Biraq júıeni bir ortalyqqa biriktirip ońtaılandyrý máseleniń sheshimi ekenin atap ótti. «Qazirgi tańda bul máseleni sheshýdiń birden-bir joly – júıeni ortalyqtandyrý, ıaǵnı barlyq jumys barysyn biryńǵaı basqarylatyn júıege kóshirý», deıdi ol.
Al kásipkerler «face id» tekserý júıesin engizýdi usynyp otyr. Sonda, shyn máninde, qansha bala tegin úıirmege qatysyp júrgenin bilýge bolady deıdi. Osylaısha, memlekettiń aqshasymen qaltasyn qampıtyp otyrǵandar anyqtalyp, jemqorlyqtyń joly kesiledi. Ári balalar úıirmege turaqty qatysatyn bolsa, jobanyń negizgi maqsaty oryndalyp, sapaly nátıje bolady.
