Almaty júrgizýshileri ádeptiligimen erekshelenbek
Aýasy aınalmaıtyn Almaty shaharynyń basty máselesiniń biri – ekologııa. Qazirgi tańda qala bıligi jekemenshik tasymaldaýshylardy da gazben júretin kólikke kóshirý úshin qoldan keletin sharalardyń bárin jasaýda. Bıyl Almatyǵa ekologııalyq avtobýstardyń úshinshi legi satyp alyndy. Sonymen, qalaǵa taza otyn – gazben júretin taǵy da 100 jańa avtobýs ákelindi. Sharaǵa Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev qatysty.
Degenmen, megapolıste munan da bólek, qoǵamdyq kólikterge qatysty kóptegen máseleler bar. Avtoparkterdiń tehnıkalyq jelilerin jańartý, kásipqoı júrgizýshilerdiń jetispeýshiligi, olardy jataqhanalarmen qamtamasyz etý men jolaýshylarǵa mádenıetti qyzmet kórsetýin qamtamasyz etý kezek kúttirmeıdi. Oǵan qosa qalada sońǵy ýaqytta avtobýs júrgizýshileriniń kinásinen oryn alǵan úlken jol apattary bul jáıtterge keshendi kelýdi talap etip otyr.
– Búgingi kúni elektr energııasymen jáne gazben jumys isteıtin kólik sany 850 birlikke jetti jáne qalanyń qoǵamdyq kóliginiń teń jartysyn quraıdy. 10 shaqyrym jer júrýge ketetin gazdyń baǵasy benzınnen 40 paıyzǵa arzan. Bul formýla bizde ıgerilgen, ári qaraı da osy ádispen jumys isteı beretin bolamyz. Demek, avtobýstar ekologııalyq jaǵynan taza bolýymen qatar, ekonomıkalyq jaǵynan da óte tıimdi. Muny bizdiń qalalyqtar da sezine bastady, – deıdi qala ákimi Ahmetjan Esimov.
Qala basshysy ótken jyly 260 mıllıonnan astam jolaýshy tasymaldanǵanyn, bul burnaǵy jylmen salystyrǵanda 12,5 paıyzǵa artyq ekendigin aıtty. Qazir Almatyda ekologııalyq taza avtokóliktiń jalpy sany 70 paıyzdy quraıdy. Osy arada gazben júretin mýnısıpaldy avtobýs parkin qurý jobasy Eýropa qaıta qurý jáne damý bankimen birge júzege asyp jatqanyn eske sala ketýge bolady. Oǵan qosa jekemenshik tasymaldaýshylar da birtindep gazben júretin kólikterge kóshetin bolady. Qazir olar ortasha nemese kishigirim avtobýstarmen jolaýshylar tasymaldap júr. Aldaǵy ýaqytta jekemenshik kompanııalarǵa úlken avtobýstar satyp alýǵa ákimdik tarapynan jeńildikteri bar nesıelik baǵdarlamalar jasalǵan.
– Bıyl oblıgasııalyq zaımdar shyǵarýdy qarastyryp otyrmyz. О́zderińiz naryqtaǵy ahýaldy kórip otyrsyzdar, múmkindiginshe zaımdar shyǵaryp, sonyń esebinen avtobýstar satyp alyp, olardy jekemenshik operatorlarǵa beretin bolamyz. Árıne, bul avtobýs parkterin jańartýǵa da, jolaýshylar syıymdylyǵyn kóbeıtýge de septesetin bolady, – deıdi qalalyq jolaýshylar kóligi basqarmasynyń bastyǵy Talǵat Ábdirahmanov.
Onyń aıtýynsha, Eýropalyq bankpen yntymaqtastyqtyń arqasynda eki jyl buryn qalaǵa 195 trolleıbýs ákelingen. Bolashaqta atalǵan baǵdarlama boıynsha shahardyń batys, soltústik jáne shyǵys jaǵynda úsh avtobeket salý josparlanýda. Ol jerde basqa oblystardan jáne qala shetinen kelgen kólikter turaq tebetin bolady. Keleshekte shahardaǵy qoǵamdyq kólikterdiń birazyn jańartý qajet. Ol bir jylda bitetin jumys emes.
Sol sııaqty, qala bıligi kólik júrgizýshileriniń jetispeýshiligi máselesin, bolashaqta qoǵamdyq kólik júrgizýshilerin elimizdegi kolledjderde oqytýmen qatar, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstannan jumys kúshin tartý arqyly da bul máseleni sheshýge bolatyndyǵyn alǵa tartyp otyr. Máselen, megapolıste 1600 avtobýs adam tasyp júrse, onyń 50 paıyzy mýnısıpaldy avtokólikter. Biraq, soǵan qaramastan, turǵyndar jumysqa baryp-qaıtatyn ýaqyttarda jolaýshylar kólikte syǵylysyp júrýge májbúr. Oǵan qosa qoǵamdyq kólikke qyzmet kórsetetin júrgizýshilerdiń jaýapkershiligin sezinbeýi, dórekilik tanytýy, jolaqysyn qolma-qol ıemdenip ketýi, valıdatordy buzyp, óz betinshe ashýǵa deıin barýy, kásipqoılyqtyń jetispeýi talaı ret aıtylǵan, jazylǵan. Oǵan mysal retinde tek ótken jyly 30 júrgizýshige qatysty qylmystyq is qozǵalǵanyn aıtsaq ta jetkilikti.
Sondyqtan, munan bylaı jolaqysyn qolma-qol tóleýdi túbegeıli joıý úshin, kartochkalardy engizý sharalary qolǵa alynýda. Endigi jerde jolaýshylar kartochkasyn qoǵamdyq kólikterge ornatylatyn termınalǵa janap, jolaqysyn tólep, qajet kezinde balanstaryn toltyryp otyrady. Mundaı júıe jyl sońyna qaraı kiriktirile bastamaq.
Sol sııaqty, tańnyń atysynan, kúnniń bir ýaǵyna deıin jolaýshy tasıtyn jandardyń turmystyq jaǵdaıy qalalyq bılikti burynnan da alańdatyp kele jatqan bolatyn. Osy máselege oraı, ótken jyly tamyz aıynda kommýnaldyq avtobýs parkteriniń janynan qaladan jyraqta turatyn, 120 adamǵa arnalǵan 2 jataqhana ashylǵan edi. Almatyǵa ákelingen jańa ekologııalyq avtobýstardyń tusaýkeserinen keıin jýrnalıster toby «Almatyelektrlikólik» JShS-niń avtobýs júrgizýshileriniń jańa jataqhanasyn aralap, Almaty jolaýshylar kóligi jáne tehnologııalar kolledjiniń tynys-tirshiligimen tanysty.
Osydan keıin Almaty jolaýshylar kóligi jáne tehnologııalar kolledjine keldik. Kolledj dırektory Seıitbek Súleımenov aldymen BAQ ókilderine oqý ordasynyń tarıhymen baıandaı kele:
– Qazir kolledjde «Avtokólikterge tehnıkalyq qyzmet kórsetý, jóndeý jáne paıdalaný», «Qalalyq elektr kólikterin paıdalaný, tehnıkalyq qyzmet kórsetý jáne jóndeý», «Tokarlyq is jáne metall óńdeý», «Dánekerleý isi», «Shashtaraz óneri jáne sándi kosmetıka», «Tigin óndirisi jáne kıimdi úlgileý» tárizdi alty mamandyq boıynsha mamandar daıyndaımyz. 2014 jyly 1 tamyzda «Almatyelektrlikólik» JShS-men mamandar daıyndaý jóninde jasalǵan memorandým negizinde kolledjde trolleıbýs jáne tramvaı júrgizýshilerin daıyndaý kýrstary ótkiziledi. Osy ýaqytqa trolleıbýs parkine 46 júrgizýshi jiberildi. Stýdentterdiń oqý tájirıbeleri ár senbi saıyn biliktiligi joǵary mamandardyń basshylyǵymen trolleıbýs parkinde ótkiziledi. Búgingi tańda kolledjde 550 stýdent bilim alýda. Kolledjdegi barlyq stýdent memlekettik grant boıynsha tegin oqytylady ári aı saıyn tıisti shákirtaqycyn alady, – dedi.
Bir qýanarlyǵy, úsh jyl tegin oqytatyn kolledjde jastar naqty bir kásiptiń ıesi atanyp qana qoımaı, ónerdiń qalaǵan túrin úırene alady. Dombyra, án, hor, bı úıirmeleri bar. Jańa tehnologııalarmen jabdyqtalǵan oqý ordasynda bilim alýshylardyń ıgiligine paıdalanýǵa berilgen baı kitaphana, oqyrman zaly, oqý-óndiristik sheberhanalar, akt zaly, ashana, fýtbol alańy, sport kesheni bar.
Munda jýrnalıster nazaryn aýdaryp, qyzyqtyrǵan jaıt – kolledjde bolashaq qoǵamdyq kólik júrgizýshilerine jol júrý erejelerin úıretetin arnaıy kompıýterlik trenajer ortalyqtary. Ol naǵyz avtobýs kabınasy tárizdi kórinetindikten, rólge otyrǵan adam ózin shynaıy júrgizýshi retinde sezinedi. Eger stýdent aıaldamaǵa durys toqtamaǵan jaǵdaıda, adamdar avtobýsqa otyrmaıdy, al, eger júrgizýshi kenetten jol jaqtaýyna soǵylyp jatsa, kabına qozǵalyp, shaıqalyp ketedi. Kompıýter júrgizýshiniń jol boıynda jibergen barlyq qateligin kórsetip turady. Aıtqandaı, aldaǵy ýaqytta bul kolledjde qoǵamdyq tártip pen jol júrý erejelerin buzǵan qazirgi qoǵamdyq kólik júrgizýshilerin qaıta oqytý jumystary da josparlanyp otyr. Olar emtıhan tapsyryp, qaıtadan jol júrý erejelerin oqyp, psıholog mamandarmen tyǵyz jumys jasaıtyn bolady.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
Sýretterdi túsirgen
Dáýren ISAEV.
