Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Kolledj ishine kire bergende-aq jańa pisken nannyń ıisi muryn jaryp, kóńilge jylylyq uıalatty. Qaıda júrgenińdi birden esińe salady. Úzilis ýaqytyna tap kelgen sııaqtymyz, stýdentter dálizde toptasyp, bir jerge qaraı úımelep tur. Biz de sol jaqqa bet aldyq. Jaqyndap kelsek, shaǵyn býfet eken. Sórelerde nannyń túri-túri samsap tur. Al ar jaǵynda aljapqysh kıgen bir qyz ónimderdi satyp, shıraq qımyldap jatyr. Biraq ol jaı satýshy emes, osy kolledjdiń «naýbaıshy-kondıter» mamandyǵynda oqıtyn 2-kýrs stýdenti eken. Aty-jóni – Symbat Ersin.
– Bulardy ózderiń daıyndaısyńdar ma? – dep suradyq.
– Iá, – dep jyly jymıdy Symbat. – Biz tek nandy pisirip qoımaımyz, satýdy da úırenemiz.
– Mamandyǵyńdy qalaı tańdadyń?
– Ápkem osynda oqyǵan. Ol óz kásibin ashyp, jaqsy tabys taýyp júr. Sony kórip, men de osy joldy tańdadym.
Biz «bárekeldi» desip, kolledjdiń basshylyǵyna qaraı bet aldyq. Dáliz boıymen júre bergenimizde qabyrǵalardaǵy kartınalarǵa kózimiz tústi. Bul sýretter jaı ǵana ádemilik úshin emes sııaqty. Barlyq sýret taǵamǵa qatysty. Qamyrdyń názik qurylymy, torttyń minsiz kremi, kofeniń burqyraǵan býy – bári-bári sheberliktiń, talǵamnyń, eń bastysy kásipke degen mahabbattyń belgisindeı. Birtúrli tábetińdi oıatyp, shabyttandyrady. Osylaı kartınadaǵy keremetke tańyrqap kele jatqanymyzda, aldymyzdan kolledj dırektory Záýre Qylyshbaeva da kórindi. Amandyq-saýlyqtan soń, oqý ordasynyń mán-jaıymen tanystyrdy.
«Oqýǵa qabyldaý kezinde erejege sáıkes úmitkerlerdiń attestatyndaǵy jalpy ortasha baǵalary eskeriledi. Buryn bizge ortasha baly 3 bolǵan talapkerler tússe, sońǵy jyldary ortasha baly 4 jáne 5 bolatyn talapkerler sany kóbeıdi. «Jumysshy mamandyqtarǵa mektepte nashar oqyǵan oqýshylar ǵana barady» degen túsinik qazir ózgergen», dedi Z.Qylyshbaeva. Sodan soń biz bul kolledjdiń erekshelikterin suradyq.
– Kolledjde akademııalyq mobıldilik saıasaty turaqty júzege asyp keledi. Máselen, bıyl sáýir aıynda 50 stýdentti Túrkııanyń Antalııa qalasynda ornalasqan Mehmed Zekı Baldjy atyndaǵy tamaqtandyrý jáne qonaqúı bıznesi kolledjine aparýdy josparlap otyrmyz. Olar bir semestr sonda bilim alady, tájirıbe jınaıdy. Qarajat jaǵynan qınalmaıdy. Túrkııadaǵy oqý baǵdarlamasy stýdentterimizdiń kásibı biliktiligin arttyrýǵa múmkindik berip, halyqaralyq deńgeıde biliktiligin shyńdaýǵa septigin tıgizetini sózsiz. Bul – bolashaqta jaqsy jumysqa ornalasýdyń kepili. Odan bólek, bizdiń kolledj kásiporyndarmen tyǵyz baılanys ornatyp, olardyń naqty óndiristik talaptaryna saı mamandar daıarlaıdy. Oqý úderisine dýaldy oqytý formaty engizilgen. Stýdentter óndiris oryndarynda jıi tájirıbeden ótip turady. Bizdiń bilim alýshylarǵa 61 pán oqytýshysy men 16 óndiristik oqytý sheberi jáne kásiporyndardan keletin sala mamandary sabaq beredi. Olar teorııadan bólek, tájirıbege erekshe nazar aýdarady, – dedi kolledj dırektory.
Aıta keteıik, tarıhy sonaý 1983 jyldan bastalatyn kolledj bastapqyda jeńil ónerkásipke kadrlar daıarlaý maqsatynda qurylyp, kásiptik-tehnıkalyq mektep retinde ashylǵan. Mektep qaıta qurýlardan keıin 2012 jyly kolledj mártebesine ıe boldy. Qazirgi tańda bul kolledj elimizdegi tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý salasyndaǵy jetekshi oqý oryndarynyń qataryna jatady. Búginde atalǵan oqý ordasy 6 mamandyq pen 19 biliktilik boıynsha kadrlar daıarlaıdy. «Tamaqtandyrýdy uıymdastyrý», «Nan pisirý, makaron jáne kondıter óndirisi», «Et jáne et ónimderin óndirý», «Tamaqtaný salasynda qyzmet kórsetýdi uıymdastyrý», «Tigin óndirisi jáne kıimderdi úlgileý», «Taǵam óndirisiniń tehnologııasy» sııaqty san túrli sala mamandary bilim alyp jatyr munda. Osy ýaqytqa deıin kolledj 10 myńnan astam qyzmet kórsetý mamandaryn daıarlaǵan. Qazir 1 600-ge jýyq stýdent oqıdy.
Sonymen qatar oqý ordasynyń stýdentteri aımaqtyq jáne respýblıkalyq «WorldSkills» chempıonattarynda birneshe ret jeńiske jetken. Solardyń qatarynda kolledj túlegi, óndiristik oqytý sheberi Erkebulan Mahmutov ta bar. Ol Shveısarııanyń Lıýsern qalasynda ótken álem chempıonatyna qatysyp, mol tájirıbe jınaqtaǵan. Biz Erkebulanmen erkin áńgimesý úshin naýbaıhana sehyna bardyq. Ol stýdentterimen qyzý jumys istep jatyr eken. Munda kirgen bette kózge túsetin nárse – jyltyraǵan tehnıkalar. Máselen, anaý jerdegi «Mıkser» – barlyq ıngredıentti lezde aralastyryp beredi eken. Al «Qamyr ılegish mashına» eń myqty naýbaıshynyń ózi bir saǵat ıleıtin qamyrdy birneshe mınýtta-aq daıyndaıdy. Tipti «Qamyr jaıǵysh mashına» degen de bar. Bul qurylǵy «Qolmen jaıǵandaı bolmaıdy» deıtin ájelerge dálel retinde, birkelki, jumsaq, ıdealdy juqa qamyr jasap beredi.
– Qolmen eshteńe istemeısizder me? – dep suradym janymdaǵy stýdentten.
– Mashınalar bárin ózderi jasaıdy ǵoı. Biz tek basqaramyz. Biraq osy qurylǵylar toqtap qalǵan jaǵdaıda ózimiz qolmen-aq isteı alamyz. Senbeseńiz, kórińiz, – dep stýdent qamyrdy ıleýge kirisip ketti. Bárimiz dán rıza boldyq. Árıne, shúbá keltirmeımiz, biraq sheberlikterine kózimiz anyq jetti.
Osy kezde stýdentterge nan ónimderin pisirýdi úıretip júrgen oqytýshy Erkebulan Mahmutovpen sóılesýdiń sáti tústi.
– Siz de osy kolledjdiń túlegi ekensiz?
– Iá, men munda bilim alyp, «WorldSkills» álem chempıonatynyń naýbaıhana quzyrettiligi boıynsha halyqaralyq sarapshysy atandym. Qazirgi tańda stýdentterge nan ónimderin pisirýdi úıretemin.
– Bárekeldi! Shynyńyzdy aıtyńyzshy, qazir bul mamandyqqa suranys qalaı?
– Sizge ótirik, maǵan shyn. Bizdiń túlekter oqýdy bitire sala naýbaıhanalarda qyzmet istep, 500 000 teńgege deıin jalaqy alyp jatyr. Jańa tehnologııalardy meńgergen, kásibı jarystarǵa qatysqan túlekter tipti odan da joǵary jalaqyǵa jumysqa tura alady. Nege deısiz ǵoı? О́ıtkeni tamaq óndirisi – eshqashan mańyzyn joǵaltpaıtyn sala. Ásirese naýbaıshy mamandyǵy suranysqa ıe. Qazirgi tańda jańa tehnologııalar men eýropalyq trendterdi meńgergen mamandar óte qajet. Sondyqtan bul salany tańdaıtyn jastarǵa bolashaqta kóptegen múmkindik esigi ashylatyny sózsiz.
– О́te jaqsy eken. Qazir ózi bul mamandyq ıeleri qaıda jumysqa ornalasyp jatyr?
– Bizdiń túlekter túrli mekemede jumys istep júr. Kópshiligi naýbaıhanalarda, kondıterlik sehtarda, meıramhanalarda basshylyq qyzmet atqarady. О́ndiris oryndary, naýbaıhanalar bizden turaqty túrde tájirıbeden ótetin nemese jumysqa ornalasatyn stýdentterdi suraıdy. Úshinshi kýrsta oqıtyn stýdentter tipti tájirıbe kezinde jumysqa kirisip ketedi. Kópshiliktiń oıynda naýbaıshylyq áıelderdiń kásibi degen túsinik bar. Alaıda is júzinde bul mamandyqty kóbine er adamdar meńgeredi. О́ıtkeni qamyr ılep, ony kóterip, jumys barysyn júrgizý belgili bir fızıkalyq kúshti qajet etedi. Álemdik tájirıbege qarasaq, naǵyz kásibı naýbaıshylardyń basym bóligi er adamdar, – dep Erkebulan Mahmutov aǵynan jaryldy.
Sodan soń biz stýdentterdiń oıyn bilgimiz keldi. Olar ne deıdi eken?
– Aty-jónim – Rahymbek Damır. Ekinshi kýrs stýdentimin, mamandyǵym – naýbaıshy, – dedi stýdent.
– Bul kásiptiń qandaı artyqshylyqtary men qıynshylyqtary bar?
– Men úshin bul kásiptiń tek artyqshylyqtary bar. Unaǵan salada jumys istegende, onyń kemshilikterin baıqamaısyń. Árıne, keıde uzaq ýaqyt turyp, túngi ýaqytta jumys isteý sekildi qıyndyqtar bolady. Biraq bul mamandyqtyń qyzyǵy sol – jasaǵan ónimińniń sońǵy nátıjesin kórgende, barlyq eńbegiń aqtalady.
– Sen úshin naýbaıshynyń jumysy nesimen erekshe?
– Maǵan eń unaıtyny – úderistiń ózi. Qamyr ılegennen bastap, pisirý, daıyn ónimdi kórý – bári keremet sezim syılaıdy. Eń bastysy, pisip shyqqan nannyń hosh ıisi erekshe áser qaldyrady. Bul mamandyq shyǵarmashylyq izdenisti talap etedi. Búginde kúndelikti tamaq mázirimen eshkimdi tańǵaldyra almaısyz. Asty dámdi ári kóz tartarlyqtaı etip ázirleý úshin janyńdy salýyń kerek. Shynaıy peıilmen, súıispenshilikpen jasalǵan taǵam ǵana kóptiń kóńilinen shyǵady. Árıne, qazir ınternetten qarap, kez kelgen tamaqty isteýge bolady. Biraq onyń bári foto men vıdeodaǵydaı bolyp shyǵa bermeıdi. Aspazdyqtyń óz qupııalary bar. Ony oqymaı meńgerý qıyn, – dep Damır oıyn búkpesiz ashyq aıtty. Shynaıy jaýap bergeni júzinen kórinip-aq turdy.
Osylaısha, biz naýbaıhanadan shyǵyp, tigin sehyna qaraı bet aldyq. Dálizde kele jatqanda-aq tigin mashınalarynyń birkelki yrǵaǵy alystan estilip jatty. Sehqa kirmes buryn, kóz aldymyzǵa ádettegi dáris tyńdap, dápterge konspekt jazyp otyrǵan stýdentter elestegen. Biraq munda múlde basqasha kórinis. Stýdentterdiń qoldarynda qalam emes, ıne men jip. Aldarynda qaǵaz emes, túrli-tústi matalar. Olar kádimgi mamandar sekildi, biri mata ólshep, úlgi syzsa, endi biri túıreýishtermen bekitip, matany piship álek. Keıbiri daıyn bolǵan buıymdardyń tigisin tekserip, útiktep jatyr. О́ndiristik oqytý sheberi stýdentterdiń arasymen júrip, árqaısysynyń jumysyna muqııat nazar aýdarady. Birine tigisin túzeýdi eskertse, endi birine matany durys ornalastyrý kerektigin kórsetedi. Iá, bul jerde sabaq qurǵaq teorııa emes, naqty is-tájirıbe arqyly ótedi eken.
Sodan biz qashanǵy baqylap turamyz, jumys yrǵaǵyn buzbaýǵa tyrysyp, oqytýshyǵa qaraı jaqyndadyq. Aty-jóni – Aınur Muqasheva. «О́ndiristik oqytý sheberimin. Tigin óndirisi jáne kıim úlgileý mamandyǵy boıynsha sabaq beremin» dep tanystyrdy ózin.
– Bul mamandyq aıasynda tiginshi, arnaıy tiginshi, modeler-pishýshi, tehnık-tehnolog syndy birneshe biliktilik bar. Oqý merzimi – eki jyl, on aı. Sondaı-aq kolledjimizde erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalarǵa arnaıy toptar qarastyrylǵan. Barlyq stýdent grant negizinde oqıdy, olarǵa 43 000 teńge kóleminde shákirtaqy tólenedi. Eger stýdenttiń yntasy bolsa, jumys tabý túk te qıyn emes. Qazirgi tańda tiginshi mamandary suranysqa ıe. Fabrıkalar, ateleler mamandardy únemi izdeıdi. Ásirese modeler-pishýshiler joǵary suranysqa ıe, sebebi olar pishýden bastap, tigýdi tolyq meńgergen mamandar. Dál qazir stýdentter «WorldSkills» jarysyna daıyndalyp jatyr. Bul jarysta qatysýshylar ózderi syzǵan úlgini úsh kún ishinde tolyq daıyndap shyǵýy kerek. Birinshi kúni – úlgini syzyp, ólsheý jáne kesý jumystary, ekinshi kúni – tigin jumystary, úshinshi kúni – kıimdi tolyqtaı daıyndaý qabiletteri synǵa túsedi. Jalpy, tiginshi eshqashan jumyssyz qalmaıdy. Bilesizder, karantın kezinde de jumysyn toqtatpaǵan mamandyq – osy. Dekrettik demalysta da úıde otyryp jumys isteýge múmkindik bar, – dedi Aınur Muqasheva.
Iá, sonymen, naýbaıshy da, tiginshi de – ómirlik mańyzy bar kásip ıeleri. Olardyń qolynan shyqqan ónimder ár shańyraqqa kerek. Bul kolledjden túlep ushqan jastar óndiriste, halyqaralyq deńgeıde óz oryndaryn taýyp, kásipterin dóńgeletip júr. Eger durys nasıhat jumysy júrgizilse, bul salaǵa degen kózqaras ta ózgeredi, al jastar joǵary jalaqy alatyn, turaqty jumysqa ornalasý múmkindigi bar osyndaı mamandyqtardy tańdaı bastaıtyny sózsiz.
