Sýretti túsirgen – Igor BÝRGANDINOV
Quryltaıda alǵash bolyp sóz sóılegen Memlekettik keńesshi Erlan Qarın quryltaıǵa naǵyz til janashyrlary, otanshyl azamattar qatysyp otyrǵanyn jetkizdi. Sonymen qatar ana tilimizge qatysty quryltaı buǵan deıin osyndaı keń formatta bolmaǵanyn jáne muny memlekettiń de, qoǵamnyń da tilge degen erekshe kóńil bólýiniń kórinisi dep atap ótti. E.Qarın Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń quryltaı qatysýshylaryna joldaǵan arnaıy quttyqtaý hatyn oqyp berdi. Quttyqtaýda Prezıdent quryltaıdy til janashyrlarynyń basyn qosatyn aıryqsha jıyn ekenin atap ótken. Sondaı-aq halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy memlekettik tildiń ornyn nyǵaıtýǵa jáne ult rýhanııatyn órkendetýge ólsheýsiz úles qosyp kele jatqany aıtylǵan.
«Keıingi jyldary onyń jumysy jandana tústi. Uıymnyń bastamasymen qazaq tilin damytý jolynda kóptegen aýqymdy is-shara júzege asyrylyp jatyr. Sizderdiń jasap jatqan jobalaryńyz ana tilimizdiń qoldanylý aıasyn keńeıtýge zor yqpal etip otyr. Qazaq tili – ulttyq biregeıligimizdiń nyshany. El birligin nyǵaıta túsetin basty qundylyǵymyz. Ony bilim men ǵylymnyń ǵana emes, bıznes pen tehnologııanyń tiline aınaldyrý – negizgi mindettiń biri. Memlekettik tildi qurmettep, keńinen nasıhattaý – Qazaqstannyń árbir azamatynyń qasterli paryzy», delingen Prezıdenttiń quttyqtaýynda.
Sondaı-aq Qasym-Jomart Toqaev qoǵamnyń qyzmetine belsene atsalysyp júrgen janashyr jandarǵa shynaıy rızashylyǵyn bildirip, quryltaı jumysynyń jemisti bolýyna tilektestigin jetkizgen.
Erlan Qarın óz sózinde mańyzdy jobalar men is-sharalardy júzege asyrý arqyly qazaq tilin barynsha nasıhattaýdyń jáne onyń qoldanys aıasyn keńeıtýdiń mańyzy zor ekenin atap ótti.
Memlekettik keńesshiniń aıtýynsha, qazir qazaq tilindegi sıfrlyq kontentterdi kóbeıtýge, bilim berý júıesin ádistemelik turǵydan qoldaýǵa, IT salasyndaǵy jetistikterdi til máselesin sheshý úshin tıimdi paıdalanýǵa aıryqsha mán berilip jatyr.
Memlekettik keńesshi ǵylymı mazmunnyń qazaq tilinde jaryq kórip, keń qoldanysqa enýi mańyzdy ekenine de toqtaldy. Osy oraıda ol jaqynda jaryq kórgen «Akademııalyq «mátin jazý» sheberhanasy» kitaby jóninde de sóz qozǵady.
– Tildi saqtaý – ony jańa zamanǵa beıimdeý degen sóz. Bul turǵyda birlesip atqaratyn sharýa kóp. Ozyq tehnologııalar, jasandy ıntellekt sekildi salalar qazaq tilinde sóıleýi qajet. Ásirese ınjenerlik-tehnıkalyq, jaratylystaný ǵylymdaryn qazaqsha sóıletý mańyzdy. Bul – ǵylymı qaýymdastyqtyń aldynda turǵan mindettiń biri. Sizder de oǵan belsene atsalysasyzdar dep senemin. Osy baǵytta ıgi bastamalar bar. Mysaly, jýyrda Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń dırektory Nurbek Matjanıdiń bastamasymen «Akademııalyq «mátin jazý» sheberhanasy» atty kitap jaryqqa shyqty. Bul – tili jatyq ári túsinikti jazylǵan kitap. Ǵylymǵa jańadan kelip jatqan jas ǵalymdarǵa kómekshi qural bolary sózsiz, – dedi E.Qarın.
Sonymen qatar Erlan Qarın til tazalyǵyna da erekshe mán berý kerektigine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, búginde keıbir azamattardyń qazaq tiline ózge tildiń sózderin aralastyryp sóıleýi ádetke aınalǵany sonshalyq, tipti onyń qaı tilde sóılep jatqanyn da uǵyný qıyn bolyp barady.
Al halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń prezıdenti Raýan Kenjehanuly buǵan deıingi ótken quryltaılarda belgilengen maqsat-murattar men josparlar negizinde atqarylǵan jumystar men alǵa qoıǵan mindetter týraly baıandady.
R.Kenjehanuly Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Prezıdent ákimshiligimen kelisilgen Is-qımyl jospary jasalyp, onyń oryndalýy memlekettik ortalyq jáne aımaqtyq organdarǵa mindettelgenin aıtty. Osynyń nátıjesinde 2024 jylǵa jasaqtalǵan jospar tolyqtaı ıgerilgen. Qyryqqa tarta halyqaralyq, respýblıkalyq jáne aımaqtyq deńgeıdegi is-sharalar ótkizilip, aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jobalar iske asqan.
Qazaq tiliniń mártebesi kóterilip, aldaǵy aıaqalysy talqylanǵan quryltaıda arnaıy shaqyrylǵan spıkerler de sóz sóılep, memlekettik tildi damytý baǵytynda óz salalarynda atqarylǵan jumystarǵa toqtalyp, endigi mindet pen meje tóńireginde oı bólisti.
Máselen, Mereke Qulkenov bul jolǵy quryltaıdyń joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵanyn aıtyp, til taǵdyry sóz bolǵan mundaı jıynǵa bilim salasyna qatysty qos mınıstrdi ǵana emes, múmkindiginshe barlyq mınıstrdiń qatysqany durys degen oıyn jetkizdi. Iаǵnı búkil el bolyp uıymdaspaıynsha memlekettik tildiń alǵa baspaıtynyn aıtty.
Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev elimizde qazaq synyptarynyń qatary jyl sanap artyp kele jatqanyn jetkizdi. Al tildiń qoldanys aıasyn keńeıtý isinde pán muǵalimderiniń qosyp otyrǵan úlesin aıryqsha atap ótip, qazaq tili men ádebıetin oqytatyn ustazdar qaýymyna alǵys aıtty.
Saıasat Nurbek halyqaralyq tájirıbeni zertteı kele memlekettik tildiń endigi ómiriniń, sıfrlyq, vırtýaldyq álemde tiri qalýynyń kepili – onyń jańa tehnologııanyń, búgingi jasandy ıntellektiniń jáne sıfrlandyrý úderisiniń tiline aınalýy ekenin atap ótti.
«Qazaqstan» RTRK» AQ basqarma tóraǵasy Lázzat Tanysbaı «Altyn qordaǵy» dúnıeler negizinde «Asyl mura» ataýymen aýdıoalbom jaryqqa shyǵarý josparda baryn jetkizdi. Jınaqqa barlyǵy 1 500 kúı, jyr-terme, halyq jáne halyq kompozıtorlarynyń ánderi, ertegi, besik jyry, retro ánder kirgizilmek. Onyń basym bóligi – buryn shyqqan toptamalarǵa enbegen, tek qorda turǵan qundy dúnıeler.
Al Aıdos Sarym bul quryltaıdy naǵyz til merekesine aınalǵan alqaly jıyn dep baǵalady. Sondaı-aq ol HH ǵasyrdyń basynda bolǵan 8 myń tildiń ǵasyr sońynda myńnan astamynyń joıylyp ketkenin, HHI ǵasyr ishinde de taǵy da 2 myńǵa jýyq tildiń kelmeske ketý yqtımaldylyǵy týraly ǵalymdardyń deregin keltirdi. Onyń aıtýynsha, bul úderis birinshiden jahandaný yqpalynan jáne kóptegen til ıeleriniń jeke memleketiniń bolmaýynan údep keledi. Al bizdiń elde til máselesine memleket te, qoǵam da beıjaı qarap otyrmaǵanyn aıtqan Májilis depýtaty HHI ǵasyrda bolashaǵy bar memleketterdiń qataryna Qazaqstan etnos retinde de, memleket retinde de kirgenin atap ótti.
