Syr boıy – tunǵan syr

Tamyrsyz tasta tarıh bar. Al talaı dáýirler tósinen dúrildep ótken myna dalanyń syryn áli tolyq tanı almaı jatyrmyz. Qansha jerden zerttep, zerdelep, mı qatparynda qorytsaq ta, tarıhtyń tuńǵıyǵyn túsine almaı ketýimiz de bek múmkin. Sondaı qubylystyń biri Qyzylorda oblysynyń Jańaqorǵan aýdanynda ornalasqan qasıetti Qaǵbanyń kóshirmesi. Asyl dinimiz taraǵan, adamzattyń sońǵy paıǵambary Muhammed (s.ǵ.s) ómir súrgen Mekkedegi Qaǵbanyń kóshirmesi munda qalaı kelgen? Qasıetti qara tastyń kóshir­mesi aýdan ortalyǵynan onsha qashyq emes jerde ornalasqan. Jańaqorǵan kentinen 30 sha­qyrymdaı jerde ǵana tur. Qyzylqum betkeıinde qonys tepken Qyrkeńse aýylynan 15 shaqyrym jol júrseńiz, Qaǵbanyń kóshirmesin kóresiz. Kóshirmeniń jasalýyna qatysty túrli ańyz-áfsanaǵa toly áńgimeler aıtylady. Sonyń barlyǵy Áziret Áliniń kindiginen taraǵan Ábdijalıl babtyń Syr topyraǵyna din taratyp kelgenine tireledi. Ábdijalıl bab 150 myń áske­rimen kelgen eken deıdi. Sonda jergilikti halyqtyń qat­ty qarsylyǵyna tap bolyp, qor­shaýda qalyp, qaza taýypty. Onyń asa bilimdi, degdar, dinge berik adam bolǵany týraly túrli derekter men kitaptarda kezdesedi. Sonymen qatar, asa árýaqty kisi bolǵan desedi. Dertine shıpa izdegen talaı adam osy kisiden em tapqan kórinedi. Tipti, sheshek aýrýyna shaldyqqan adamdardyń ústinen attap ótse, qulan taza aıyǵyp ketken degen áńgime aıtylady. El aýzynda Ábdijalıl babtyń aty Qorasan baba dep ataldy. Mine, Syr boıyna joryq kezinde ataqty babtyń qasyn­da balasy Úseıin de bolǵan. Ol da ákesi sekildi ilim-bilim­di molynan jıǵan adam bolypty. Al qasıetti Qaǵbanyń kóshirmesiniń Qyzylorda jerine kelýi osy áke men balaǵa qatystyrylyp aıtylady. Ańyzǵa sensek, Úseıin óte qudiretti adam bolǵan. Kúnderdiń bir kúninde ol ákesine Mekkedegi Qaǵbany osynda ákeleıin be dep suraıdy. Balasyn synamaq bolǵan Qorasan baba ruqsatyn beripti. Sóıtse, Úseıin shynynda da Qaǵbany Syrdyń jaǵasyna ákelgen eken. Balasynyń boıyndaǵy erekshe daryn men qudiretke súısinip, sengenimen ákesi qasıetti qara tasty qaıtadan ornyna jetkizýdi tapsyrady. Tek Qaǵbanyń kóleńkesi tur­­­ǵan tusty syzyp, sheńber­lep, belgilep qalady. Sodan Qaǵbanyń kóleńkesi túsken jerge onyń kóshirmesi jasalypty. Áfsananyń ras-ótirigin anyqtaýǵa bizdiń shamamyz da, deńgeıimiz de jetpeıdi. De­gen­men, el arasyndaǵy áń­gi­me­niń uzyn-yrǵasy osy. Al onda Qaǵbaǵa uqsaq dúnıeniń tur­ǵa­ny da ras. Osy araǵa zııarat etip keletinder az emes. Bilýimizshe, zııarat etýshiler Mekkedegi Qaǵba sekildi bul jerdi de jeti márte aınalyp ótedi eken. Qurannan habary bar jurt eki bas namaz oqıdy. Qaǵbanyń kóshirmesiniń janynda aǵyp jatqan kishkene bulaq bar. Sol sýdan dám tatady. Ákeli-balaly Ábdijalıl bab pen Úseıin baba jatqan jer «Qorasan áýlıe» dep atalady qazir. Qaǵbanyń kóshirmesi dep otyrǵan dúnıe de osy áýlıe basynda tur. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan». Qyzylorda oblysy.