Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
El astanasy Aqmolaǵa qonys aýdarǵan kezden bertinge deıin elordada kókpen talasqan nebir záýlim ǵımarat, turǵyn úı boı kóterdi. Qurylysqa eldiń túpkir-túpkirinen jumysshylar aǵyldy. Olardyń kóbi jumys babymen kelip, qalanyń turǵylyqty halqyna aınaldy. Qazirdiń ózinde Astana eldegi jumysshy mamandar kóp shoǵyrlanǵan qalalardyń kóshin bastaıdy. Elordada 194,4 myń jumysshy mamandyq ıesi turady. «Grand Building Group» kompanııasy salyp jatqan «Bilim» turǵyn úı kesheniniń qurylys alańyna barǵanda, jumys qaýyrt-qarbalas júrip jatty. Qańqasy ǵana turǵyzylyp, qabyrǵasy yrsıyp-yrsıyp turǵan úı kóp, sonyń ishinde aýy men baýy túgendelip, áne-mine paıdalanýǵa berilgeli turǵan ǵımarattyń avtoturaǵyna túsip, qubyr júrgizetin jumysshylarmen tildestik. Qubyrdy qubyrǵa jalǵap, sý júretin joldy yqtııattap qııýyn kelistirip júrgen santehnık Madııar О́tenovtiń qımyly shıraq. Bel qaıysatyn jumys bolmaǵanmen, jaýapkershiligi orasan.
– Santehnıkamen alty jyldan beri aınalysamyn. Qurylysqa kelgende santehnıktiń kómekshisi bolyp biraz júrdim. Jumysqa ıkem kelmeı, qınalǵanym bar. Ýaqyt sátimen salaǵa shyndap qyzyǵa bastadym, oqý oqydym. Qalaı degende naryqta biliktiligi bar jumysshynyń bási joǵary. Jumystyń keıbir ólshemge kelmeıtin, mıǵa syımaıtyn tustarynda ózińniń talaı jylǵy tájirıbeńe súıenesiń. Istegeniń tııanaqty bolmasa bári beker. Myna 19 qubyrdyń árqaısynyń óz qyzmeti bar. Qurylys basynda ózimiz qubyr júrgizgennen bólek, jylý batareıalaryn ornatamyz. Qolymnan dánekerleý de keledi. Bul maǵan qosymsha tabys ákeledi. Mysaly, bylaıǵy santehnıkter aıyna 300 myń teńgeniń ústinde jalaqy alsa, men 500 myń teńgege jýyq alamyn. Eńbek etemin degen jastarǵa ár kez jumys tabylady. Úıindegi santehnıkalyq jumystarǵa shaqyratyn turǵyndar kóp. Biraq olardyń barlyǵyna birdeı úlgere bermeımin. Otbasylymyn, Astanada ázirge jeke baspanam joq. Qarap júrmeı, úıli bolýǵa qareket jasap jatyrmyz. О́zim jumys isteıtin kompanııa arqyly úı alýǵa múmkindik, jeńildik bar eken. Sáti túsip tursa, sony paıdalanarmyz,– deıdi M.О́tenov.
Madııar sharýaǵa epti, qolynan kelmeıtini joq eken. Santehnıka, dánekerleý isinen bólek, jeńil kólikterdiń qozǵaltqyshyn, basqa da bólshekterin jóndeı alady. Kólikterge qyzmet kórsetetin ortalyqta tórt jyl jumys istegen. Keleshekte úıdiń jaıyn rettese, kólik jóndeý jumysyn da qatar alyp júrgisi keledi.
Kólik turaǵynan shyǵyp, qurylys prorabtaryna qaraı bettedik. Qurylystyń qyr-syryna ábden qanyq Lázzat Bekqulova bul salada 1999 jyldan beri eńbek etedi. Jasy egde tartqanmen, sharshadym degen ol joq. Zaty áıel bolsa da, zamanynyń zárýin ótep turǵan kásibı maman.
– 1999 jyly jurt jappaı eki qolǵa bir kúrek tappaı sendelip júrgen kez edi. Jeke ómirimde de qıyndyq bolyp, bir aınaldyrsa, shyr aınaldyryp turǵan ýaqyt-tyn. 30 jastan asqanda Astanaǵa qonys aýdardym da, qurylysqa kirisip kettim. Ol kezde árleý jumystarynda kil ózge ult ókilderi isteıtin. Qolyma alǵash shpatel alǵanym esimde. Qabyrǵany sylaıtyn gıps qospany shpatelmen myqtap ustap qabyrǵaǵa jaǵyp kep jiberdim. Sol sátte-aq álgi qospam qabyrǵaǵa juqpaı, betime tústi. Áreketimdi baqylap turǵandar kúlkige qaryq boldy. Namysqa tyrysyp, taǵy qospany jaǵyp kep jibergende áıelder «namysshylyn qaraı gór» dep tańyrqady. Kóp uzamaı-aq jumysshylardyń qataryn tolyqtyrdym. Úsh jyldan keıin prorab boldym. Burynyraqta komsomolda bolǵanym bar, sol kezde qalyptasqan uıymdastyrýshylyq qabiletimniń paıdasy tıdi. Astanadaǵy «Saltanat saraıy», sport keshenderi syndy irili-usaqty qurylysta prorab boldym. Qolynan is keletin talaı sheber jumysshylardy kórdik. Tirligine júrdim-bardym qaraıtyn jumysshylardyń qate-kem tustaryn túzeýge tyrystyq. Qısyq jerdi baıqap, sony eskertsek, kemshiliginen uıalyp, birden túzete qoıatyn jigitter bar. Jumys sapaly bolýy úshin nebir oıǵa kirip-shyqpaıtyn qıyn ádisterdi qoldanatyn myqty ınjenerlerdi kórdik. О́zim qate-kemshilikti anyqtasam jumysty qabyldamaımyn. О́ıtkeni erteń jumysshylar ketkende qurylys sapasyna basshylyqtyń, turǵyndardyń aldynda jaýap beretin ózim, – deıdi Lázzat Bekqulova.
Jalqaýlanbasa, qurylysshyǵa ár kez nápaqa tabylady. Bizdiń keıipkerimiz Lázzat ta júrgen jerinde jastarǵa osyny uqtyrýdan jalyqpaıdy.
– 2000 jyldardyń basynda, eldegi jaǵdaı aýmaly-tókpeli bolyp turǵanda sylaqshynyń jumysyn tek áıelder isteıtin. Qazir boıaý-syrlaýmen aınalysatyn qyz-kelinshek sırek. Mysaly, bizdiń qurylys basynda menen basqa áıel joq. Jalpy, árleý-syrlaýmen aınalysatyndarǵa jumys kóp. Jańa salynǵan úı de ýaqyt óte kele tozady. Al ony árleýge maman kerek. Bilikti maman eshýaqytta jerde qalmaıdy. Sheberligińdi baıqasa, qol-aıaǵyńdy jerge tıgizbeı, jumys berýshilerdiń ózderi-aq talasa shaqyryp alady. Talaı jyl qurylysta júrgennen bolar, bir úıge qonaqqa bara qalsam, birden bólmeniń buryshyna qaraıtyn ádetim bar. Jumysta da kedir-budyr, sapasyz jasalǵan jumysty birden kóre qoıamyn. Aıtpaqshy, keıingi jyldary baıqaǵanym, qurylys kompanııalary barynsha sapaǵa mán berip keledi, – deıdi Lázzat.
Qurylysty kran mashınısinsiz elestete almaısyń. Záý bıikte otyryp, kranmen qalyp quraý ońaı sharýa emes. О́ıtkeni tehnıkanyń aty tehnıka, qaýipsizdigine eshkim 100 paıyz kepildik bere almaıdy. Kran mashınısi Jandos Bekjanuly bul qyzmetti 2013 jyldan beri atqarady. Oqýyn oqyp, 2019 jyldan beri Astanada qurylysta eńbek etedi.
– Jalaqymyz 500 myń teńgeniń shamasynda. Qýantarlyǵy, kompanııadan jumysshylarǵa jeńildikter qarastyrylǵan, bıyl ózim úıli boldym. Iá, kran júrgizetin mamandar tapshy degendi aqparat kózderinen jıi estımiz. Rasymen, ózimizdi jumysqa shaqyratyn kompanııalar kóp. Alaıda jumys jeńil emes. Tańǵy toǵyzdan keshki altyǵa deıin osyndamyz. Men basqaratyn kran Qytaıda jasalǵan. 25 tonnaǵa deıingi júkti ońaı kóteredi. Bıiktigi 44 metrge deıin jetedi. Qaýip te aıaq astynan ǵoı. Jumysshylar júkti kranǵa durys ilmese de qıyn. Trostyń aqaýy bolǵan kúnniń ózinde, ol kózge kórinbeıdi. Áleýmettik jeliden kran tizgindegenderdiń nebir oqys oqıǵalaryn kórip, janymyz túrshigedi,– deıdi Jandos jumysynyń asa jaýapty ekenin meńzep.
Kirpish qalaıtyn jumysshylardyń eńbegi de eleýli. Eńbek naryǵynda mundaı mamandarǵa suranys joǵary. Qurylys barysynda Qaırat Jaqsylyq esimdi azamatpen tanystyq. Qyryq shaqty jumysshynyń basyn qosyp, jeke kásipker retinde jumys istep júr. Jas ta bolsa, qurylys salasynda birshama tájirıbesi bar.
– 2016 jyly tas qalaýshy aǵamnyń qasynda kómekshi bolyp júrdim. 18 jasqa jańa tolǵan kezim. Sondaǵy jumysyma kúnine 8 myń teńge alatynmyn. Keıin brıgadır boldym. Tájirıbe jınaı kele, jeke shyǵýdy oıladym. Alǵash qurylysqa kelgende saladaǵy birqatar qıyndyqty kózim jetip, oılandym. Sol kez bir kompanııa alǵan qurylys josparyn ekinshi, úshinshi bir kompanııa oryndaıtyn. Ortada joq jerden paıda tabatyn deldaldar kóp edi. Qazir onyń barlyǵy zań júzinde tıyldy. Sol jaǵy qýantady. Jumysshylardy basqarý ońaı sharýa emes. Árkimniń otbasy, bala-shaǵasy bar. Nebir kompanııalardy kórdik. Keı-keıde qarjy keshiktirilip beriletin kezder bolady. Sonda jumysshylarǵa qalaı da aqsha taýyp berýimiz kerek. Adal eńbektiń aqysyn jeýge, keshiktirýge bolmaıdy. Keıde jumysshylarmen júrip ózim de kirpish qalaımyn. Egde jastaǵy tas qalaýshymyz – 60-qa toldy. Jastarǵa qaraǵanda sol tájirıbeli aǵa býyn mamandar jumysqa sheber. Jastar asyǵys jumys istese, shalaǵaılyǵy bilinedi. Ondaı jaǵdaıda qate-kemshilikti qaıta túzeımiz. Tirlikke múlde qyry joq, ebi kelmeıtin jumysshylardy, ókinishke qaraı, jumysqa almaýǵa májbúrmiz. Biraq mindetti túrde sol kúngi aqysyn tóleımiz. Jumysshylardyń jeke sharýasyna da qaraılasýǵa tyrysamyn. Sebebi ózimiz de sol kisilerdiń arqasynda nanymyzdy taýyp otyrmyz. Jaqsy tapsyrys túsken kezderi aıyna 1,5 mln teńgege deıin tabys tabatyndar bar. Eń tómen jalaqy 400 myń teńge kóleminde. Jumysshylardyń mańdaı ter aqysyn keshiktirip, tipti tólemeı ketken kompanııalar boldy. Mundaıda jumysshyǵa óz qaltamnan aqsha tólep, shyǵynǵa battym. Ázirge qalada ózimniń de úıim joq. Keleshekte jumys alǵa basyp jatsa, iske asyramyn dep oılap júrgen arman-maqsatym kóp. Oraıy kelip jatsa, jumysshylarǵa ýaqytsha turǵanǵa páter alyp berý de josparda bar. Áıtpese, qalaǵa keshe kelgen jumysshyǵa páteraqynyń ózi biraz salmaq salady,– deıdi Q.Jaqsylyq.
Arqanyń ańyzaq jeli, shyńyltyr aıazynda ańyrap turǵan qurylysta jumys isteýdiń qıyndyǵy kóp, densaýlyqqa da zııan. Qurylys basynda, ásirese, joǵary qabattarda soqqan yzǵarly jel óńmenińnen ótedi. Santehnık, dánekerleýshiler jumys istep jatqan jertólege áli jylý qosylmaǵan soń sýyq tartady. Qyryq qubylatyn kún raıyna qaramaıtyn kirpish qalaýshylardyń, sylap-árleýshilerdiń, kran tizgindegenderdiń, tysta armatýra toqyp otyrǵandardyń bári-báriniń eńbegi eleýli. Talaı úıdi óz qolymen turǵyzǵan qurylysshylardyń kóbinde óz úıi joq. «Jumysshy mamandyqtar jylynda» jasalatyn ıgilikti osy qarapaıym qurylysshylar da sezinip, eńbeginiń rahatyn kórse ıgi edi deısiń mundaıda.
