Foto: N.Baıbýlın
Otyrysqa Parlament depýtattary, memlekettik organdardyń, halyqaralyq uıymdardyń jáne azamattyq sektordyń ókilderi, sondaı-aq, sarapshylar qatysty. Is-shara barysynda bıoártúrlilik salasyndaǵy qazirgi ahýal, ony saqtaýdy jetildirý tetikteri, ornyqty bolashaq úshin qurlyqtyń ekojúıelerin tıimdi paıdalanýdyń mańyzy jáne osy baǵyttaǵy basqa da ózekti máseleler talqylandy.
Komıssııa otyrysynda qatysýshylar qazirgi tańda búkil álemde ekojúıelerge qaýip tónip turǵanyna jáne olar keshendi qorǵaýdy qajet etetinine nazar aýdardy. Ornyqty damý ındeksiniń 2024 jylǵy kórsetkishine sáıkes qurlyqtyń ekojúıelerin saqtaý Qazaqstandaǵy eń ózekti alty máseleniń qataryna qosylǵan. Sondyqtan Memleket basshysynyń tapsyrmasymen bul baǵytta júıeli jumys qolǵa alynyp, iske asyrylyp jatyr. Naqty aıtqanda, Parlamenttik komıssııanyń Tóraǵasy atap ótkendeı, zańnamalyq jumystarmen qatar «Taza Qazaqstan» respýblıkalyq ekologııalyq aksııasy jáne basqa da júıeli sharalar iske asyrylyp keledi.
«О́tken aptada BUU Bas Assambleıasy Almatyda BUU-nyń Ortalyq Azııa men Aýǵanstan úshin Ornyqty damý maqsattary jónindegi aımaqtyq ortalyǵyn qurý týraly qarardy konsensýs negizinde qabyldady. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń bul bastamasyn iske asyrý elimiz úshin úlken jetistik ekeni anyq. Atalǵan sheshim Qazaqstandy ulttyq jáne halyqaralyq deńgeıde ornyqty damýǵa belsendi yqpal etetin memleket retinde moıyndaýdy bildiredi. Aımaqtyq ortalyq qurǵaqshylyqpen, shóleıttenýmen jáne aýanyń lastanýymen kúresý baǵytynda sý resýrstaryn tıimdi paıdalanýǵa arnalǵan jobalardy úılestiredi. Sondaı-aq jasyl tehnologııalardy engizýge yqpal etedi», degen Máýlen Áshimbaev otyrystyń kún tártibindegi basym mindetterge toqtaldy.
Máseleni talqylaý kezinde Parlamenttik komıssııanyń músheleri men sarapshylar bıoártúrlilikti saqtaý jáne qurlyqtyń ekojúıesin tıimdi paıdalaný aıasynda orman resýrstary men sırek kezdesetin janýarlar popýlıasııasyn kóbeıtýge, sondaı-aq, jerdiń tozýy men brakonerliktiń aldyn alýǵa basymdyq berýdiń mańyzdy ekenin aıtty. Bul rette jel men sý erozııasy, júıesiz mal jaıý, egin sharýashylyǵynyń tehnologııalaryn saqtamaý, aýylsharýashylyq jerlerin paıdalanýdy baqylaýdyń jetkiliksizdigi sııaqty máseleler týraly sóz boldy. Senat Tóraǵasynyń aıtýynsha, bul jumysqa barlyq múddeli taraptyń qatysýy asa mańyzdy. О́ıtkeni osy baǵyttaǵy úderister ózara tyǵyz baılanysty jáne bir-birine tikeleı áser etedi.
«Qazaqstan aýmaǵynda orman alqaptarynyń kólemi tek 5 paıyzdy ǵana quraıdy. Ormandardy otaý, orman órtteri, orman resýrstaryn qalpyna keltirýge jetkilikti deńgeıde kóńil bólmeý sııaqty antropogendik áserlerdiń saldarynan bul jaǵdaı odan ári kúrdelene túsedi. Sondaı-aq 90 mln gektardan astam jer erozııaǵa ushyraǵan. Bul – aýyl sharýashylyǵy úshin eń ózekti problemalardyń biri. Elimizdiń aldynda turǵan taǵy bir mańyzdy mindet – sırek kezdesetin janýarlardyń popýlıasııasyn saqtaý jáne kóbeıtý. Bul saladaǵy negizgi másele brakonerlik bolyp qalyp otyr. Sırek kezdesetin janýarlardyń múıizderi men terileriniń kontrabandalyq saýdasy olardyń sanynyń tómendeýine ákelip soǵady. Janýarlar áleminiń ártúrliligin saqtaý orman, topyraq jáne jaıylymdar ekojúıesiniń jaǵdaıymen de tikeleı baılanysty. Jalpy, qurlyqtyń ekojúıelerin qorǵaý, bıoártúrlilikti saqtaý memlekettik jáne qoǵamdyq ınstıtýttardyń únemi nazary men úılesimdi jumysyn talap etedi», dedi Palata Tóraǵasy.
Talqylaý nátıjesinde memlekettik organdardyń ókilderi men sarapshylar aldaǵy birlesken jumysqa qatysty tyń bastamalarǵa toqtalyp, óz usynymdaryn aıtty. Máýlen Áshimbaev otyrysty qorytyndylaı kele, keshendi jumystyń basym baǵyttaryn aıqyndap, qatysýshylardy belgilengen mindetterdi júzege asyrýǵa belsendi qatysýǵa shaqyrdy. Naqty sharalardyń qatarynda tabıǵatty qorǵaý is-sharalaryn qarjylandyrý máseleleri de bar ekenin atap ótken jón.
Sonymen qatar ortaq syn-qaterlerdi eńserý isinde óńirdegi elderdiń yntymaqtastyǵy erekshe ról atqaratyny aıtyldy. Qazirgi tańda Ortalyq Azııadaǵy barlyq jerdiń 38 paıyzdan astamyn qurǵaqshylyq jaılaǵan. Sarapshylardyń esepteýleri boıynsha 2050 jylǵa qaraı aımaqtaǵy qurǵaqshylyqtan keltirilgen zalal jylyna JIО́-niń 1,3 paıyzyna jetýi múmkin.
«Bıoártúrlilikti saqtaý tujyrymdamasyn sapaly pysyqtaý qajet. Yqtımal táýekelder men qaýipterdiń aldyn alý úshin Ulttyq ekologııalyq monıtorıng júıesin jetildirý de mańyzdy baǵyttardyń biri. Topyraqtyń qunarlylyǵyn saqtaý úshin jer resýrstaryn turaqty basqarýǵa kóshken jón. Osyǵan baılanysty qazir Parlament depýtattary «Topyraqty qorǵaý týraly» zań jobasymen jumys istep jatyr. Jerdiń jaı-kúıin baqylaýdyń tıimdi tetikterin damytý, jerge jaýapkershilikpen qaraıtyn paıdalanýshylardy yntalandyrý sharalaryn ázirleý, ári qaraı qalpyna keltirý úshin topyraq monıtorıngin kúsheıtý sııaqty qadamdar da asa mańyzdy. Sondaı-aq ekojúıelerdi saqtaý salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý kerek. Aımaqtaǵy eldermen de yntymaqtastyqty kúsheıtý aıryqsha mánge ıe. Sebebi, shóleıttený men jerdiń tozýy búkil óńirge ortaq problema», degen Senat Spıkeri sarapshylar qaýymdastyǵy men memlekettik organdardyń ókilderin búgin kóterilgen máselelerdi aldaǵy jumysta eskerýge shaqyrdy.
Parlamenttik komıssııa otyrysynda Senat jáne Májilis depýtattarymen qatar Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev, Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Azat Sultanov, BUUDB Qazaqstandaǵy Turaqty ókiliniń orynbasary Sýhrob Hodjımatov, Qazaqstandaǵy Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy (FAO) baǵdarlamalarynyń úılestirýshisi Jańyl Bozaeva, О́.Ospanov atyndaǵy Qazaq topyraqtaný jáne agrohımııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń basqarma tóraıymy Raýshan Ramazanova jáne basqa sarapshylar baıandama jasap, sóz sóıledi.
