Kórme • 13 Naýryz, 2025

Baba murasyn barlaǵan

51 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Memlekettik orta­lyq mýzeıde jaraty­lystanýshy ǵalym Maǵrıpa Jylqy­baeva­­­­­­­nyń 80 jyl­­dyq me­reı­­­­­­­toıy­na arnal­ǵan­ «Altyn adam­nyń mura­sy» atty ta­nym­dyq kórme ashyldy.

Baba murasyn barlaǵan

Kórme kvanttyq fı­zıka arqyly álemde tuńǵysh ret Esik qorǵanyndaǵy Altyn adam murasy boıynsha proto dáýirdegi alǵashqy adamzat tiliniń rasshıfrovkasyn jasap, 25 tom kitap jazǵan jaratylystanýshy ǵalymnyń shyǵarmashylyq joly men ómir ónegesi týraly syr sher­tedi.

Ol – adamzattyń kóne tarıhyna boılap, baıyrǵy jahandyq tulǵalar ómirin sýrettep, ejelgi órkenıetter­diń ǵajaıyp qupııasyn búginge jetkizgen tulǵa. Ǵylymı orta Maǵrıpa Jylqybaevany op­tıkalyq krıstaldarǵa ra­dıasııanyń áseri jaıynda keshendi zertteý júrgizgen tuńǵysh ǵalym re­tinde biledi. Osy ǵylymı eń­bek qor­ǵalǵan kezden bergi ýaqyt aralyǵynda V.Fedorov, T.Plýjnıkova, R.Kırıllov, O.Matveeva, I.Nefedova, E.Po­lısadova, V.Korepanov, t.b. jaratylystaný salala­ryn­­daǵy ǵalymdar Maǵrı­pa Jylqybaevanyń eńbegi negizinde zertteýler júr­gizip, ózderiniń ǵylymı jumys­taryna, dıssertasııalaryna ǵalym eńbegin arqaý etken.

a

Kórmege ǵalymnyń tirshi­liginde tutynǵan jeke zattary men ǵylymı eńbekteri qoıyldy. Is-sharanyń ashylý saltanatynda «Úsh qııan» baspasynyń dırektory Mah­mýt Qosmambetov jaratylystanýshy ǵalym Maǵrıpa Jylqybaevanyń Altyn adam­nyń kúmis zerenshesindegi 26 tańbasyn rasshıfrovkalaý nátıjesinde jazyp shyqqan «Altyn adamnyń amanaty», «Altyn adamnyń murasy», «Qupııa kúshter qudireti» kitap­­taryn tanystyrdy.

«Maǵrıpa Jylqybaeva – Esik qorǵanynan tabylǵan Altyn adam jazýlaryn 30 jyl zerttep, qupııasyn fı­zıka-matematıkalyq ádispen ashqan álemdegi tuńǵysh fızık. 1989 jyldan bas­tap Altyn adamnyń kúmis zeren­shesindegi 26 tańbasyn optıka ilimi arqyly zertteýmen aınalysqan ǵalym elimizdegi jáne shetelderdegi 1000-nan astam jartas jazýlary­nyń, kóne kallıgrafııalyq sý­ret­terdiń shıfryn ashty. Pet­ro­glıfterdi, kóne zaman jádi­gerlerindegi shıfrly jazýlardy kvanttyq optıkanyń kómegimen oqý ədisi – Maǵrıpa Jylqybaevaǵa tıesili. Otyz jyldan astam ýaqyt boıy jar-t­astardaǵy geometrııalyq fıgýralardy zerttep, jer betin­degi geografııalyq ataý­lardyń, etno­­­­nımderdiń etı­mologııalyq kodyn tapqan ǵalym optıkalyq ədistermen Arasandaǵy jáne Ile boıyn­daǵy Býdda jazýlaryn, Jeti­sý jartastaryndaǵy kóne tańbalar men petroglıfterdi rasshıfrovkalap, qaǵazǵa tú­sirdi» deıdi kórmeni uıym­das­tyrýshylar.

Sanaly ǵumyryn qazaq ǵy­lymyna arnaǵan ǵalym­nyń ómir tynysynan, shyǵar­mashylyq jolynan mol maǵlumat beretin kórme Naý­ryz merekesine deıin jalǵa­sady.

 

ALMATY