Tarıh ǵylymynyń dara tulǵasy

Akademıktiń ómiri birden dań­ǵyl bolǵan joq. Kerisinshe, áli esi tolyq kirmeı jatyp taǵdyrdyń aýyr teperishin basynan ótkerip, ómirdiń nebir qıynshylyǵy men kedergisin kórdi. Sol zamandaǵy «halyq jaýynyń» balasy degen ataý qaı jerde de Keńes aǵamyzdyń aldynan tosqaýyl bolyp shyǵyp otyrdy. Soǵan moıymaı, kerisinshe kedergilerdiń bárin jeńe otyryp, bala kezinen shyńdalyp eseıdi. Basqasha aıtqanda, ǵalymdy ómirdiń ózi shyńdady.

1957 jyly Qazaq ulttyq ýnıver­sı­tetiniń tarıh fakýltetin úzdik aıaqtaǵan Keńes Nurpeıisuly ustazdarynyń usy­nysymen fakýltettegi jalpy tarıh kafedrasynda oqytýshylyq qyzmetke qaldyryldy. О́zi oqyǵan fakýl­tetinde bir jyldaı qyzmet at­qar­ǵan ardaqty azamat kelesi jyly Ǵy­lym akademııasyn­daǵy Tarıh, arheologııa jáne etnogra­fııa ınstıtýtyna kishi ǵy­lymı qyzmetker ­bolyp aýysty. Odan keıin jarty ǵasyr­ǵa jýyq ómirin qazaq ǵylymynyń qara shańyraǵy – Ǵy­lym akademııasynda ótkizip, bar kúsh-jige­rin otandyq tarıh ǵylymyna arnady. Osynda júrip ol ǵylym jolyndaǵy barlyq bıik beles­ti baǵyndyrdy, aıtýly azamat, qadirli ǵalym, talantty tulǵa bolyp qalyptasty. Adal eńbek pen tókken ter jáne tabandylyq pen ǵylymı shyǵarmashylyq Keńes aǵamyzdy ataqqa da, abyroıǵa da, marapatqa da jetkizdi.

Jalpy alǵanda, K.Nurpeıisulynyń ómir joly men shyǵarmashylyǵy týraly kóp áńgime aıtýǵa bolady. Ol týraly jaryq kórgen eńbekterdiń ishinde 2021 jyly «Qazaq ýnıversıteti» bas­pasynan «О́negeli ómir» serııasymen shyqqan «Keńes Nurpeıisuly» atty kitaptyń jóni bólek. Ony baspaǵa daıarlaǵan tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Taldybek Álıuly Nurpeıisov (týǵan aǵasy Álıdiń uly) akademık Keńes Nurpeıisulynyń ómiri men ǵylymı qyzmetin 1,5 baspa bet kóleminde jarııalady. Sonymen birge bul jınaqta akademık K.Nurpeıisuly­nyń «Qazaq tarıhynyń ózekti máselele­rine», «Alash aqıqatyn zertteý másele­leri­ne», «Tulǵatanýǵa» arnalǵan tań­daý­ly maqalalary engizilgen. Sońǵy bó­limde 50-ge jýyq ǵalym zamandasy­nyń, árip­testiniń, rýhanı inisiniń, shákirt­iniń tarıhshy týraly oılary men pikirleri berilgen. Olardyń bári ardaq­ty aǵamyzdyń azamattyq, qaıratker­lik, tulǵalyq qasıetterin jan-jaqty ashyp kórsetken.

1985–1990 jyldary ýnıversıtettiń tarıh fakýltetinde oqyp júrgenimizde tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Keńes Nurpeıisulynyń esimin syrttaı estidik. Al jaqyn tanys bolǵany­myz 1990 jyldan bastalady. Aǵamyz tarıh fakýltetindegi «Qazaq SSR» tarıhy, 1991 jyldan keıin Qazaqstan tarıhy kafedrasynyń kúndizgi jáne syrttaı oqý bólimindegi stýdentteriniń memlekettik emtıhandary men dıplom qorǵaý jumystaryna memlekettik komıssııa tóraǵasy bolyp keletin. Sol kezdegi kafedranyń eń jas oqytýshysy retinde aǵamyzdy kútip alý men shyǵa­ryp salý meniń moınymda edi. Birden kózge baıqalatyny, Keńes aǵamyz­dyń syrt kıimine qarap birden onyń zııaly mádenıetti bilimdi adam ekenine kóz jetkizesiń. Bizdiń kafedramyzda Keńes aǵamyzdyń ǵylymdaǵy birneshe aǵa-ini­leri men dostary bar edi. Olar – kafedra meńgerýshisi, professor Dına Isabaıqyzy Dýlatova, professor Ábý Saqtaǵanuly Tákenov, dosent Súleımen Turǵanbaıuly Turǵanbaevtar. Olar­dyń bári biraýyzdan Keńes aǵamyz­dy akademııanyń ókili, naǵyz ǵalym retinde moıyndaıtyn. Aıtýly tulǵa­nyń sol jyldardyń ózinde tarıh ǵylym­da­rynyń doktory men pro­fessorlyǵy ataq-dárejesinen basqa, 1982 jyly bes tomdyq Qazaq KSR tarıhyn jazýǵa qatysqany úshin alǵan Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, 1987 jyly saılanǵan Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym jáne tehnıkalyq qaıratkeri ataǵy bar-tyn. Sondaı ataqtary men dárejesine qaramastan ǵalymnyń bol­mysynan óte qarapaıymdylyq baı­qalyp turatyn. Qarapaıymdylyq tek ulylarǵa tán degen qaǵıdanyń óte durys aıtylǵanyna soǵan qarap kóz jetkizgendeı bolasyz.

Keńes aǵamen jaqyn aralasyp, onyń ómir joly men ǵylymı shyǵar­ma­­shylyǵynda ǵylymda júrgen qazirgi jas­tarǵa kóptegen úlgi-ónege bolar­lyq is-áre­ketti, sátti, bataly sózderdi ańǵardyq.

Onyń úlgi bolarlyqtaı isi – ǵylymda­ǵy erligi. Keńes odaǵy tusynda tarıh ǵylym­dary boıynsha ǵylym kandıdaty dáre­jesin 30–40 jasta, ǵylym doktory dáre­jesin 50–60 jas aralyǵynda qor­ǵaı­tyn, bul jazylmaǵan ereje sııaq­ty bolyp kórinetin. Jaratylystaný ǵylym­darynda, onyń ishinde fızıka, matematıka, hımııa, bıologııa ǵylym­darynda keıbir naǵyz ǵylymǵa berilgen týma talanttar 20-nyń ishinde ǵylym kandıdaty, 30-dyń ishinde ǵylym doktorlary bolǵanyn bilýshi edik. Biraq olar neken-saıaq bolatyn. Olardyń osyndaı isterin ǵylymdaǵy erlik dep jatady.

Qazaqstannyń tarıh ǵylymynda da 30 jastyń ishinde ǵylym doktory dárejesin alǵan tulǵalarymyz ben aǵalarymyz bar. Solardyń alǵashqysy – Ermuhan Bekmahanov, ol 1948 jyly 33 jasynda tarıh ǵylymdarynyń doktory ǵylymı dárejesin qorǵap, qazaq tarıhshylaryna ǵylymdaǵy erliktiń úlgisin kórsetedi. 1969 jyly 38 jasynda akademık Manash Qozybaev doktorlyq dıssertasııasyn qorǵap, ǵylymdaǵy erliktiń úlgisin qaıtalaıdy. Dál osyndaı erlikti úshinshi bolyp, 1973 jyly 38 jasynda doktorlyq dıssertasııasyn sátti qorǵap, Keńes Nurpeıisuly odan ári jalǵastyrady. Aǵamyz 1963 jyly kandıdattyq dıssertasııasyn 28 jasynda qorǵap shyqqan.

Biregeı ǵalymnyń bul «rekordy» 1-2 jylǵa jasarýy kerek edi, biraq onyń aldynan 1970 jyldary «halyq jaýynyń» uly bolǵany kedergisin keltiredi. «Jol azabyn júrgen biler» degendeı, dıssertasııanyń mátinin jazyp bitirý men ony dıssertasııalyq keńes aldynda qorǵap, sol kezdegi VAK-ta (Joǵary Attestasııalyq komıtet) bekitý arasy birneshe jylǵa sozylýy múmkin. Keńes aǵamyz jalpy alǵanda 35-36 jasynda dıssertasııasynyń tolyq mátinin bitirgen. Odan keıin ǵylymı keńesshisi­niń izdenýshiniń ǵylymı tujyrymdaryn maquldaýy, jumys isteıtin bólimde talqylaýdan ótýi, eskertpelermen jumys isteýi, dıssertasııalyq keńeske usyný, onyń sheshimin kútý, keńeste qorǵaý men VAK qorytyndysyn kútý, osynyń bári tez boldy degenniń ózinde 1-1,5 jyl ýaqyt alady. Osyndaı shara­lar­dyń bárin artqa qaldyryp, Keńes Nurpeıisuly 1972 jyly kóktem aıynda qorǵaý úshin avtoreferatyn shyǵaryp, ony syılas joldas-joralary men jaqyn aǵaıyn-týystaryna taratady. Baıaǵy «halyq jaýynyń» uly degen ataqty jaqsy biletin bir sheneýnik «týysy» kóterip, tıisti jerge jazyp jibergen eken. Ol jaqtan tapsyrma kelip, doktorlyq dıssertasııa jumysyn qorǵaý toqtatylady. Tek qana tarıh ınstıtýtynyń dırektory, professor, akademık, Ǵylym akademııasynyń vıse-prezıdenti, Keńes aǵamyzdyń ǵylymı keńesshisi Aqaı Núsipbekovtiń aralasýy­men qaıta jalǵasady. Sonyń ózinde ǵalym ákesiniń aqtalǵandyǵy týraly Máskeý­den anyqtama qaǵazyn aldyrtady, taǵy KSRO Qaýipsizdik komıtetinen anyqtama, ǵy­lymı keńesshiniń Qazaqstan basshysymen syılastyǵy sekildi faktorlar áser etip, 1973 jyly maýsym aıynda qorǵap shyǵady. Sonyń ózinde aǵamyzdyń jasy 38 jasta edi. Sol jyldardaǵy ólshem boıynsha bul da ǵylym jolyndaǵy erlikke jatady. Munyń qupııasyn Keńes aǵamyzdyń ózi bir ǵana sózben túsindiredi. Ol óziniń bergen bir suhbatynda ǵylymdaǵy jetis­­tikteriniń bárin kún saıynǵy úzdiksiz eńbek pen tynymsyz izdenis jáne ǵylymı ortada qalyptasqan shyǵar­mashylyq pen psıhologııalyq ahýal dep túsindiredi.

Keńes aǵamyz 50-ge tolmaı, naqty­raq aıtsaq, 47 jasynda Memlekettik syı­lyq­tyń laýreaty atanady, 52 jasynda Ult­tyq ǵylym akademııasynyń korres­pondent-múshesi bolyp saılanady. Bul jas ta sol kezder úshin «rekordtyq» jas edi.

Aǵamyzdyń nemere inisi Taldybek Nurpeıisovtiń 2024 jyly «Muqaǵalı» jýrnalynyń №6 sanyndaǵy «О́leń qudireti» degen maqalasynda ataqty aqyn Muqaǵalı Maqataevtyń «Shyda, shyda» atty óleńin Keńes Nurpeıisulyna arnaǵandyǵy jóninde aıtylady.

«Shyda, shyda!

 Shydaı tús, shyda taǵy!

 Shydamdyny myna ómir unatady

 Úmittiń qulan ıek qula tańy,

 Áıteýir, bir atady, bir atady...»,

dep ári jerles, ári rýhanı aqyn aǵasy inisine qoldaý kórsetip, qaırattandyrǵan eken. Osy óleń joldaryndaǵy keremet sózder men ushqyr oılar shynynda da Keńes aǵamyzǵa doktorlyq dıssertasııa­syn qorǵaý jumysyna qatysty qatty qı­nalys pen kúızelis kezderinde óte jaqsy, baǵa jetpes qoldaý bolyp sanaldy.

Akademıktiń erekshe bir qasıeti, onyń ǵylym jolyna túsken shákirtterin bólip-jarmaı, teń qaraıtyndyǵy edi. Onyń ǵylymı jetekshiligimen 50 ǵylym kandıdaty qorǵap shyqsa, 12 ǵylym dok­toryna ǵylymı keńesshi boldy. Onyń shákirt­teriniń bári elimizdiń ár túk­pirinen edi. Sol sebepti de aǵamyz týraly biletinder «Barlyq Alash balasyna teń qaraǵan Keń-aǵa» dep aıtatyn. Onyń shákirtteri – professor Talas Omar­bekovtiń, Sábıt Joldasovtyń (mar­qum), Búrkitbaı Aıaǵa­novtyń, Qa­dyr Ahmetovtiń, Satypaldy Dil­­manovtyń, Nurjamal Aldabektiń, Aıjan Qa­­paeva­nyń jáne taǵy basqalary­nyń esim­deri búgingi kúnderi búkil elge tanymal.

Endi ataqty tarıhshynyń ǵylymı eń­begi men muralaryna toqtalaıyq. Onyń kandıdattyq dıssertasııasy 1917–1918 jyldardaǵy Qazaqstannyń soltústik-shyǵys oblystarynda jumysshy jáne sharýalar bıligin ornatý men nyǵaıtý máselesi, bolsa, doktorlyq dıssertasııasy 1917–1929 jyldardaǵy elimiz­degi sharýalar keńesteriniń (aýyldyq keńesteriniń) qurylýy men nyǵaıýyna arnaldy. Alǵashqy ǵylymı jumysy­nyń jetekshisi professor Tájen Eleýov bolyp, onyń qoldaýymen ǵalym Más­keý, Lenıngrad, Orynbor, Omby, Tom, Tashkent qalalaryndaǵy arhıvterde 2 jyl izdenis júrgizedi. Sondaǵy tap­­qan materıaldar kandıdattyq dıs­ser­tasııasynyń derektik negizin quraıdy. Al doktorlyq dıssertasııasyna qajetti materıaldardy Qazaqstannyń barlyq oblysyndaǵy arhıv materıaldarynan tabady. Osyǵan qatysty Keńes aǵamyz bir suhbatynda bylaı dep aıtady. «Azamat soǵysyna qatysqandar sol kezderi bizdiń ákemizdeı bolatyn, keıbiri aqyldy adamdar boldy. Solardyń keıbireýi bylaı deýshi edi: «Eı, bala, biz aq pen qyzyl bolyp soǵystyq. Osylaı bir sarynmen tarıh jazylyp jatyr. Esterińde bolsyn, «Alashorda» degen uıym bolǵan», dep aıtatyn.

Bul 60-jyldardyń ekinshi jartysy men 70-jyldardyń basy bolatyn. Alash týraly jazbaq túgil ol týraly oıǵa alý­dyń ózi óte qaýipti kezeń edi. Ásirese «halyq jaýynyń» ulyna bul birne­she ese qaýipti edi. Soǵan qaramastan Muqaǵalı aǵasy aıtqandaı «Úmittiń qulan ıek qula tańy, Áıteýir, bir atady, bir atady», dep óleńdetkendeı, erteńgi kúnge zor úmitpen qaraıdy, alash taqyrybyna qatysty arhıvterde kezdestirgen materıaldardy ­aýyzsha da málimetterdi jınastyra beredi. Aqyry 80-jyldardyń sońy men 90-jyldar basynda «Úmittiń tańy da atady», elimiz táýelsizdigin jarııalaıdy.

Qyzyl ımperııanyń qulaýymen oǵan negiz bolǵan ıdeologııa da, onyń qaǵıdattary da kúıredi. Qoǵamdyq ǵylym­dar úshin, ásirese tarıh ǵylym­dary úshin taptyq qaǵıdat degenimiz, qara­paıym tilmen aıtqanda, el tarıhyn, halyq­tyń tarıhyn ekige bólip qarastyrý edi. Sonyń zardabynan XIX ǵasyrdyń sońy men XX ǵasyr basyndaǵy qazaq halqynyń zııaly qaýymynyń basym bóligi óz eliniń tarıhynan shettetiledi. Olardyń ishinde saıası qaıratkerlermen qatar, óner, bilim, ǵylym, mádenıet, ádebıet, dinı qaı­ratkerlermen birge tulǵalar da bar bolatyn. Taptyq qaǵıdat olardyń esim­deriniń bárin tarıhtan syzyp tastady.

Taptyq qaǵıdattyń ornyna órke­nıettik qaǵıdattyń ornyǵýy ıdeolo­gııalyq kúrespen keletini belgili. Sol kúrestiń bel ortasynda, jańa qaǵıdattar úshin kúreste Keńes aǵamyz jańashyldyq jaǵynda bolyp, jańashyl qaǵıdattyń tez jeńiske jetýine sózimen de, isimen de belsene atsalysty. Onyń 1995 jyly jaryq kórgen «Alash hám Alashorda» atty monografııasy «...Úmittiń qulan ıek qula tańynyń atqanyn» kórsetip, uzaq jyldar boıy jasyryp kelgen alashqa qatysty jınalǵan málimetteri men materıaldary osy eńbeginde sóıleıdi. Keńes Nurpeıisuly osy eńbeginiń alǵashqy betterinde Alashqa qatysty birneshe uǵymdy jeke-jeke taldap kórsetedi. Olar – «Alash» uǵymy, Alash qozǵalysy, Alash partııasy, Alash Orda úkimeti degen uǵymdar edi. Bul eńbekti qazaq jurt­shylyǵy óte zor yqylaspen qarsy aldy.

Akademık eńbekteriniń hronolo­gııalyq tizimine qarasaq, 1988–1989 jyldardan bastap ǵalymnyń ustanymy men kózqarastarynda túbegeıli ózge­rister bolǵanyn baıqaýǵa bolady. «Ar-ojdanymyzǵa júginemiz» (1989),  «Taǵdyry kúrdeli qaısar ta­lant» (1989), «Aqıqatty bilý paryz» (1990), «Alashtyń aqıqatyn kim aıtady» – (1990), «Tutqyndalǵan «Oıan, qazaq» (1990), «1951 jyldyń yzǵarly kúzi» (1991), «1921–1922 jyldardaǵy ashtyq» (1991), t.b. jalǵasa beredi. Sonymen birge tap­tyq qaǵıdat boıynsha esimderin ataýǵa tyıym salynǵan tulǵalar týraly «Qııametti jyldar qasireti» (1992), «Otyzda el bas­­qarǵan» (1992), odan ári 1992–1997 jyldar aralyǵynda Á.Er­mekov, T.Rysqulov, Y.Kóshkinov, M.Dý­lat­uly, A.Baıtursynuly, O.Jan­do­sov tý­raly ǵylymı basylymdar men bu­­qara­­lyq merzimdi basylymdarda kóp­te­­gen ǵylymı-tanymdyq maqala jarııa­lady.

Akademık Nurpeıisuly 1980–1990 jyldar sheninde ǵalymdyǵymen qatar qoǵam qaıratkeri retinde de ózin kórsetti. Ol sol jyldary Keńes odaǵynda bolyp jatqan demokratııalyq jańashyldyqqa saı elimizdegi oń ózgeristerge belsene aralasady. Akademııadaǵy Tarıh ınstıtýtynda «Keńestik kezeńdegi Qazaqstan tarıhy» bólimin basqaryp, keńestik kezeńde jazyqsyz japa shekken tulǵalardy aq­taý úshin, tarıhı shyndyq pen ádilettilik­ti qalpyna keltirý úshin 1989 jyly Almatyda qurylǵan «Ádilet» tarıhı-aǵartýshylyq qoǵamyn qurýshylardyń biri boldy. Onyń maqsa­ty men baǵyt-baǵdaryn jasap, bir baǵytyna jetekshi­lik etti. Sondaı-aq mer­zimdi basylymdarda ádilettilikti tý etip, jazyqsyz ja­zalanǵandardy aqtaý týraly óz pikirin bildirip maqala jarııa­lap, tele-radıo arqyly suhbat berip, kópshilik jıyndarda óz oıyn bildirip otyrdy. «Ádilet» qoǵamynyń jumysy bolashaqta arnaıy zertteýdi qajet etedi. Onyń halqymyzdyń tarıhı sanasyn nyǵaıtýdaǵy eńbegi ushan-teńiz.

Ǵalym sondaı-aq 1989 jyly quryl­ǵan «Qazaq tili» qoǵamynyń óte belsen­di músheleriniń biri bolyp, ana tilimiz­diń qoǵamdyq ómirdiń barlyq salasyna, onyń ishinde ǵylymda da ústemdik etýi­ne atsalysty. О́zi úlgi kórsetip, sońǵy jyldardaǵy eńbekteriniń bárin tek qazaq tilinde jarııalady.

Akademıktiń óte jaqsy syılasqan aǵasy Ábý Tákenov 1997 jyly kenetten qaıtys boldy. 1998 jyly jyldyq asyna oraı ýnıversıtettiń tarıh fakýlteti shyǵaratyn «Habarshy» jýrnalynyń bir nómirin Á.S.Tákenovke arnaý josparlandy. Maǵan jaýapty hatshy retinde barlyq maqalany jınaý tapsyryldy. M.Qozybaev, K.Nurpeıisov, J.Qasymbaev jáne kóptegen zamandasy men shákirti maqala berýge kelisti. Úı telefony arqyly sóıleskenimde Keńes aǵam aptanyń osyndaı kúni, saǵat osyndaı ýaqytta kel degen soń, mekenjaı boıynsha aıtylǵan saǵattan 5–10 mınýt buryn erte bardym. О́te jaqsy qarsy aldy. Jaz mezgili bolsa da apamyzǵa et astyryp qoıypty. Et ústinde de, shaı ústinde áńgimemiz óte jarasymdy boldy. Negizinen aǵamyz dosy Ábý Saqtaǵanuly týraly, tarıh ǵylymy týraly áńgimeledi. Maǵan kóp suraq qoıyp otyrdy. Ásirese áke-sheshem týraly suraqtar qoıǵany esimde qalypty. Meniń jaýabymdy estigen ol: «Sender óte baqyttysyńdar» degen sózi áli qulaǵymda turǵandaı. Qaıtar kezde ol maǵan «Seniń «Egemende» jarııalanǵan ár maqalańdy oqyp, saqtap qoıamyn» dedi de, zalyndaǵy shkaftyń ústinde jınaqtalǵan «Egemenniń» qalyńdaý tigindisin maǵan aldyrdy. Sol gazettegi «Qasym han» degen maqalamdy taýyp alyp, rızashylyǵyn bildirdi de, kenetten osy gazetke, maqala janyna qoltańbamdy surady. Men estimegendeı boldym. Sosyn aǵamyz ekinshi ret qaıtalady. Taǵy úndemedim. Oıymda qoltańbany kitapqa qana berýshi edi. Meniń áli kitabym jaryq kórmegen, ol kezde bar bolǵany ǵylym kandıdatymyn jáne aǵa oqytýshymyn. Úshinshi rette aǵamyzdyń daýysy qatty shyqty. Men bolsam: «Keńes aǵa, ne dep jazarymdy bilmeı otyrmyn», dedim. «Bylaı jaz», dep aıtty da, sál oılanyńqyrap turyp: «Bolashaq akademık Káribaevtan akademık Nurpeıisovke dep jaz, sen túbinde akademık bolasyń, arǵysyn óziń bilesiń»,dedi. Bir jaǵynan,qatty uıalyp, qysylyp, yńǵaısyzdanyp, aǵamyzdyń aıtqanyn oryndadym. Arada 14 jyl ótkennen keıin, 2012 jyly jaz aıynda akademııanyń korrespondent-múshesi boldyq. Al 2020 jyly taǵy da jaz aıyn­da tolyq múshe boldyq. Sol kezderi eń alǵash esime alǵanym akademık Keńes Nurpeıisulynyń aıtqan sózi tústi. Keı kezderi Keńes aǵamyzdyń osy sózderin eske ala otyryp, ne degen dýaly sóz, ne degen bata dep oılanamyn.

Jalpy, ómirde mynadaı bir zańdy­lyq bar. Halqyna adal, taza eńbek etken tul­ǵanyń esimi eshqashan umytylmaıdy, ózimen birge esinde ustap, jadynda saqtaıdy. Keńes Nurpeıisuly da qolynan qalamy túspeı halqynyń tarıhyn jazýda kóp eńbek sińirdi, jastaıynan je­timdik kórse de, jasymady, bo­ıyn tik ustap, ákesiniń adal ekenin, óziniń tekti ekenin dáleldep ótti. Shynaıy tarıhty jazý arqyly naǵyz ǵalym atandy. Naǵyz shákirtter daıarlaý arqyly naǵyz ustaz boldy. Ǵalymnyń murasy óz halqymen birge máńgi jasaı beredi. Onyń esimi halqynyń júreginen tereń oryn alǵan tulǵa deýge tolyq negiz bar.

Bereket KÁRIBAEV,

UǴA akademıgi