Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
– Qoı, tur-turdan habar kelse, uıqydan maza keter, – dep Ǵalym aǵam aldymen turyp, maldyń kezegin ótkizip kelýdiń qam-qaraketine kiriskeli ketti. Syrtqa shyqqanymyzda kúndegi «ádetimen» qoıny-qonyshymyzdy timiskileıtin kóktemniń qara sýyǵy bir jaqqa aýyp ketkendeı jym-jylas. Qustardyń ásem úni, óriske shyqpaı qorada qalǵan qozyly qoıdyń mańyraǵany, bir-birimen arqa-jarqa amandasyp, saýlyq surasqan aýyldas aǵaıyndardyń jarqyn daýystary múlgigen tabıǵatqa reń bergendeı. Eńseni basqan alty aı qystyń aýyr demi, kóktemniń lúp etken jyly samalymen áldeqaıda ushyp ketkendeı. Kún sáýlesi saıyn dalanyń tóbesinen sorǵalaı quıylyp, tirshilik bitkenge jan bitirerdeı qyzdyryp barady. Qara shańyraqtyń túbinde tól ıesi bolar inimniń úıindegi kelin, qys boıy úlken-kishi qymtanyp shyqqan kórpeler men kósile tóseletin kórpeshelerdi de kún kózine shyǵaryp jaıyp, maqtasy men júnin bir qopsytyp almaqqa árekettenip jatyr. Kókem kúz basynda oryp alǵan shaǵyr jýsanynan eki-úsh sypyrǵylyqty býyp qoranyń túkpirine ilip qoıǵan bolatyn. Búgin sol sypyrǵylar úı tóńiregin tazalaý úshin ájetke jaraǵaly tur. Aldynda uıqydan turyp, tańerteńgi asty iship shyqqan bizdiń uıqymyz kelip, jumysqa samarqaýlyq tanytyp turǵanbyz. Kóktem kúniniń nurynan ón boıymyzǵa qýat quıyldy ma? Áıteýir tús áletinde jumysqa degen yntamyz arta tústi. Tipti túski tamaqqa shaqyrsa da barǵymyz joq.
– Qazir az ǵana qaldy. Alańsyz bitirip tastaıyq, – degen bátýaly sheshimge súıene inimiz ekeýmiz tazalyq jumysymyzdy jalǵastyra tústik. Qora-qopsynyń ishi-syrty tazalanyp, baý-baqsha ishi japyraqtar men túrli qoqystardan arshyla túsken saıyn aýla ishiniń reńi kire tústi.
Kórshi Muratjan bul ýaqytta áli uıqyny soǵyp jatqan edi. Biz kókemniń kózqarasy men ymyn aıtqyzbaı uǵyp úıdi aınala qorshaǵan sharbaqtyń laq, qozy, ıt-mysyq kiretin jerlerin jamap-jasqap jatqanda Muratjan da dalaǵa shyqty.
– Assalaýmaǵaleıkým aǵa! – dep aldymen kókeme arnaıy amandasyp baryp:
– Eńbekterińiz rátti bolsyn! – degen kórshilik paryzy men ıgi tilegin aıtýdy da umytpady. Kún qys boıy tirshilik bitkenge kórsetpegen nurly dıdaryn teriskeı ólkesine túgel kórsetken sátte aıadaı aýyldyń ár jerinen aspanǵa shubalańdaı kóterilgen kók tútin kók pen jerdi jalǵaǵan arqandaı órildi. Esiktiń aldyndaǵy atamnyń kún shýaǵyna shomylyp, er-turman, júgen, noqtasyn rettestirip otyratyn arqaly aǵash oryndyǵy da kók syrmen syrlanǵannan keıin ári kirip jyldaǵy otyratyn turaqty ıesin kútkendeı jaltyraı tústi. Araǵa eki-úsh kún salyp túgeldeı aýyl ishi jańaryp, jasarǵan jańa reńge endi. Kóktemgi jylylyqpen qosa eki aptalyq demalys alǵan osy úıdiń oqýshy balalary da kún jylynǵaly aýyrlyq tartqan sómkelerin ýaqytsha jıystyryp oıyn-kúlkilerimen aýla ishiniń ajaryn kirgize shapqylady. Áne-mine degenshe jaryqtyq naýryz kójeniń tanaýdy qytyqtar, aǵza bitkendi alańdatqan dárýmendi dámin sezgizgen ısi alys atyrapqa jaıyldy. «Bul kúnge jetken de bar, jetpegen de bar» dep bissimillásin bataǵa jalǵaǵan qarııalar bıyldyqqa ázirlengen naýryz kójeniń alǵash dámin kórip, bas shaıqaı, baıyppen tostaqtaryn qoldaryna aldy. Qyr astyndaǵy topyraqqa qymtanǵan zırat mańaıy da tazalanyp qaldy. Artynda qalǵan urpaqtarynyń umytpaı rýhtaryna quran baǵyshtaǵanyn sezgendeı únsiz múlgidi. Osy kúni aq kımeshekti ájelerimiz bilezigi syńǵyrlaı, bir qolymen ıegine ilingen kımeshegin túzeı júrip «arýaqtardyń murnyna barsyn! Jatqan jerleri jaıly, topyraqtary torqa bolsyn» dep oshaqtaǵy otqa maı salýdy da umytpady. Eldiń, qarasha halyqtyń ystyq iltıpaty men mamyrajaı aq peıili arqyly ózin saǵynǵanyn sezgen áz-Naýryz da kúngeıden teriskeıge kúlimdeı jetti. Ulysymnyń uly kúni, urpaǵyna nuryn shasha sáni men saltanatyn, berekesi men nesibesin alyp kelgende, qyrdaǵy shopan da, betkeıdegi dıqan da áz-Naýryzdan mol molshylyq kúte bilegin túre eńbek kórigin qyzdyra tústi...
Maqsat QARǴABAI
Túrkistan oblysy,
Sozaq aýdany
