Quryltaı • 14 Naýryz, 2025

Eldik ıdeıalar alańy

45 ret
kórsetildi
10 mın
oqý úshin

Keshe áıgili han-sultandarǵa qonys bolǵan Býrabaı jerinde Ulttyq quryl­taıdyń tórtinshi plenar­lyq jıyny aldyndaǵy «Azamat­tyq qoǵam», «Mádenıet. О́ner. Rýhanııat», «Bilim men ǵylym», «Áleý­mettik-ekonomıkalyq damý» atty tórt seksııalyq otyrysy ótti. Oǵan Úkimet pen ortalyq memlekettik organdardyń ókilderi, depýtattar, qoǵam belsendileri, BAQ pen basqa da sala basshylary qatysty.

Eldik ıdeıalar alańy

Sýretterdi túsirgen – Igor BÝRGANDINOV

Prezıdenttiń ishki saıasat máse­leleri jáne kommýnıkasııa­lar jónindegi kómekshisi Arman Qyryqbaev moderator bolǵan «Azamattyq qoǵam» seksııalyq oty­ry­synda 2024 jyly ótken Ulttyq quryl­taıdyń nátıje­leri men qazirgi ýaqytta qoǵamdy alańdatyp otyrǵan birqatar ózekti másele talqyǵa salyndy.

«1 aqpan kúni dál osyndaı jıyn ótip, 40-tan asa usynys aıtyldy. Olardyń 16-sy – aqparattyq saıasatqa, 8-i – bilim salasyna, tórteýi – din, úsheýi – otbasylyq saıasat máselelerine, qalǵany túrli taqyryptarǵa qatysty boldy. Basym kópshiligi búginde túrli deńgeıde iske asyp jatyr», dedi Prezıdent kómekshisi.

ap

Ol birqatar mańyzdy usynysqa toqtaldy. Sonyń biri – Májilis depýtaty Ermurat Bapı tarapynan aıtylǵan ınternette Jańa Qazaqstan ıdeıasyna qarsy jáne memleketti kústánalaýǵa baǵyttalǵan aqparattyq shabýyldar boıynsha jumysty shıratý.

«Qazir Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi tarapy­nan áleýmettik jelige jáne buqara­lyq aqparat quraldaryna monıtorıng júrgizý jolǵa qoıylǵan. Nátı­jesinde, túrli shara qabyl­danyp jatyr. Byltyr mınıstr­lik tarapynan 26 053 ınternet resýrsqa 800-den asa eskertý jibe­rilgen. Sony­men qatar «Onlaın platformalar jáne onlaın jarnama týraly» zań boıynsha ákimshilik talaptar kúsheıtilip, sheteldik onlaın platformalardyń elimiz­degi ókil­deri taǵaıyndaldy. Qazir VKontakte, Facebook, Telegram, TikTok sekildi jeli­lerdiń ókil­deri bar. Bul jumys qanshalyqty nátı­jeli degen suraqqa kelsek, turaq­ty monıtorıng arqyly TikTok jelisinde jyl basynan beri 1 667 quqyq buzýshylyq mate­rıaly jarııalanǵany anyq­ta­lyp, sonyń 96 paıyzy joıyl­­dy. Arnaıy ókil taǵaıyn­dal­ǵan­ǵa deıin nátıje budan álde­qaı­da tómen bolatyn», dedi A.Qyryqbaev.

Prezıdent kómekshisi belgili jýrnalıst Erqanat Kópjasar tarapynan jalǵan aqparat taratýmen kúreske qatysty usynys aıtyl­ǵanyn da tilge tıek etti. Elimiz­diń Qylmystyq jáne Ákim­shilik kodeks­terinde mundaı quqyq buzý­shy­lyqqa qatysty jaýap­ker­shilik kózdelgenin, byl­tyr elimizde onnan asa qylmys­tyq jáne 100-den asa ákim­shilik is qozǵalǵanyn aıtty. Sek­­sııalyq otyrys barysynda depý­tat­tar, qoǵam belsendileri, túr­li sala jetekshileri sóz alyp, taqy­ryp aıasynda oılary men usynystaryn ortaǵa saldy.

ap

Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva modera­tor­lyq etken «Mádenıet. О́ner. Rýhanııat» seksııalyq otyrysynda 20-dan asa qatysýshy sóz alyp, ózekti máseleler boıynsha oı bildirdi. Mınıstr buǵan deıin ótken birqatar basqosýda aıtylǵan usynys-pikirdiń bárin quryltaı hatshylyǵy bekitip, muqııat zerdelegenin atap ótti. Sonymen qatar ol ótken jıynda kóterilgen jaıttarǵa toqtaldy.

«Birinshiden, jumys otyrysynda talqylanǵan máseleniń biri – Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi­niń jaǵ­daıy. Taıaýda Memleket bas­­shysy Túrkistanǵa erekshe mártebe berý týraly zańǵa qol qoı­dy. Qujatta elimizdiń rýhanı, tarıhı-mádenı, týrıstik orta­lyǵy jáne sáýlet murasy retinde Túrkistan qalasynyń erekshe mártebesi bekitildi. Son­daı-aq Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi men basqa da eskertkishterdi saqtaý, qorǵaý aımaǵynda bıik­tigi men sáýleti úılespeıtin ǵımarat­tardy salmaý sııaqty birqatar másele qarastyrylǵan», dedi A.Balaeva.

Sonymen qatar ol onomas­tıka salasyndaǵy jumystardy jandandyryp, tarıhı negizi joq jer-sý ataýlaryn ózgertý boıynsha sharalardy kúsheıtý, múgedektigi bar jandarǵa mádenı mekemelerdiń qoljetimdiligi jóninde standarttardy qaıta qarastyryp, qajetti aqparattyń qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý máselelerine toqtaldy.

p

«Ataý berý, qaıta ataý jumys­tary 2024–2025 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy negizinde júzege asady. Onda tótenshe jaǵdaı kezinde, órt sóndirý, jedel járdem, polı­­sııa qyzmetkerleriniń meken­­jaıǵa der kezinde barýyn qam­tama­syz etý maqsatynda eń aldy­men ataýy joq nemese ataýy qaıta­lanatyn kóshelerdi ǵana ózger­týge basymdyq berilip otyr. A.Baıtur­synuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty M.Áýezov atyndaǵy ádebıet jáne óner ınstıtýtymen birlesip, eldi mekenderge ataý berý kezinde paı­dalanylatyn «Jer-sý ataýlary» jáne «Dástúrli ataýlar» tiz­besi qaıta qarady. Sony­men qatar Onomastıkalyq jumys­ty uıym­dastyrý boıynsha Ádis­teme­lik usynymdarǵa ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizildi», dedi mınıstr.

Mınıstrlik ınklıýzıvti kommý­nı­kasııany damytý jáne múgedektigi bar adamdardyń qoǵam ómiriniń barlyq salasyna tolyqqandy qatysýyn qamta­masyz etý maqsatynda ınklıý­zıvti qoǵamdy qoldaý jóninde júıe­li sharalar qabyldap keledi. Máselen, elimizde 7 391 máde­nı obekti bar bolsa, onyń 2 393-i «Qol­jetimdi Qazaqstan» kartasy­na engizilgen, ıaǵnı bul nysan­dar múgedektigi bar adamdarǵa múm­kin­diginshe yńǵaıly beıimdelgen.

«57 respýblıkalyq teatrdyń bárinde múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan qaıyrymdylyq kon­sert­teri, spektaklder turaqty túrde ótip turady. Múgedekter arbasyna arnalǵan pandýstar jáne múgedektigi bar adamdar úshin arnaıy oryndar kózdel­gen. Sondaı-aq jyl basynda qabyl­danǵan zańǵa múgedektigi bar adam­dardyń aqparatqa qoljetim­diligi jóninde birqatar túzetý engizildi», dedi A.Balaeva.

Byltyrǵy Ulttyq quryltaı otyrysynda kóterilgen taǵy bir másele – qoǵamda otbasylyq qun­dy­lyqtardy júıeli túrde nası­hattaý, otbasy ınstıtý­tyn nyǵaı­tatyn keshendi shara­lar ázir­leý. Mınıstr byltyr «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine áıel­­der­diń quqyqtary men balalar­­­dyń qaýip­sizdigin qamtamasyz etý máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań qabyldanǵanyn atap ótti.

ap

«Zańǵa sáıkes, Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Otbasyn qoldaý ortalyqtarynyń qyz­metin úılestiredi jáne ádiste­melik basshylyqty júzege asyrady. Búginde otbasylarǵa ár­túrli ómirlik jaǵdaılardy sheshý­de jan-jaqty qoldaý shara­laryn kórsetý úshin otbasyn qoldaýdyń 103 ortalyǵy jumys isteı­di. Olar­dyń negizgi fýnksııa­sy – mem­lekettiń otbasylyq saıasat shara­laryn iske asyrý, ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan adamdardy (otbasylardy) qoldaý bo­ıyn­sha jumysty úılestirý, tur­mystyq zor­lyq-zombylyq belgi­leri bar adam­darǵa qoldaý kór­setý jáne mobıl­di toptar­­dyń jumy­syn uıym­­dastyrý. Qazir­gi kezde aq­pa­rat­­tyq-túsindirý ju­my­­syn art­tyrý úshin 2025 jyl­­ǵa ar­nalǵan Dás­túr­li otbasy­lyq qun­dy­lyq­tar­dy dárip­teý jónin­degi medıa-jospar ázir­le­nip, bekitildi», dedi mınıstr.

Aıda Balaeva aqyn Svetqalı Nurjan aıtqan qazaq tiliniń qoldanys aıasyn keńeı­tý, qazaq­sha kontentti kóbeı­tý týraly usynysqa da aıryq­sha toqtal­dy. 2024 jyldyń aqpanyn­daǵy jaǵdaıǵa sáıkes, elimizde 5 834 resmı medıa tirkelgen. Onyń 3 991-i – gazet-jýrnal, 657-si – aqparattyq agenttik, 582-si – jelilik basylym, 218-i – telearna, 90-y – radıo. Memlekettik aqpa­rattyq saıa­satty júrgizýdiń bas­ty maqsa­tynyń biri – qazaq tilin­de sapaly jáne básekege qabi­letti kontent daıyndaýǵa yqpal etý.

«Qazirgi basym baǵyttyń biri – qazaq tiliniń qoldanys aıasyn keńeıtý, qazaq tilin sıfr­lan­dyrý­ǵa jańa tehnologııalar­dy en­gizý. Tildi sıfrlandyrý, til­dik plat­formalardy damytý jáne Qazgramma jáne KazLLM sııaqty zamanaýı AT-sheshim­­derdi jasaý boıynsha bel­­sendi jumys júrgizilip jatyr. Ulttyq aqparattyq saıa­sat aıa­­synda medıadaǵy qazaq kon­­tenti­­niń róli artyp keledi. Mass-medıa týraly zańǵa saı, bıyl­­dan bastap mem­lekettik til­degi tele­radıo­baǵ­darlamalardyń úlesi 55%, al 2027 jyldan bastap 60%-ǵa jetedi. Osylaısha, memlekettik tildiń úlesi kezeń-kezeńmen artyp otyrady», dedi mınıstr.

yv

Tústen keıin Premer-mı­nıstr­­diń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Juman­ǵarın moderatorlyq etken «Áleý­mettik-ekonomıkalyq damý», Ǵylym jáne joǵary bilim mı­nıstri Saıasat Nurbek júrgiz­gen «Bilim men ǵylym», seksııa­lyq otyrystarynda da quryl­taı músheleri jalpy­ulttyq qun­dylyqtardy odan ári damytý qajettiligine, bıyl­ǵy Jumysshy mamandyq­tary jyly aıasynda eńbekqorlyq pen kásibılik qundylyqtaryn dáripteýge nazar aýdardy. Olar bilim men ǵy­lym­dy qoldaý jáne damytý bo­ıyn­sha qabyldanǵan shara­lar­dy oń baǵalap, «Jaıly mek­tep» baǵ­dar­lamasynyń nátı­­jeleri, stı­pendııanyń kóterilýi, shetel­dik JOO-lardyń fılıaldary­nyń ashylýy, kór­nekti ǵalymdar men pedagog­ter­diń memlekettik marapattarmen yntalandyrylýy qajettigin erekshe atap ótti.

Buǵan qosa lýdomanııa men esirtkige qarsy keshendi jospar, turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy kúres, LGBT nasıhatyna tosqaýyl qoıý, dinı saladaǵy túrli keleńsizdikter, BAQ pen orta mektep arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtý, t.b. ózekti máselelerdi kóter­di. Jalpy, jumys seksııa­lary­nyń qatysýshylary Ult­tyq quryltaıdyń úsh jyl ishin­de ıdeıalardy usyný men qoǵam­nyń birligin nyǵaıtýǵa baǵyt­talǵan strategııalyq qadamdardy qalyptastyrýdyń basty ınstıtýtyna aınalǵanyn atap ótti.

Sonymen qatar jınalǵan qaýymǵa Ulttyq quryltaıdyń úshin­shi otyrysynda Prezıdenttiń ener­­getıka, kólik, turǵyn úı qury­­lysy jáne gazdandyrý sala­laryn­daǵy keń kólemdi ınfra­qury­lym­dyq bastamalaryn iske asyrý nátı­jeleri týraly aqparat berildi. Atap aıtqanda, byltyr 2029 jylǵa deıingi Ulttyq ınfra­qu­ry­lymdyq jospar qabyl­dan­dy. Onyń aıasynda jalpy quny 40 trln teńgeden asatyn 200-den astam joba iske asyrylmaq.