Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaıda: «Bizge bilimdi ǵana emes, ómirlik daǵdylarǵa ıe, básekege qabiletti jastar kerek», – dep atap ótti. Osy maqsatqa jetý úshin álemdik tájirıbeni zerttep, ony elimizdiń bilim berý júıesine beıimdeý mańyzdy.
Osyǵan oraı, "Naýryznama" onkúndigi aıasynda "XXI ǵasyr daǵdylary" kitaby oqyrmanǵa usynylyp otyr. Bul eńbek XXI ǵasyrdyń bilim berý talaptaryna beıimdelgen jańa oqytý ádisteri, ulttyq tárbıe men zamanaýı daǵdylardy ushtastyrý joldary týraly jan-jaqty aqparat beredi.
Bul kitap – bilim berý salasy boıynsha halyqaralyq sarapshy-ǵalym Lens Kıngtiń eńbegi negizinde jasalyp, Nurbolat Bısenǵalıevtiń Qazaqstannyń bilim berý júıesine laıyqtap beıimdeýimen jaryq kórgen.
Jańa kitaptyń ereksheligi men mańyzdylyǵyn taný úshin "Arman-PV" baspasynyń bas dırektory Dıdara Alınamen suhbattastyq.
XXI ǴASYR DAǴDYLARY: TEHNOLOGIIа DÁÝIRINDEGI QUNDYLYQTAR
– Dıdara hanym, qazir álem elderi bilim berý júıesin túbegeıli qaıta qarap jatyr. Qazaqstan bul ózgeristerden qalyp qoımaýy úshin qandaı baǵytta damýy kerek?
– Sońǵy onjyldyqta bilim berý júıesi túbegeıli ózgeriske ushyrady. Búgingi balalar úshin aqparat qoljetimdi, mańyzdysy – ony taldaı bilý, ómirde qoldaný jáne jańa sheshimder usyný. Halyqaralyq tájirıbege kóz júgirtsek: Fınlıandııada bilim júıesi akademııalyq kórsetkishterden góri oqýshylardyń jeke qabiletin ashýǵa baǵyttalǵan. Olar synı oılaý, shyǵarmashylyq qabiletter jáne komandalyq jumysty basty orynǵa qoıady. Sıngapýrda bilim berý «ómir boıy oqytý» (lifelong learning) tujyrymdamasyna negizdelgen. Onda oqýshyǵa bilim berýmen qatar, ony ózdiginen bilim alýǵa úıretý basymdyqqa ıe. Estonııada sıfrlandyrý bilim berý prosesine belsendi engizilgen, bul oqýshylarǵa aqparatty erkin ıgerip, ony tájirıbe júzinde qoldanýǵa múmkindik beredi. Qazaqstan da osy baǵytqa bet burýda.
Prezıdent Toqaevtyń «bilim reformasy ulttyq erekshelikterimizdi saqtaı otyryp, zamanaýı úlgide bolýy kerek» degen pikiri bizge baǵdar beredi. Biraq bastysy – biz jańa ádisterdi ulttyq tárbıemen, memlekettik bilim berý baǵdarlamalarymen úılestirýimiz kerek. Osy maqsatta biz «XXI ǵasyr daǵdylary» kitabyn jaryqqa shyǵardyq.
Bul kitap tek teorııalyq eńbek emes, qoldanbaly qural. Onyń negizgi avtory – Lens Kıng, halyqaralyq deńgeıde tanylǵan sarapshy. Onyń «The Learning Power Approach» ádistemesi IB (International Baccalaureate), Kembrıdj, Ulybrıtanııa jáne AQSh-tyń oqý baǵdarlamalaryna engen. Osy salada tynbaı eńbek etip júrgen, sarapshy, "Bolashaq" baǵdarlamasynyń túlegi Nurbolat Bısenǵalıev osy jobany usynǵan kezde biz qýana qoldadyq. О́ıtkeni, bul bizge, urpaqqa kerek dúnıe.
- Básekege qabiletti bolý úshin oqýshylar qandaı negizgi daǵdylardy meńgerýi kerek?
- Menińshe, XXI ǵasyrdyń basty talaptarynyń biri – synı oılaý. Iаǵnı, bala kez kelgen aqparattyń ras-ótirigin tekserip, taldaı alýy tıis. Qazirgi sıfrlyq dáýirde jalǵan aqparat kóp. Ony saraptap, senimdi derekkózderdi anyqtaý qabileti – kez kelgen adamǵa qajet daǵdy.
Ekinshi mańyzdy nárse – kreatıvtilik. Buryn bári belgili bir standart boıynsha oılaıtyn. Qazir múldem basqa kózqaras kerek. Balalar jańa sheshimder usynýǵa, standarttan tys oılaýǵa úırenýi tıis. Kreatıvtilik – shyǵarmashylyq kásipterge ǵana emes, barlyq salada mańyzdy. О́ıtkeni jańa ıdeıalarsyz, jańa sheshimdersiz damý bolmaıdy.
Úshinshi – kommýnıkasııa. Qansha jerden talantty, bilimdi bolsa da, adam óz oıyn durys jetkize almasa, sátti karera jasaı almaıdy. Biz balalarǵa óz pikirin erkin bildirýdi, dáleldeı bilýdi, basqalarmen tıimdi qarym-qatynas ornatýdy úıretýimiz kerek.
Taǵy bir mańyzdy daǵdy – emosıonaldy ıntellekt. Bul degenimiz – adamnyń óz sezimin túsinip, basqara bilýi. Bizdiń júıede kóbine akademııalyq jetistikterge mán beriledi, biraq ómirde tabysty bolý úshin adam ózin de, basqalardy da túsine alýy qajet. Emosııasyn baqylap, aınalasyndaǵy adamdarmen durys qarym-qatynas jasaı alatyn adam kez kelgen salada jetistikke jetedi.
- Biraq bul daǵdylardy dástúrli oqytý júıesinde meńgertý qıyn emes pe?
— Bul suraq óte oryndy. Dástúrli júıede oqýshy muǵalimniń aıtqanyn tyńdaıdy, sol bilimdi qaıtalap beredi. Bul tásil kóptegen jyldar boıy qoldanylyp keldi, biraq qazir zaman basqa. Qazirgi álemde jasandy ıntellekt pen tehnologııalar qarapaıym aqparatty adamnan da jyldam óńdeıdi. Iаǵnı, bilimniń ózi emes, ony paıdalana bilý qabileti basty orynǵa shyǵady.
Biz oqýshylardy qatelesýden qoryqpaı, óz oılaryn erkin aıtýǵa, zertteýge, suraq qoıýǵa úıretýimiz kerek. Osy turǵyda «XXI ǵasyr daǵdylary» kitabynyń ádistemesi dástúrli oqytý júıesine jańa tásilderdi engizýge kómektesedi.
Bul kitaptyń negizgi avtory Lens Kıng «qatelik arqyly úırený» modelin usynǵan. Onyń ádistemesine sáıkes, qatelik – bul damýdyń mańyzdy bóligi. Bizdegi dástúrli júıede oqýshynyń qatelik jasaýy – kemshilik dep qabyldanady. Al shyn máninde, ómirde jetistikke jetken adamdar – eń kóp qatelesken, biraq sol qatelikterden sabaq ala bilgen adamdar.
Osy ádistemeni kitaptyń teń avtory Nurbolat Bısenǵalıev Tamos Space School mektebinde engizdi. Mektep oqýshylary óz betimen izdenip, sheshim qabyldaýdy úırenýde. Olar muǵalimniń daıyn jaýabyn kútpeıdi, óz zertteýlerin júrgizip, logıkalyq tujyrym jasaýǵa beıimdeledi.
Jýyrda ǵana ótken Ulttyq quryltaıda Prezıdent 500 myń oqýshyǵa arnalǵan 200-den astam jańa mektep salynatynyn jáne aýyldyq jerlerdegi 900 mekteptiń jańǵyrtylatynyn málimdedi. Bul – bilim berý sapasyn arttyrý úshin jasalǵan úlken qadam. Biraq bizge tek jańa mektepter salý jetkiliksiz, ondaǵy bilim mazmunyn jańartý qajet.
Bizdiń baspa 23 jyldan beri bilim berý, mádenıet jáne ǵylym salasyna qyzmet etip keledi. Biz úshin kitap – tek basylym ǵana emes, ol qoǵamdy ózgertetin qural.
ASTANADA О́TETIN ShARA: LENS KING QAZAQSTANǴA KELEDI
- Bul kitap oqyrmanǵa keńirek tanystyrylýy úshin arnaıy shara ótkizile me?
- Iá, 26 naýryz kúni Astana qalasynda kitaptyń resmı tusaýkeseri ótedi. Bul sharaǵa barlyq ustazdar men ata-analardy shaqyramyz. Bul – jahandyq bilim berý tájirıbesin Qazaqstannyń bilim berý júıesimen úılestirýge baǵyttalǵan mańyzdy kezdesý bolmaq.
Eń bastysy – bul sharaǵa "XXI ǵasyr daǵdylary" kitabynyń avtory, álemge áıgili bilim berý sarapshysy Lens Kıng arnaıy qatysady. Bul – qazaqstandyq oqytýshylar men ata-analar úshin biregeı múmkindik. B
QORYTYNDY: URPAQ SAÝATTY BOLSA, ULT MYQTY BOLADY
Bizdiń basty maqsatymyz – ulttyq sana men zamanaýı bilimdi úılestirý. XXI ǵasyr daǵdylary tek tehnologııamen shektelmeıdi. Olar – adamnyń jan-jaqty damýy, ózin-ózi jetildirýi, qoǵamǵa paıdaly bolýy. Biz bilim berý salasyn damytýda óz úlesimizdi qosýǵa árdaıym daıynbyz. "XXI ǵasyr daǵdylary" kitaby – osy baǵyttaǵy mańyzdy qadam. Eger urpaǵymyz saýatty bolsa, elimiz de damyǵan memleketke aınalady.
