Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Tasqyn sýdyń taqsyretin kóp kórgen aýdannyń biri – Sandyqtaý. Aýdan ortalyǵy Balkashıno, Petrovka, Kamenka, Spasskoe, Maksımovka, Krasnaıa Polıana, Vladımırovka, Novyı gorodok, Novoselovka tárizdi eldi mekender qarǵyn sý basyp qalýy múmkin eldi mekenderdiń qataryna jatady. Qazir jumys shıratyla túsken.
– Kúni búginge deıin eldi mekenderden 42 870 tekshe metr qar shyǵaryldy, – deıdi aýdan ákiminiń orynbasary Qaırat Omarov. – Janar-jaǵarmaı qory jetkilikti. 2 100 tonna ınerttik materıaldar ázirlendi.
Qapysyz qamdaný maqsatynda oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentine aýdan aýmaǵyndaǵy sý aıdyndaryndaǵy muz qursaýlaryn qopsytý, usaqtaý jónindegi qajetti sharalardy uıymdastyrýǵa ótinim berilgen. О́tinim maquldanǵannan keıin 8 100 tekshe metr aýmaqta muz jarý jumystary júrgizilmek.
Balkashıno eldi mekeni jyl saıyn kóktemde tasyp, jurtty ábigerge salyp jatatyn Jabaı ózenine jaqyn ornalasqan. Qazir munda ózen arnasyn keńeıtý, jataǵan jaǵalaýyn bıiktetý, bekitý tárizdi jumystar júrgizilip jatyr. О́tken jyldyń qazan aıynda «Selıngıdroteh» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi osy jumysty qolǵa alǵan eken. Joba 2026 jylǵy mamyrda tolyq aıaqtalmaq.
– Búginge deıin jumystyń 72 paıyzy oryndaldy. Qazir qyryqqa jýyq jumysshy men 19 tehnıka eki aýysymmen jumys istep jatyr, – deıdi aýdan ákiminiń orynbasary. – О́zenniń 5,2 shaqyrym arnasyn keńeıtip, tereńdetý, tazalaý josparlanǵan.
Jabaı ózeniniń Sandyqtaý aýylyna taıaý arnasynyń 100 metr jaǵalaýyn, Petrovka aýylynyń tusynan ótetin 300 metrge jýyq jaǵalaýyn nyǵyzdaý jumystary júrgizilgen. Bul sharalar sý tasqyny kezinde qaýipti seıiltýge baǵyttalǵan. Aýdandaǵy Sarqyrama ózeni de ár jyl saıyn erigen qar sýyna meltekteı toıyp, minez kórsetedi. Ásirese Kamenka aýyly mańyndaǵy jaǵalaýlar qaýipti. О́tken jyldary ózenniń osy tusy arnasynan asyp shyǵyp, eldi mekendi basyp qalǵan bolatyn. Sol tasqynnyń kesirinen 1009 turǵyny bar Kamenka aýylyndaǵy birneshe úı apatty dep tanylǵan. Sý tasqyny kezinde 59 adam evakýasııalanyp, aýyldaǵy kópir men avtojoldy sý shaıyp, jaramsyz bolyp qalǵan edi. Bıyl da ózen arnasy birshama tarylǵandyqtan, qyzyl sýdan qaýiptenýdiń ábden reti bar. Qazirgi ýaqytta Balkashıno, Krasnaıa Polıana, Arbýzınko aýyldaryn qyzyl sýdyń qyrynan saqtaý sharalary qolǵa alynǵan. Aýdanda osy jumysqa 115 adam jumyldyrylyp, 51 arnaıy tehnıka tartylǵan.
Aqkól aýdany da alańdaýly. Aýdan ákiminiń orynbasary Saıat Kenjetaı sý tasqynyna daıyndyq sharalary pysyqtalyp, muqııat júrgizilip jatqandyǵyn aıtady. Bul maqsatqa aýdan bıýdjetinen 150 mıllıon teńge qarastyrylǵan.
– Eldi mekenderden 37,560 tekshe metr qar shyǵaryldy. Qaýipti jaǵdaı týyndaı qalsa, qarǵyn sýdyń aldyn bógeýge qajetti eki myń dana qap daıyndap qoıdyq, 6,5 tonna janar-jaǵarmaı satylyp alyndy. 12 128 adamǵa shaqtalǵan 17 evakýasııalyq pýnkt ázirledik. Inertti materıaldarmen qamtamasyz etýge aýdandaǵy uıymdarmen kelisimshart jasaldy. Alty motopompa, eki dron, baılanys quraldary alyndy, – deıdi aýdan ákiminiń orynbasary.
Aýdandaǵy Jalǵyzqaraǵaı, Ýrıýpınka, Krasnobor aýyldarynyń mańynda qyzyl sýdyń aldyn bógeıtin úıindiler jasalǵan.
– Eńbek aýylynyń mańyndaǵy Jarlykól kóliniń jaǵalaýyna bóget ornatyldy. Bógetti ınertti materıaldarmen toltyryp nyǵaıtýǵa aýdandyq bıýdjetten 7 mıllıon teńge qarajat bólindi, – deıdi Saıat Kenjetaı. – Aýdanda 112 sý ótkizý qurylǵylary bar. Onyń 23-i respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldardyń boıynda, qalǵany oblystyq, aýdandyq mańyzdaǵy joldarda, ekeýi temirjol boıynda.
Aqkól qalasynyń ishindegi sý ótkizgish qubyrlardy qar men qoqystan tazartýǵa qala ákimdigi «Kamıla» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigimen 10 mıllıon teńgege kelisimshart jasasqan. Aýdan ishindegi jol boıyndaǵy qubyrlardy tazalaý – «Golden trend» seriktestiginiń mindeti. Bul iske jergilikti sharýa qojalyqtary da qol ushyn bermek. Mundaǵy nysandardyń qataryna Krasnobor sýqoımasy, Begıchevskoe, Aqsýat, Tasmola bógetteri, Kamenka, Ernazar, Golýbaıa Nıva, Kókteke toǵandary tárizdi 8 gıdrotehnıkalyq qurylys bar. Osy bógetter men toǵandardyń janynda táýlik boıy kezekshilik uıymdastyrylmaq.
2024 jylǵy qazanda Esil basseındik ınspeksııasy men tótenshe jaǵdaılar qyzmeti aýdan ákimderimen birlese otyryp, gıdrotehnıkalyq qurylystardyń sapasyn teksergen bolatyn, jaǵdaıy qanaǵattanarlyq. Sý kólemi shekti normadan aspaıtyny týraly akt jasalǵan. Qyzylsý júre bastaǵan kezden bastap kún saıyn sý deńgeıine baqylaý júrgizilmek. Ázirlik bar bolǵanymen, tasqyn sýdyń tegeýrini kúnniń qalaı jylynatynyna baılanysty. Krasnobor sýqoımasyndaǵy jınalǵan sýdyń deńgeıi mólsherden tys kóterilip, Talqara ózenine quıylatyn bolsa, jaǵalaýǵa jaqyn ornalasqan eldi mekenderge kádimgideı qaýip tónbek. 2024 jylǵy kóktemde Krasnobor sýqoımasyndaǵy sý deńgeıi 145 santımetrge deıin kóterildi. О́tken jyldyń jazynda jaǵalaýdy nyǵaıtý jumystary júrgizildi. Qysta Talqara ózenindegi muz keptelisterin ydyratý qolǵa alyndy. Bul maqsatqa 264 kılo jarylǵysh zattar paıdalanylǵan. Osy arada ótkenniń ókinishti sabaǵy týraly eske sala ketkenniń de artyqtyǵy bolmas. Byltyrǵy sý tasqyny kezinde Ýrıýpınka selolyq okrýgi aýmaǵyndaǵy jergilikti mańyzdaǵy «Ýrıýpınka-Mereke» tas jolynyń alty shaqyrymyn qyzylsý basyp qalǵan edi. Amangeldi aýylynyń kireberisindegi avtojoldy da sý shaıyp ketti. Qaraózek aýylyna qatynaıtyn joldy da sý basty. Ábden kúshine engen kezde erigen sýdyń eni 10 metr, tereńdigi 1 metrge jetti. 41 úıdi sý basyp, beınetke batyrdy.
Aýdandaǵy ahýal osylaı qalyptassa, ótken jyly qyzylsýdyń taqsyretin tartqan oblys ortalyǵy da qaýyrt qamdanys ústinde. Turǵyn úılerdi qyzylsýdan qorǵaýǵa 190 tonna qum jetkizilip, 10 myń qap satyp alynǵan. Qaýipti seıiltý baǵytynda bar jumys tynymsyz atqarylyp jatyr. Sý joldary tazartylýda. «Kókshe tazalyq» seriktestigi 450 tekshe metr ınertti materıal daıyndaǵan. Birlik shaǵyn aýdanyndaǵy bógetti nyǵaıtýǵa 309 tekshe metr ınertti materıal jetkizildi.
– О́tken jyldyń kúzinde Vavılov kóshesinen Qylshaqty ózenine deıingi, Hımkombınattan Ostapenko kóshesine deıingi negizgi arnanyń boıy qoqystan tazartyldy. Qylshaqty ózeniniń keı tusy keńeıtildi, – deıdi Kókshetaý qalasy ákimi apparatynyń jumyldyrý daıyndyǵy, aýmaqtyq qorǵanys jáne azamattyq qorǵaý bóliminiń basshysy Berik Áshirbekov.
Qala kóshelerinen barlyǵy 2 541 tekshe metr qar shyǵarylǵan. О́ńirde kóktemgi sý tasqynynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sharalar uıymshyldyqpen atqarylyp jatyr.
Aqmola oblysy
