Muny Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta: «Naýryznamadaǵy «Ulttyq kıim kúni» qoǵamnyń zor qoldaýyna ıe boldy. Ulttyq kıimderge degen qyzyǵýshylyq arta tústi. Mektepterde, túrli mekemelerde, sondaı-aq, iri kompanııalarda ulttyq kıimge mán berile bastady. Suranysqa saı tigin sehtary ashylyp, jańa brendter, dúkender paıda boldy. Osylaısha, ulttyq kıim kııý birtindep qalypty kóriniske aınalyp keledi. Bul – óte jaqsy úrdis. Bet-júzdi tumshalaıtyn qara kıimnen góri ózimizdiń ulttyq kıimderimiz áldeqaıda artyq. Ásirese, áıelderdiń dástúrli kıimi óte ǵajap kórinedi. Sebebi ulttyq kıim bul – bizdiń biregeı ulttyq bolmysymyzdyń mańyzdy kórinisi. Ony jan-jaqty dáripteýimiz kerek», dep Ulttyq quryltaıda sóılegen sózinde aıryqsha atap ótti.
Shynymen de qazir kóptiń arasynan shapan kıip shalqyp, kamzol kıip qulpyrǵan jurttyń kórki alystan kóz toıdyrady. Tipti keıingi birneshejyldyqta qyzdar qaýymy arasynda oqaly taqııa trendke aınalyp, kelisti sán úlgisi biraz burymdynyń ajaryn asyryp jibergeni jáne ras. Qalaı desek te qazaqylyq qanynda bar halyqtyń kórki ulttyq kıimdermen tipti qulpyra túskendeı. Kún sanap ulttyq kıimdi kúndelikti qoldanysqa laıyqtap tigýge talpynyp júrgen etnodızaınerlerdiń qatary kóbeıip keledi. Sonyń nátıjesinde ulttyq kıim tek Naýryzda ǵana kıetin atrıbýttan toı-tomalaqta tutynatyn obrazǵa oıysyp edi, qazir kúndelikti sán úlgisi sanatyna kóship úlgerdi. Oǵan ulttyq kıim óndirýshileriniń oıý-órnek bederlengen kıimdi keńsede, kóshede kıip júrýge yńǵaıly, jeńil etip usynyp jatqany da septesip otyr.
Halyq suranysyna saı sondaı sapaly kıim usynyp, kóptiń batasyn alyp júrgen talǵampaz sýretkerdiń biri – Tárbııa Aıdymbaeva. Ol – otandyq ulttyq kıim brendin qalyptastyrýda oıýdy monshaqpen kómkergen, odan qala berdi zamanaýı ulttyq kıim úlgilerine oıý-órnekti prınt arqyly basý isin bastaǵan alǵashqy dızaıner. Tárbııanyń talǵammen tigilgen sándi kıimin kıip, mańaıyna sulýlyq syılap júrgen kóptiń arasynan jaqsy men jaısańdy jıi kóremiz. Onyń aıqyn bir mysaly – Dımash Qudaıbergen syndy tanymal óner ıeleri «Tarbiya Ulttyq kıim» sán úıiniń shapanyn kıip, álemdik sahnalarda án shyrqap júr. Aıtysker aqyndardyń ajaryn ashqan sándi kıimderdiń kópshiligi de – osy Tárbııa hanymnyń tól týyndysy.
«Men óz jumysyma, shyǵarmashylyǵyma «kóne men jańanyń toǵysýy» dep anyqtama beremin. Nege? О́ıtkeni árbir kıim úlken izdenis, tarıhı tereń bilimge negizdelip tigiledi. Sóıte tura kóne stılde, eski sarynda qalyp qoımaı, ony búgingi zamanǵa saı, kúndelikti qoldanysqa yńǵaıly etip jasaýdy da qaperden shyǵarmaımyz. Jeńil prıntti jasalǵan oıý-órnekter álemdik trendterge laıyqty bolǵandyqtan, sol arqyly ulttyq kıimderdi kúndelikti qoldanysqa engizý jeńilirek ekendigin eskerip, bolmys pen zamandy utymdy úılestirýge umtylyp kelemiz. Búgingi zaman talabyna saı sándi kıimder tigýge basymdyq berip júrmiz. Baǵasyn da naryqqa saı ustaýǵa tyrysamyz. Bizdiń kıimderdi qalta kóteredi. Shúkir, qazir ulttyq kıimderge degen suranys joǵary. Meni sol qýantady. Tabysym júredi degendikten emes, qazaqtyń óziniń tabıǵatyna, qundylyǵyna jaqyndap kele jatqandyǵyna janym jadyraıdy. Sebebi ulttyq kıim – ulttyq rýhymyzdyń aınasy. Qazaqtyń qanynda tabıǵı, joǵary talǵam bar. Dúkenge kelýshilerdiń tańdaýynan osyny ońaı ańǵaramyn. Ulttyq kıimdi kıip shyqqanda adam jigerlenedi. Sebebi ol – óziniń tarıhy, bet-beınesi, ata-babadan qalǵan murasy, tól tabıǵaty. Biz ony sol mıssııasyna jetkizý úshin eńbektenemiz. Talǵamyna, túr-sıpatyna saı ulttyq kıim tańdap berý, usyný – mindetimiz, deıdi dızaıner.
Iá, shırek ǵasyrdan asa ǵumyryn qazaqtyń ulttyq kıimin ulyqtaýǵa arnaǵan Tárbııa Aıdymbaevany búginde qazaqty aıtpaǵanda, alys-jaqyn sheteldik sánsúıer qaýymnyń bári biledi, tegis tanıdy. Sonyń ishinde, ásirese qoltańbasy talǵamymen daralanǵan daryndy dızaınerdiń ataǵyn aspandatqan jarqyn oqıǵa – osydan birer jyl buryn ánshi Dımash Qudaıbergenniń Tárbııa hanym qolynan shyqqan qazaqy oıýmen bederlengen sándi shapandy kıip, óziniń álemdik jankúıerlerimen kezdesýge shyqqan sáti bolatyn. Aıtýly oqıǵadan keıin ulttyq kıimderge zamanaýı baǵytta jańasha sán berip júrgen dızaıner jumysyna jahan nazary aýdy.
«Dımashtyń bizdiń shapandy kıip osyndaı mańyzdy kezdesýge shyqqany men úshin úlken mártebe, ult úshin abyroı dep bilemin. О́ıtkeni el aldynda júrgen, halqymyzdyń maqtanyshyna aınalǵan daryndy ánshiniń ǵalam kóz tigetin mundaı mańyzdy jıyndarda ózin ǵana kórsetpeı, ózimen birge ulttyq qundylyqtaryn da qatar alyp shyǵyp, sol arqyly qazaǵyn shartarapqa tanytýy – onyń danalyǵy, naǵyz ultjandylyǵy, bıik bolmysyn aıǵaqtasa kerek. Áıtpese Dımashqa nebir tanymal brendterdiń qymbat kıimderin qalaı kıgizse de jarasady ǵoı. Biraq Dımashtyń tańdaýy – ulttyq kıimge, onyń ishinde bizdiń brendke túsken eken. Bul – onyń otbasynda alǵan tárbıesiniń, boıamasyz bolmysynyń kórinisi», dep tebirene til qatqan dızaıner: «Qazaqtyń ulttyq oıý-órnegi – tek sándi sýret qana emes, mándi fýnksııasy bar mańyzdy shtrıh. Etnograftar: «Bozbala qyzdyń qolyndaǵy bilezikte bederlengen órnegine qarap, oǵan quda túsken-túspegenin uǵynǵan. Jas kelinshek turmys qurǵannan keıingi ahýalyn oıý-órnekpen beınelep jibergen. «Qusmuryn» sálemdemesi jiberilse, qustaı erikti ekenin uǵynyp, ýaıymdamaıtyn bolǵan. Al boıy uzyn, taldyrmash jan bederlenip, janynda dóp-dóńgelek adamnyń beınesi salynsa jaǵdaıynyń múshkil ekenin sózsiz-aq uǵynypty», degen derek keltiredi. Bul qazaqtyń oıý-órneginde zor mán-maǵyna jatqanyn aıǵaqtasa kerek», dep sózin túıindedi.
Iá, oıý-órnek – qazaq bolmysynyń aınymas bólshegi. Ol týraly kezinde áıgili arheolog-akademık Álkeı Marǵulan: «Qazaq halqy kileń oıý-órnek ortasynda ómir súredi» dep tap basyp sýrettegen bolatyn. Qazaqtyń qanyndaǵy osy bir bultartpas qasıettiń qaıta aınalyp qazyǵyna oralyp, jańa ǵasyrmen birge jańasha túrlenip, tynysyn ashyp, kókjıegin keńeıtip jatqany qýantady. Ásirese jastardyń qazaqy qoltańbany óziniń kıiný stıline sińirgisi keletini de kóz toıdyryp, kóńil marqaıtady.
