Álem baspasózi bir kúnnen bir kúnge bergisiz oqıǵalardyń tizbegin toqtaýsyz usynyp jatyr. Internet jelisinde demalys degen atymen joq. Mezgildiń qaı ýaǵynda ashyp qalsań da, ondaǵy qaraqurym qaptaǵan aqparat agenttikteri men portaldarynan jarq etip shyǵa keledi. Qaısysyn basyp qalsań da, jańalyqtyń nebir túrin kóresiń.
Álbette, jańalyqtyń da jaqsysy men jamany bar. Sonymen birge, munyń ekeýine de jatqyzýǵa kelmeıtin, biraq adamdy oılanýǵa eriksiz májbúr etetin, búgingińdi oılaı otyryp, erteńińe kóz júgirtip qoıýǵa sebep bolatyn taspa joldar da jetkilikti. Bularǵa qarap tursań, «Baǵdadta bári typ-tynysh» dep aıtýǵa bolmaıtynyn uǵynasyń. Sondyqtan solardyń birqataryn sizderge oqýǵa usyndyq.
Brıtanııa depýtaty Latvııaǵa Eýroodaqtan shyǵýǵa keńes berdi
«Ulybrıtanııadaǵy birikken koroldik táýelsizdigi partııasy (UKIP) atynan saılanǵan parlament depýtaty Dýglas Karsvell Latvııaǵa Eýroodaqtan shyǵý týraly oılanýǵa keńes berdi», dep jazdy The Times basylymy.
Saıasatker 2017 jyly Ulybrıtanııada memlekettiń Eýroodaqta budan ári bolý-bolmaý máselesin talqylaıtyn referendýmnyń ótkeli turǵanyn aıta kelip, EO-nyń basqa elderine, sonyń ishinde Latvııaǵa da osy turǵyda Ulybrıtanııadan úlgi alýdyń durys bolatynyn bildirdi. «Ulybrıtanııa EO-ny tastap ketken kezde basqa elder de bul týrasynda oılanady degen úmittemin. Olardyń óz elderine ózderi qojaıyn bolýlary kerek. Biz sizderge jaqsy kórshi bola alar edik, erkin saýda jóninde jáne basqa da máseleler boıynsha kelisimder jasar edik», – dedi ol.
Latvııa Eýropa odaǵyna 2014 jylǵy 1 qańtarda kirdi. Birqatar sarapshylar odaqtyń keńeıe túskeninen tek problemalar ulǵaıa beredi, degendi aıtady. Sebebi, birtutas valıýta odaǵyna kirgen memleketter ózderiniń burynǵy ekonomıkalyq túıtkilderin tolyq sheship bitken joq. Buǵan qosa, Eýroodaqtyń jetekshi oıynshylary jańa salyq túrlerin engizýden bastap, syrtqy baǵytty tańdap alýǵa deıingi aralyqtaǵy kóptegen máseleler boıynsha bir-birlerimen kelisimge kele almaıdy.
Ulybrıtanııa premer-mınıstri Devıd Kemeron óziniń partııasy 2015 jylǵy mamyr aıynda ótetin saılaýda jeńiske jeter bolsa, 2017 jyly Ulybrıtanııanyń Eýroodaqtan shyǵý múmkindigin qarastyratyn referendým ótkizýge birneshe ret ýáde berip qoıdy. Al qoǵamdyq pikirdi zertteýdiń eń sońǵy málimetteri Ulybrıtanııanyń EO quramynan shyǵýyn qalaıtyn el turǵyndarynyń sany 42 paıyz bolsa, odaqta qalýdy jaqtaıtyn jurttyń mólsheri 37 paıyz ekenin kórsetti.
Marın Le Pen: AQSh-tyń maqsaty – Eýropada soǵys ashý
«Fransýzdyń «Ulttyq maıdan» partııasynyń lıderi Marın Le Pen Eýropa saıasatkerleriniń Ýkraınadaǵy jaǵdaıǵa baılanysty minez-qulyqtaryn synǵa aldy», dep habarlady Le Figaro gazeti.
Le Pen óziniń Twitter-degi mıkroblogyna «Eýropa saıasatkerleriniń bári bar maqsaty «kári qurlyqta» soǵys ashý bolyp otyrǵan Vashıngtonnyń yqpalynda ketti», dep jazdy.
«Ýkraınaǵa keler bolsaq, biz munda ózimizdi amerıkalyqtardyń malaılary sııaqty ustap júrmiz. Eýropa astanalaryna bul máselede AQSh-qa táýeldi bolmaýdyń jolyn tabatyn kemeńgerlik jetispeı tur», – dep atap ótti ol. Sonymen qatar, Le Pen ýkraın úkimetin «beıbit turǵyndardy bombanyń astyna alǵany úshin» aıyptady. «Eýropa bul janjaldy shyndyqqa kelgende, aýyzdaryn ashpaýdy jón kórip otyr», – dep oıyn tarqatty budan ári.
«Amerıkanyń maqsaty NATO-ny Reseıdiń shekarasyna aparyp qoıý úshin Eýropada soǵys ashý», – dep jazdy «Ulttyq maıdannyń» lıderi. Onyń oıynsha Ýkraınadaǵy jaǵdaı tek qana dıplomatııalyq jolmen sheshilýi tıis.
«Ulttyq maıdyn» 2014 jylǵy naýryzda ótken mýnısıpalıtet saılaýynda 6,8 paıyz daýyspen úshinshi oryn alǵan edi. Al Eýroparlamenttiń sońǵy saılaýynda bul organdaǵy orny sanyn 3-ten 22-ge jetkizdi. О́tken jyldyń qarasha aıynda Le Pen partııa basshylyǵyna qaıta saılandy.
Eýroodaq Reseıge qarsy sanksııa saldarynan 21 mlrd. eýro joǵaltty
«Eýroodaq Reseıge qarsy salynǵan sanksııalar saldarynan 21 mlrd. eýroǵa jýyq qarjy joǵaltyp otyr. Ispanııanyń syrtqy ister mınıstri Hose Manýel Garsııa-Margalıý osylaı dedi», dep jazdy Marca gazeti.
«Sanksııalar bizder úshin tym qymbatqa tústi. EO dál qazirgi sátke deıin odan 21 mıllıard eýro joǵaltty. Biz Ispanııada aýyl sharýashylyǵy men týrızm salasynda qatty zardap shektik», dedi mınıstr.
Eske sala keteıik, Ýkraınadaǵy oqıǵalardyń shıelenisýi saldarynan AQSh pen Eýroodaq aldymen Reseıdiń jekelegen tulǵalary men kompanııalaryna qarsy sanksııalar engizdi, sosyn ekonomıkanyń tutas sektorlaryna qarsy shekteý sharalaryn qoldana bastady. Reseı buǵan jaýap retinde AQSh-tan, Eýroodaq elderinen, Kanadadan, Avstralııadan jáne Norvegııadan keletin taýarlarǵa toqtaý saldy. Mundaı tyıym salynǵan azyq-túlik ónimderi qatarynda sıyr eti, shoshqa eti, qus eti, shujyq, balyq, kókónis ónimderi, jemis-jıdek, sút ónimderi boldy.
Budan buryn Reseı prezıdenti Batys elderiniń Reseıge qarsy engizip jatqan sanksııalary elge shyǵyn men zııan ákelgenine qaramastan, olardyń ózderi úshin de tıimdi bolmaıtynyn aıtqan edi.
Qýatty janartaý Amerıkany joıyp jiberýi múmkin
«Amerıkada adam aıtsa nanǵysyz apattyń oryn alyp qalýy yqtımal. AQSh-tyń Ielloýston qalasy mańyndaǵy sýpervýlkan qudaıdyń kez kelgen kúni burq ete qalatyndaı bolyp tur», dep jazdy Chicago trimune gazeti.
Ǵalymdar janartaýdyń atqylaýynan búkil álemdegi aýa raıynyń kúrt ózgerip ketýi múmkin ekenin aıtyp otyr. Oqymystylar výlkandy kóp jylǵy zertteýdiń nátıjesinde osyndaı sheshimge keldi. Tek 2014 jyldyń ózinde osy mańda 2 myń retten asa jer silkinisi bolǵan. Al Ielloýston sýpervýlkany árbir 30 myń jylda bir ret oıanyp turady. Sonyń kelesi kezeńi osy ýaqytqa týra kelip turǵan sııaqty.
Janartaý atqylaýynyń qaýiptiligi onyń Amerıkanyń soltústik bóligin basyp qalatynynda ǵana emes, sodan keıin Jerge orasan zor mólsherde radıasııa kelip túsedi. Ol «ıadroly qysty» ákeledi. Joǵaryda ozon tesigi paıda bolady.
AQSh výlkanology Henk Hessler aldaǵy eki aptanyń kóleminde janartaýdyń atqylaı bastaıtynyn boljap otyr.
Batys Roýhanıdiń otstavkasyn uıymdastyrýǵa múddeli
«Irannyń syrtqy ister mınıstrligi Batystyń qazir eldiń prezıdenti Hasan Roýhanıdi otstavkaǵa jiberýge qatty yntaly bolyp otyrǵanyn málimdedi», dep jazdy Reuters agenttigi.
Iran syrtqy ister mınıstri Mýhammed Djavad Zarıf AQSh memlekettik hatshysy Djon Kerrımen kezdesýi kezinde ıadro baǵdarlamasy boıynsha mámilege kele almaý «pragmatık prezıdent Hasan Roýhanıdiń qulaýyna» alyp baratynyn jetkizdi.
Reuters habarlaǵandaı, Iran sheneýnikteri bul áńgimeni Zarıftiń Batystyń basqa da dıplomattarymen kezdesýi kezinde de kótergen. Ol sonymen birge Roýhanıdiń ornyna prezıdent taǵyna konservatıvti sheńberdiń ókilderi keletinin bildirdi.
Batys Iranmen bul saladaǵy kelissózdiń sátsiz aıaqtalýy Roýhzanıge zalal keltiretinin moıyndaǵanymen, Zarıftiń bul sózi tek taktıkalyq qýlyq bolýy múmkin degendi aıtyp otyr. Amerıka jaǵy sondaı-aq Zarıftiń Kerrımen kezdesýinde mundaı áńgime aıtqanyn da joqqa shyǵardy.
Gaıtı halyqaralyq kómekke zárý
«Jer-álemdi opan-topan etken sumdyq zilzaladan keıin Gaıtı kúlden qaıta turǵandaı endi ǵana esin jıyp keledi», – dep jazdy Shveısarııanyń Tribune de Jeneve gazeti.
Sol jer silkinisinde 250 myń adamy topyraqtyń astynda qalǵan el áli de qırandylardyń ortasynda turyp jatyr. Al halyqaralyq qaýymdastyq ýáde etken kómektiń kóp bóligi qurǵaq sóz kúıinde qalyp qoıdy. Eger ólmestiń kúnin kórip kele jatqan bul el halqynyń osy kezge deıin aman-esen turýlaryna Venesýela munaıynyń biraz septigi tıdi. Biraq bul qashanǵa deıin sozylady?
Budan bes jyldan sál ǵana buryn, 2010 jylǵy 12 qańtar kúni Gaıtıdiń astanasy Port-o-Prens qalasyna jaqyn jerde kúshti jer silkinisi oryn aldy. Sanaýly ǵana sekýndtar ishinde negizinen kirpishten salynǵan úılerdiń qatty qaǵazdan qurastyrylǵan úıshikter sııaqty tas-talqan boldy. Soltústik jarty shardaǵy eń kedeı eldiń turǵyndary osylaı zamatynda qatty bir qahardyń astynda qaldy.
Sodan keıin Gaıtıdiń qoǵamdyq ǵımarattary men iri saýda ortalyqtary seısmıkalyq jaǵynan shydamdy etilip, qaıta turǵyzylyp shyqty. Al turǵyn úılerge kelsek, muny aıtýǵa bolmaıdy. Ony árkim óziniń shamasy jetkenshe, qaıta turǵyzyp alyp jatyr. Biraq olar taǵy da baıaǵy qalyptaryna basyp, baspanalardy qalaı bolsa solaı etip soǵyp jatyr.
Muny Shveısarııanyń damý jáne yntymaqtastyq dıreksııasy (DEZA) portal tilshisine bergen suhbatynda erekshe atat ótti. Elde kóptegen úgit jáne aǵartý naýqandary ótkenine qaramastan, jurt baıaǵysha úılerdi qurylystyń qarapaıym ǵana normalary men erejelerin saqtap salýdyń ózine onshalyqty qulyqty bolmaı otyr. Al tehnıkalyq qaýipsizdik týraly sóz etýdiń ózi artyq.
Zilzalanyń saldarynan munda 1,5 mln. adam birjola baspanasyz qalǵan bolatyn.
Aıqarma betti daıyndaǵan
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
