Mámile mádenıeti qalyptasty

Árıne, munyń bári bastapqyda ońaı bolmady. Biraq Prezıdent bastaǵan quryltaı músheleriniń barlyq bastamasy durys ekenin ýa­qyt ózi dáleldep keledi. Mysa­ly, lýdomanııaǵa qarsy kúrestegi jetistikti aıtsaq bolady. Mem­lekettik qyzmetshiler men áskerde boryshyn óteýshiler arasynda mundaı zııandy keseldiń taralýyna tosqaýyl qoıý, jalpy osy oıyn bıznesine múldem tyıym salý týraly sheshim qabyldandy. Sonymen qatar ǵımarattar qabyrǵalaryn­da oıyn bıznesin jarnamalaýǵa ty­ıym salyndy.

Sonymen birge áıelderdiń quqyq­­ta­ryn qorǵaý men balalardyń qaýip­sizdigin saqtaý týraly zań qa­­byl­­dandy. Bul zań 2017 jyldan bastap kóp talqylanǵan zań edi. Onyń ishinde, mysaly, den­saý­­lyqqa qasaqana jeńil zııan kel­ti­rý, uryp-soǵý baptary krımı­nalı­zasııalandy. Shynyn aıtý kerek, osy zań qabyldanǵannan keıin qoǵamda zań jáne tártip qaǵı­daty júzege asyryla bastady. Keıingi jyldary balalar ara­syn­daǵy býllıng, bir-birin aıaýsyz urý, basqa da keleńsizdikterdi kórip, jalpy adamgershilik qundylyq­tary­myzdyń qanshalyqty sar­qyl­­ǵanyn baıqap júrmiz. Son­dyq­­tan zań aıasynda jastarymyz­dy tár­tipke shaqyrý úshin osy qu­­ja­ttar qabyldandy.

Buǵan qosa esirtkige qarsy, veıptiń satylymyna men aınalymyna, jarnamasyna tyıym salý týraly zań qabyldandy. Jalpy alǵanda, quryltaıdyń oty­rys­tarynda kóterilgen másele­ler­diń nátıjesinde 10 zań jobasyna bastamashylyq jasalyp, 9 zań qabyldandy.

Ulttyq quryltaıdyń bir erek­she­ligi – bul jerde áleýmettik-ekono­mıkalyq máselelerden bó­lek, ıdeo­logııalyq jáne tárbıe­ge qatysty mańyzy joǵary másele­ler talqylanady. Biz júıeli túrde sek­sııalyq otyrystarda bas qosyp, kóterilgen máselelerdiń sheshimin tabýy úshin keńesip otyramyz. Ol jerde úlken pikirtalas bolady, qarsy pikirler aıtylady. Munyń bári búgingi tańda úlken tájirıbege aınaldy. Túrli pikirlerdiń arasynan jol taýyp, mámilege kelý mádenıeti de qalyptasyp keledi.

Al Býrabaı tórinde ótken Ult­tyq quryltaıdyń tórtinshi oty­rysynda Prezıdent el kútken ke­leli máselelerdi kóterip, birqa­t­ar tapsyrma berdi. Qasym-Jomart Kemeluly bıylǵy Jumysshy mamandyqtary jyly­nyń mańyzyna aıryqsha toqtaldy. Biz, shyny kerek, eńbek adamyna degen qurmet­ti keıingi úsh jylda ǵana aıta bastadyq. Mysaly, kóshemizdiń, jumys ornyndaǵy tazalyq, mektep­tegi tazalyqty kim jasaıdy degen máselege qatty kóńil aýdara bermeıtinimiz ras. Bári ózimen-ózi jasalyp jatqan sııaqty. Biraq sol árbir jumystyń artynda qanshama adamnyń adal eńbegi, aýyr eńbegi tur. Osy eńbekti baǵalaý úshin eńbek adamyna, onyń búgingi zamanaýı turǵydaǵy tanymaldylyǵyna aıryqsha nazar aýdarylǵany abzal. Memleket basshysynyń bastamasymen jarııalanǵan Jumysshy mamandyqtary jyly el úshin eńbe­gin aıamaı júrgen qarapaıym ju­mysshylardyń dárejesin kóterýge yqpal etedi.

Sondaı-aq Memleket basshysy shalǵaıdaǵy, shekaradaǵy aýyldar máselesine de nazar aýdardy. Prezıdent bolyp saılanǵannan keıingi alǵash­qy jarlyǵy da aýyl­dy damytýǵa arnalǵan edi. Biz «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdar­lamasyn jańartý, aýylǵa baratyn kadrlarǵa ústeme­aqyny kóbeı­tý týraly usynys bil­dirip kelemiz. Dáriger, muǵalim, aýyl sharýa­shylyǵynyń mamany, temirjolshy degen sekildi kez kelgen eldi mekenniń tynys-tirshiligine qajetti, aýyldyń ómiriniń sapasyn jaqsartatyn mamandarǵa kóńil bólingeni jón.

Biraýyz sóz, kitap oqý máselesi týraly. Biz keıingi úsh jylda kitaphanashy daıarlaý, kitap oqý máselesin júıeli kóterip kelemiz. Memleket basshysy buǵan da kóńil bóldi. Búgingi tańda kitaptyń avtory bolý, kitap jazý sánge aınaldy. Aqparattyq tehnologııa­lar damyp, túrli vırtýaldy qaýip-qater kóbeıip turǵan zamanda balalarymyzdyń moral­dyq degradasııaǵa túspeýi úshin olar­dyń arasynda kitap oqý máde­nıetin qalyptastyrýymyz qajet. Sondyqtan kitap oqýǵa baılanys­ty memlekettik baǵdarlama qabyl­daıtyn ýaqyt jetti.

Juldyz SÚLEIMENOVA,

Ulttyq quryltaı múshesi, Májilis depýtaty