Mádenıet, tilderdi damytý jáne arhıv isi basqarmasynyń basshysy Maǵjan Erenǵaıypuly, «Qazaqmys» korporasııasy janyndaǵy Ardagerler keńesiniń jáne «Qazaqtyń Ketbuqasy» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Tólegen Nurmaǵambetuly, Ulytaý aýdanynyń qurmetti azamaty, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi Batyrbek Tynyshtyqbaıuly kórmeniń lentasyn qıyp, óz tilekterin bildirdi. «Aq ájeler» ansambliniń kórkemdik jetekshisi Shúkir Ábdiǵalıqyzy ashylý saltanatyna shashý shashty.
Ulytaý oblysynyń tarıhı-arheologııalyq mýzeıiniń qorynda sandyqtyń birneshe túri bar. Qundy dúnıeni jınaý 1981 jyldan bastalady. Kezinde Jezqazǵan oblysynyń Aǵadyr, Shet, Aqtoǵaı, Ulytaý, Jezdi, Jańaarqa aýdandaryna jasalǵan etnografııalyq baǵyttaǵy ekspedısııa nátıjesinde birneshe qundy dúnıe tabylǵan. Qazirgi tańda mýzeıde 30 sandyq bar.
Sandyqtyń túrleri jasalýyna, kólemine, turmysta paıdalaný qajettiligine qaraı jaǵylan, abaja, ábdire, qolsandyq, bógirebas degen túrge bólinedi eken. Kezinde altyn qoldy sheberler sandyqty zııankes jándikter, kemirgishter kire almaıtyndaı myqty etip jasaǵan.
Sandyqtar kórmesimen ekskýrsııa bóliminiń basshysy Elvıra Ǵalymqyzy tanystyrdy.
Mýzeı qoryndaǵy sandyqtar ár ǵasyrdan syr shertedi. Mýzeıdegi qundy sandyqtyń birin Jańaarqa aýdanynyń turǵyny Raýshan Tólegenova tapsyrǵan eken. Kózdiń jaýyn alǵan jıhaz qyzyl matamen qaptalyp, mys qańyltyrmen kórkemdelgen.
1981 jyly mýzeı qyzmetkerleri murajaı qoryn tolyqtyrý maqsatynda óńirge kóptegen etnografııalyq ekspedısııa jasaıdy. Sol jyly Qarsaqbaı kentine jasaǵan etnografııalyq ekspedısııada Esmaǵambet áýletinen baǵaly sandyq tabylyp, mýzeı qoryna alynǵan. Bul sandyqty áýlettiń úlkeni 1906 jyly Mekkeden ákelgen eken. Bezendirilýinde de aıyrmashylyq bar. Aı jáne juldyzben órnektelip, ıslam dinine tán qoltańba bederlengen.
Jeńis aýylynyń turǵyny, Mataı bıdiń qyzy Bópe Mataeva ákesiniń turmysynda qoldanǵan, HIH ǵasyrdyń aıaǵyna jatatyn asadal sandyǵyn mýzeı qoryna tabystaǵan. Ataýynyń ózi «as adal» sózinen shyqqan. Azyqty da saqtaıtyn, jıhazdy da jınaıtyn shkaf sııaqty jasalǵan.
Qundy jádigerdiń biri – 1918 jylǵy kebeje. Mýzeı qoryna Sheńber aýylynyń turǵyny Aıtjan Qoılybaeva ótkizgen. Osy atalǵan kebeje qyz jasaýymen kelgen eken, qaqpaǵy kezinde kıizden qaptalǵan.
Kórmege sán berip turǵan baǵaly sandyqtyń taǵy biri qasbeti súıekten jasalǵan, órnektermen qaptalǵan kebeje. Atalǵan kebejeni mýzeıge Qarsaqbaıdyń turǵyny Quljan Tájibaev ótkizgen. Bul kebejeni ákesi Tájibaı Atbasar jármeńkesinen 1913 jyly satyp alǵan eken. Taǵy bir kebejeni Qarqaraly turǵyny Bıken О́teeva 1985 jyly mýzeı qoryna tapsyrypty.
Kórmege Máken Tóregeldın atyndaǵy Jezdi kentindegi taý-ken jáne balqytý isi tarıhy mýzeıiniń qorynan alynǵan Danııar ustanyń «jaǵylan» sandyǵy qoıylǵan. Bul – qyzdyń jasaýyna arnalyp jasalǵan sandyqtyń túri. Kólemi kishirek bolady, juqa taqtaıshalardan jasalyp, kóbinese buzaý terisimen qaptalady. Ulytaýlyq qolóner sheberi Káribaıuly Danııar ustanyń teri sandyǵy áýletinde júz jyldan asa ýaqyt saqtalyp kelgen.
Kórmedegi sandyqtyń astyna qoıylatyn júk aıaq HIH ǵasyrda jasalǵan. Jezdi aýmaǵynda ómir súrgen Tasmaǵanbet ustanyń tól týyndysy.
О́tken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarda jasalǵan sandyqtar da oryn alǵan.
Jaqsy isti jasap jatqan adamdardyń janyna jalaý bolyp kelgen Jezqazǵan qalalyq máslıhatynyń tóraǵasy Raýshan Qaparova, Respýblıka partııasy Ulytaý oblysy fılıalynyń tóraǵasy Svetlana Ońǵarbaeva ata-babadan qalǵan murany dáriptegen mýzeı qyzmetkerleriniń jumysyna alǵys aıtty.
Qazirgi tańda lazerlik qurylǵymen zamanaýı túrde ulttyq qundylyqtardy jasap, nasıhattap júrgen 11-synyp oqýshysy, Sátbaev qalasy ákimi grantynyń ıegeri Eskendir Ardaquly ózi jasaǵan sandyǵyn Ulytaý oblysynyń tarıhı-arheologııalyq mýzeıi kórme zalynyń basshysy Zaǵıra Shoraqyzyna tabystady.
Oblystyq, qalalyq baıqaýlardyń jeńimpazy «Aq ájeler» ansambliniń oryndaýyndaǵy halyq áni «Beý, aıdaı», T.Qalmaǵambetov atyndaǵy Jezqazǵan fılarmonııasynyń ánshisi, Ámire Qashaýbaev atyndaǵy respýblıkalyq ánshiler baıqaýynyń laýreaty Ardaq Muqyshevtiń oryndaýyndaǵy T.Rahımovtyń «Qazaǵym-aı» áni, «Shalqyma» óner akademııasynyń vokaldyq tobynyń oryndaýyndaǵy «Naýryz» áni kórermenniń júregine jyly shýaq quıdy. «Sandyq jaıly ne bilesiz?» suraq-jaýap oıyny da taqyryppen qabysyp jatty. Jaýabyn tapqandarǵa syılyqtar usyndy.
Sandyq úı jıhazy ǵana emes, kıeli buıym. Ishine kádeli syılardy saqtaǵan. Sandyq ashar degen joralǵy búgingi kúnge deıin saqtalǵan. Sonaý babadan kele jatqan ónerdi dáriptep, dástúrdi jalǵastyra berýge bul kórmeniń berer taǵylymy mol.
Ulytaý oblysy
