Kúres • 22 Naýryz, 2025

Azııanyń myqtylary beldesedi

182 ret
kórsetildi
7 mın
oqý úshin

25-30 naýryz aralyǵynda Iordanııanyń astanasy – Ammanda kúres túrlerinen Azııa chempıonatynyń jalaýy jelbireıdi. Bul baıraqty básekege elimizdiń balýandary da tyńǵylyqty daıarlandy. Buǵan deıingi sary qurlyqtyń basty dodasynda jerlesterimiz qalaı óner kórsetti? Búgingi maqalamyzda grek-rım kúresi sheberleriniń júrip ótken jolyna bir kóz júgirtip ótýdi jón kórdik.

Azııanyń  myqtylary beldesedi

Grek-rım kúresinen elimizdiń quramasyna 1995, 1996, 2003, 2004, 2006 jyldar asa tabys­ty boldy. Ulttyq komandanyń tizginin dańqty balýan Dáýlet Turlyhanov ustaǵan tusta Azııa chempıonattarynda tórt altynnan oljalap, tórtkúl dúnıe jankúıerlerin tamsandyrdyq. 1995 jyly Manılada Rýslan Jumabekov (74 kg), Baqtııar Baıseıitov (82 kg), Dáýlet Turlyhanov (90 kg), Sergeı Matvıenko (100 kg) syndy sańlaqtar bas júldeni oljalady. Osy jarysta jerlesterimiz uzaq jyl boıy Azııada ústem­dik qur­ǵan Ońtústik Koreıa­ny­ tuǵyrdan taı­dyryp, jalpy­ko­man­dalyq esepte kósh bastady. Taıaýda ǵana Táýel­sizdik alǵan oǵ­lan­­dardan ondaı­dy kút­pegen sol kezdegi koreı­ qu­ra­ma­synyń bas bapkeri, kezin­­degi Turlyhanovtyń syralǵy qar­­sy­lasy Kım En Namnyń tań­da­ny­­syn jasyra almaı, shara­syz­dyq­tan bas shaıqaǵanyn da kózi­miz kórdi.

1996 jyly Sıaoshande dál sol kórsetkishti qaıtaladyq. Qytaı elinde taǵy tórt apaıtósimiz qar­sylastarynyń barlyǵyn sypyra utyp, jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterildi. Ondaı baq Iýrıı Melnıchenko (57 kg), Dáýlet Turlyhanov (82 kg), Sergeı Matvıenko (90 kg), Sergeı Fedorenkoǵa (100 kg) buıyrdy.

HHI ǵasyrdyń alǵashqy jyldary da tabysqa toly boldy. Máselen, 2003 jyly Nıý-Delıde Áset Imanbaev (55 kg), Abdolla Jabyraıylov (84 kg), Georgıı Sýrsýmııa (120 kg) bas júldeni qanjyǵasyna baılady.­ 2004 jyly Almatyda esimderi joǵaryda atalǵan beldi balýandar dál sol nátıjelerin aına-qatesiz qaıtalady. 2006 jylǵy Azııa chempıonaty qaıta Alataý baýraıynda ótti. Bul joly Nurbaqyt Teńizbaev (60 kg), Marǵulan Ásembekov (96 kg), Georgıı Sýrsýmııa (120 kg) teńdessiz dep tanyldy. Son­daı-aq segiz jarysta (1997, 1999, 2005, 2014, 2018, 2021, 2022, 2023 jyldary) eki altyndy, 11 dodada (1993, 2000, 2009, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2017, 2020, 2024) bir altyndy ıelendik. Bes baıraqty básekede (2001, 2007, 2008, 2010, 2019) otandastarymyzǵa bas júlde buıyrmady.

Kúres túrlerinde jalpy eseptiń qorytyndysy shyǵa­rylǵan kezde medaldardyń sany emes, ár ko­man­danyń jıǵan jalpy upaıy esepke alynady. Osy oraıda elimizdiń quramasy ózderi qatysqan 29 Azııa chempıonatynyń jeteýiniń (1995, 2003, 2004, 2006, 2014, 2018, 2022) komandalyq saıysynda jeke-dara kósh bastady. Ońtústik Koreıanyń da (1993, 1996, 1997, 2000, 2005, 2010, 2013) kórsetkishi dál sondaı. Desek te 1983–1992 jyldar aralyǵynda qurlyqtyq doda taǵy bes ret uıymdastyrylǵanyn eskergen jón. Sonyń úsheýinde (1989, 1991, 1992) koreılerdiń qarqynyna eshkim shydamady. Sol kezeńde Iran (1983) men Japonııanyń da (1987) baǵy jandy. Elimiz KSRO-nyń quramynda boldy.

Jańa ǵasyr tabaldyryqtan atta­ǵan tusta Irannyń «klas­sıkteri» qar­qynyn kúrt kúsheıtti. Parsy eliniń 14 márte (2001, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2015, 2016, 2017, 2019, 2020, 2021, 2023, 2024) mereıi ústem boldy. Sóıtip, olar qazaqtardan da, koreılerden de ozdy. Taǵy bir jarysta О́zbekstannyń (1999) asyǵy alshysynan tústi. Jal­py esepte tek osy tórt eldiń óren­deri ǵana top jardy.

1993–2024 jyldar aralyǵynda Irannyń – 58, Ońtústik Koreıanyń – 56, Qazaqstannyń – 44, Qyrǵyz­stan­nyń – 23, О́zbekstannyń –19, Japo­nııanyń – 16, Qytaıdyń – 11, Soltústik Koreıanyń – 3, Úndis­tan men Sırııa­nyń – 2 grek-rım kúresi sheberi Azııa chempıony degen ataqqa qol jetkizdi. Sary qurlyqtyń basty dodasynda da­ra­la­nýǵa nebári 10 memlekettiń mar­qasqalarynyń ǵana kúsh-jigerleri jetti. Basqalary kúmis pen qolany qanaǵat tutty.

Osy sport túrin serik etken qazaq eliniń 44 óreni Azııa chempıo­ny atanǵanyn joǵaryda aıttyq. Solardyń arasynan Sergeı Matvıen­ko (1993, 1995, 1996, 1999) men Geor­gıı Sýrsýmııany (2003, 2004, 2005, 2006) bóle-jara atap ótsek, esh aıyby joq. Olar tórt retten top jardy. Dáýlet Turlyhanov (1995, 1996), Baq­tııar Baıseıitov (1995, 2000), Iýrıı Melnıchenko (1996, 1997), Mhıtar Manýkıan (1997, 1999), Áset Imanbaev (2003, 2004), Abdolla Jabyraıylov (2003, 2004), Marǵulan Ásembekov (2005, 2006), Almat Kebisbaev (2011, 2018), Nurmahan Tinálıevtiń (2013, 2015) eki márte mereıi ústem boldy. Sondaı-aq Rýslan Jumabekov (1995), Anatolıı Fedorenko (1996), Nurbaqyt Teńizbaev (2006), Darhan Baıahmetov (2009), Erbol Qońyratov (2012), Nursultan Tursynov (2014), Erulan Ysqaqov (2014), Dosjan Qartyqov (2016), Maqsat Erejepov (2017), Ashat Dilmuhamedov (2018), Temirlan Shadýkaev (2020), Aıdos Sultanǵalı (2021), Sultan Ásetuly (2021), Meıirjan Shermahambet (2022), Álimhan Syzdyqov (2022), Ibragım Magomadov (2023), Dıas Qalen (2023), Erjet Jarylqasyn (2024) syndy jampozdar sary qurlyqta aldyna jan salmady.

Keıingi Azııa chempıonaty byltyr Bishkekte ótti. Bul jarysta Iran quramasyna teń keler komanda tabylmady. Parsy eliniń pehlevandary 4 altyn, 3 kúmis, 2 qolany oljalady. Ekinshi, úshinshi oryndardy Japonııa (3+2+2) men Qyrǵyzstan (1+2+3) ıelendi. Elimiz (1+2+1) tórtin­shi satyǵa turaqtady. Balýandary­myz arasynan Erjet Jarylqasyn (63 kg) jeńimpaz atandy. Sheshýshi tusta ol japonııalyq Aıata Sýzýkıge san soqtyrdy. Nur­sultan Tursynov (87 kg) pen Iýsýf Masıev (97 kg) fınalda súrindi. Ekeýi de Irannyń balýandaryna ese jiberdi. Ibragım Magomadov (77 kg) qola medaldy enshiledi.

Grek-rım kúresinen 2024 jylǵy Azııa chempıondary: 55 kg – Ro Iýchol (Ońtústik Koreıa), 60 kg – Jolman Sharshenbekov (Qyrǵyzstan), 63 kg – Erjet Jarylqasyn (Qazaqstan), 67 kg – Saıd Esmaılı (Iran), 72 kg – Sıngo Harada (Japonııa), 77 kg – Nao Kýsaka (Japonııa), 82 kg – Taızo Ioshıda (Japonııa), 87 kg – Naser Álızade (Iran), 97 kg – Muhammedhadı Saravı (Iran), 130 kg – Ámın Myrzazade (Iran).