Kókeıdegi oı kópke jetken jıyn

Men bul basqosýdyń eń paıdaly jeri retinde biz sekildi Quryltaı múshelerine halyqtyń arasyndaǵy negizgi kókeıkesti máselelerdi bılikke, Prezıdent deńgeıine deıin jetkizýge úlken múmkindiktiń berilýin aıtar edim. Býrabaıdaǵy otyrys aldynda biz seksııalyq jıyndarda bas qosyp, oıymyzdy ortaǵa saldyq. Sonyń qatarynda ózim «Mádenıet. О́ner. Rýhanııat» seksııasyna qatysyp, sóz alyp, úsh máseleni kóterdim.

Birinshiden, elimizdegi shetelden týrıster keletin demalys oryndarymyzda ulttyq kelbetimizdiń qanshalyqty kórinis taýyp jatqany janyma batatynyn jetkizdim. Mysaly, siz Grýzııaǵa, Túrkııaǵa, tipti qasymyzdaǵy О́zbek­stanǵa barsańyz, olardyń meı­ra­m­hanalarynda, demalys aımaq­tarynda, týrıster keletin jerdiń bárinde ózderiniń ulttyq mýzy­kasy oınap turady. Ulttyq taǵam­daryn, ulttyq kıimderin usynady. Al ókinishke qaraı, bizdiń Býrabaıymyzǵa kelseńiz, siz shetelde júrsiz be, Qazaq­standa júrsiz be, eshqandaı aıyr­mashylyq joq. Tipti keıbir jerde qazaqsha ánderdi taýyp qoıǵyza almaısyz. Bul aıtyp otyrǵan sózimniń týrızmniń damýy úshin de mańyzy zor. О́ıtkeni sheteldik týrıster qazaqtyń mádenıetin, tilin, dástúrin, tarıhyn tanyǵy­sy keledi. Al biz olarǵa ózimizdi eshqandaı tarıhy, mádenıeti joq el sııaqty kórsetip jatyrmyz. Árıne, demalys aımaq­taryn kásipkerler óz qalaýynsha uıymdastyratyny belgili. Degenmen memleket te buǵan nazar aýdaryp, kásipkerlermen birlesip, belgili deńgeıde durys baǵytta jumys júrgizýge tolyq múmkindigi bar dep esepteımin.

Ekinshiden, keıingi ýaqytta áleýmettik jelide qazaqtyń ǵasyrlar boıy qalyptasqan ulttyq qun­dy­lyqtaryna júıeli túrde shabýyldar jıi jasalatyn bolyp ketti. Mysaly, byltyr kıiz úıimizdi mansuqtap, vıdeorolıkter túsirdi. Bireýler ulttyq asymyzǵa til tıgizdi. Memleketimizdiń negizgi rámizi kók týymyzdy qorlaǵan ánshiler boldy. Jýyrda Memlekettik keńesshi Erlan Qarın betashar dástúri IýNESKO-nyń materıaldyq emes muralar tizimine engenin qýana habarlady. Sol betashardyń negizgi elementi – kelinniń sálem salýy. Ǵasyrlardan tamyr tartqan osy dástúrimizdi keshe ǵana belgili prodıýsser Baıan Maqsatqyzy apaıymyz jabaıylyqqa teńep, ultqa til tıgizdi. Solardyń eshqaısysy zań aldynda jaýapkershilikke tartylǵan joq. Tek keshirim suraýmen qutyldy. Nege? О́ıtkeni bizdiń zańymyz áli qatań bolmaı tur. Eger osyndaı júgensizdikke zańdy turǵydan tyıym salynbasa, áli bul jalǵasyn taba beredi. Álgindeı negizsiz sóz aıtqandardy zańmen jaýapkershilikke tartyp otyrsaq, eshqaısysy budan bylaı mundaı qadamǵa barmas edi. Bizdiń ulttyq-rýhanı qundylyqtarymyzǵa shabýyl jasalyp júrgenin Býrabaıdaǵy Ulttyq quryltaı otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta aıtty.

Úshinshi másele urpaq tár­bıesine qatysty. Qazir elimizde bir­qatar jazdyq lagerler jumys isteıdi. Alaıda olar óte az. Jazǵy demalysqa shyqqan oqýshy­lardyń 10 paıyzyn da qamty­maıdy. Kezinde ákelerimiz ben ana­lary­myz «Artek» sekildi áıgili lagerlerde demalǵan­daryn ertegideı qylyp áńgime­lep aıtyp otyratyn. Biz de búgingi bala­larymyzdyń jazǵy dema­lys­taǵy bos ýaqytyn tıimdi, mándi, maǵynaly etip uıym­dastyra alamyz ba? Eger olaı bolmaı, balalarymyz túrli oǵash qylyqtarǵa baryp jatsa, kimge renjımiz? Sondyqtan mindetti túrde osy jazǵy lager­lerdi kóbeıtýimiz kerek. Onyń sanyn ǵana emes, maǵy­nalyq baǵdarlamalyq sapasyn art­tyrýymyz qajet. Balalary­myzdyń tárbıesimen osylaısha ózimiz aınalyspasaq, onda basqalar aınalysady.

Birjan BAITÝOV,

aıtysker aqyn, Qarataý dástúrli óner mektebiniń dırektory