Erikti avtorlardyń ashyq alańy
14 jasynan bastap ýıkıpedııada qazaq tilinde 2500-den astam maqala jarııalap, 5000-ǵa jýyq materıaldy óńdegen Erbol Sarıev bul saıttyń qazaqsha aqparatty toptastyryp, tez tabýdaǵy úlesi orasan ekenin aıtady.
«Qazir birneshe saǵattap kitaphanalarda aqparat izdeý utymdy sheshim emes. Aqparattyń barshaǵa tez ári qolaıly jolmen ǵalamtordan tabylǵany mańyzdy. Al ýıkıpedııaǵa jazý derekti barshaǵa qoljetimdi etetinine senimdimin. Bul sózimdi ýıkıpedııa saıtynyń álemdegi eń kóp qoldanýshysy bar saıttardyń qatarynda árdaıym alǵashqy ondyqqa kiretini de dáleldeıdi», degen Nazarbaev ýnıversıtetinde Joǵary saıasat mamandyǵynyń stýdenti búginge deıin san taqyrypta qalam terbegen.
«Ýıkıpedııada men úshin eń qyzyq baǵyt – Keńes odaǵyndaǵy ǵalymdar týraly jazý. Sondyqtan osy taqyrypta kóbirek izdendim. Jalpy, keıingi 10 jylda ýıkıpedııaǵa engizgen 2500 maqalamnyń 700–800-i Keńes odaǵyndaǵy ǵalymdarǵa arnalǵan. Keńestik kezeńdegi ǵalymdar týraly birshama tolyq aqparat jazǵanym úshin ýıkıpedııa avtorlaryna beriletin «Altyn qalam» marapatyn jeńip aldym. Sonymen qatar 2015 jyly bir jyl ishinde kóp úles qosqanym úshin «Belsendi jańa qatysýshy» marapatyna ıe boldym. Sondaı-aq mán-mańyzy joǵary ári sapaǵa tikeleı áser etetin óńdemelerim úshin «Shaǵyn óńdemeleri úshin» marapatyn ıelendim», dedi Erbol Sarıev.
Ýıkıpedııa – jalpyǵa ashyq onlaın ensıklopedııa. Avtorlarǵa da aıtarlyqtaı talap-tilek qoıylmaıdy. Mundaǵy basty ustanym – tekserilgen jan-jaqty aqparat usynýmen ushtasady. Keıipkerimiz Erbol «plagıat» uǵymy jazýǵa kedergi emes ekeninine de nazarymyzdy aýdardy.
«Ýıkıpedııada plagıat túsinigi joq, kerisinshe, derekkózderden alynǵan aqparatty barynsha tolyq ári dál engizý mańyzdy. Mysaly, eger siz ensıklopedııalyq kitap taýyp, onyń ishindegi maqala ýıkıpedııada joq ekenin baıqasańyz, ony sózbe-sóz kóshirip, derekkóz retinde kitapty kórsete alasyz. Eger siz maqalany óńdep, óz sózińizben jazsańyz, qate aqparat berý yqtımaldylyǵy artýy múmkin. Alaıda senimsiz ınternet derekkózderinen aqparatty kóshirip alý durys emes. Bul, árıne, avtordyń jumysyn jeńildetedi, biraq ýıkıpedııadaǵy senimsiz maqalalar sanyn kóbeıtedi. Menińshe, ýıkıpedııadaǵy maqalalardyń basym bóligi senimdi derekkózderge negizdelgen. Maqalany izdeýshi onyń derekkózderin tekserý arqyly aqparattyń shynaıylyǵyna kóz jetkize alady. Árıne, maqalalar sol saladaǵy sarapshylar tarapynan tekserilmegendikten, olardyń tolyqtaı durys ekenine 100 paıyz kepildik bere almaımyz. Biraq qatysýshylar birigip, maqalalardy jetildire alady», deıdi ol.
Tilimizdiń túlep, ǵalamtorda keń qanat jaıýy úshin Erbol sekildi eriktiler bul qyzmetin buldamaıdy. Avtorlar úshin basty marapat – ınternette qazaq tilindegi aqparattardyń artýy. Keıipkerimizdiń mıssııasy – tilimizdiń atyraby ulǵaıyp, alýan túrli taqyryptaǵy materıaldy aýdarma arqyly emes tikeleı tutyný úshin ter tegý.
Qazaqsha kontent qaıtse kóbeıedi?
Osy saýalymyzdy Erbol Sarıevtiń ózine qoıdyq. Onyń aıtýynsha ýıkıpedııadaǵy qazaq tilindegi materıaldardy kóbeıtý – kóptiń qolynda.
«Eń bastysy – maqalany jazyp, óńdeıtin qatysýshylar sanynyń artýy. Bul ýıkıpedııanyń negizgi maqsaty bolýy kerek. Mysaly, basqa tilderdegi ýıkıpedııalarda kún saıyn júzdegen adam birge jumys istep, mazmunnyń sapasyn jaqsartady. Olar jańa maqalalardy tekserip, qajet jerlerin óńdep, barshaǵa qoljetimdi etedi. Sondyqtan ol jaqtaǵy maqalalardyń sany da, sapasy da joǵary. Al qazaq tilinde belsendi qatysýshylar sany, ókinishke qaraı, az. Eger osy olqylyqtardy retteı alsaq, ýıkıpedııanyń sapasy artyp, ondaǵy maqalalar sany áldeqaıda kóbeıer edi», deıdi keıipkerimiz.
Al ǵalamtordaǵy qazaqsha kontentti kóbeıtýge yntalylar qazaq ýıkıpedııasynyń qoldanýshylaryna arnalǵan uıym qyzmetine júgine alady. Bul uıym onlaın jumys istegenmen, jylyna 1-2 ret júzbe-júz kezdesýler uıymdastyryp turady.
«Sonymen qatar túrki tildes memleketter arasynda ýıkıderek konferensııalary jáne jyl saıyn halyqaralyq ýıkımanııa konferensııalary uıymdastyrylady. Bul konferensııalarǵa da qatysýshylar tolyq grant jeńip ala alady. Qazaqsha ýıkıpedııada maqalalardyń sapasyn tekserip, eskertýler jasaıtyn admınıstratorlar bar. Eger kómek qajet bolsa, ýıkıpedııadaǵy arnaıy talqylaý betinde olarǵa habarlama qaldyrýǵa bolady. Sonymen qatar men sııaqty birneshe jyl boıy maqala jazyp kele jatqan tájirıbeli avtorlardan da keńes suraýǵa bolady», dep Erbol bilgenimen bólisti.
Qazaqsha ýıkıpedııa 2002 jyly ashylsa da, áli kúnge deıin maqala jazý men engizý boıynsha naqty sabaqtar nemese nusqaýlyq kitapshalar joq. Ýıkıpedııa avtory otandasymyz osy olqylyqtyń ornyn toltyryp, «Ýıkıpedııa álemi: jańadan bastaýshylarǵa arnalǵan gaıd» atty nusqaýlyq jazyp, eńbegin Ulttyq zııatkerlik menshik ınstıtýty arqyly patenttegen. Erbol munymen shektelmeı, el mektepterinde ýıkıpedııada maqala jazý boıynsha sheberlik dáristerin ótkizip júr. Osyndaı kishkentaı qadamdar arqyly qazaq tili ınternet tiline aınalsa ıgi.
