– Gamma-pyshaq – mı patologııasyn emdeýde taptyrmaıtyn zamanaýı apparat, olardyń biraz túrlerin emdeýde altyn standart bolyp sanalady. Qondyrǵy bas mı isikterin, mıdyń tamyrly, fýnksıonaldyq aýrýlaryn, ásirese mıdyń tereń, fýnksıonaldy mańyzdy aımaqtarynda ornalasqan patologııalyq oshaqtardy emdeýge arnalǵan qurylǵy. Kóbine onkologııada qoldanylady. «Kúlseń, kárige kúl» degen. Birde, qart ájeni operasııaǵa kirgizetin bolyp, aldyn ala bárin-bárin táptishtep túsindirdik. Operasııadan shyqqan soń álgi qarııa: «Balam-aý, operasııany qashan bastaısyńdar?» dep bárimizdi dý kúldirgen. Operasııadan keıin esh jeri aýyrmaǵanǵa áli tekserýden ótkizip jatyr dep oılapty. Gamma-pyshaq arqyly tek patologııalyq oshaq qana emdeledi. Saý mı tini esh zardap shekpeıdi. Operasııa barysynda naýqastyń basyn ashpaımyz, degenmen em hırýrgııalyq ádiske jatady. Biz tek skalpeldiń ornyna gamma-pyshaq sáýlelerin paıdalanamyz. Narkoz qoldanylmaıdy, naýqas uıyqtamaıdy. Ádis kishi ınvazıvti bolyp sanalǵanymen, júz paıyz qaýipsiz dep aıta almaımyz – asqynýlar bolýy múmkin, sol sebepti ony ótkizýge kórsetkishter men qarsy kórsetkishterdi ýaqtyly anyqtaǵan óte mańyzdy. Operasııaǵa neırohırýrgtermen birge nevrologter, medısınalyq fızıkter qatysady, – deıdi Zada Aıtmuqanbetqyzy jumys barysyn túsindirip.
Gamma-pyshaqpen jumys isteıtin dárigerler men medısınalyq fızıkter, medbıke apparat kelmeı jatyp oqýdan ótken. Jumys barysynda da únemi tájirıbelik oqý, konferensııalarǵa qatysyp bilimderin shyńdap otyrady. Zada Aıtmuqanbetqyzy Reseıde oqysa, keıbir áriptesteri qurylǵyny Italııa, Chehııada meńgergen. Operasııalarǵa osy shaǵyn top qana qatysady. Zadanyń ózi: «Adam ómiri qaýip-qaterde turǵan soń qatelesýge quqyǵymyz joq», deıdi. Hırýrgııaǵa barýǵa qyzdar bylaı tursyn, er-azamattar júreksinetini teginnen-tegin emes. Batyldyqty, sheshim qabyldaýǵa kelgende shıraqtyqty talap etedi. «Jeti ret ólshep, bir ret kes» qaǵıdasyn ustanbasqa bolmaıdy.
– Áıel zatynyń tabıǵaty týmysynan bólek qoı. Erkeleý kelemiz. Biraq medısınaǵa, sonyń ishinde hırýrgııaǵa eshkim kezdeısoq kelmeıdi. Mektep bitirgennen uzaq jyl oqıtynyn biledi. Sońynda ómirimniń kóp bóligin oqýǵa, adam ómirin saqtap qalýǵa arnaımyn degen nıetpen kelgen janashyrlar ǵana jumys isteıdi. Keıde bizge er-azamattarmen deńgeıles jumys isteý úshin olardan artyq eńbek etýge týra keletindeı kórinedi de turady. Qalaı degende, áıelderdiń otbasyndaǵy mindeti, taǵysyn-taǵy, júktemesi kóp. Hırýrgııada áıelder sany jyldan jylǵa kóbeıip keledi. Árıne, erler, áıelder dep bólmeı, kim qaı salada jumys istese de, aldymen otbasyna kóńil bólýi qajet. Biraq bul degenińiz, jumysty ekinshi orynǵa qoıdym dep, ysyra salý emes. Eki jaqty teń alyp júrýge tyrysyp baǵý kerek. Jumysta tabysqa jetýge úıdegilerdiń qoldaýy aýadaı qajet. Osy rette joldasyma alǵys aıtqym keledi. Keıde jumystan kesh oralamyz, beımezgil ýaqytta jumysqa shaqyryp qalýy múmkin. Mundaıda joldasym jolyma kóse-kóldeneń turǵan emes. Jaıdan-jaı shaqyrmaıtynyn, tarazy basynda adam ómiri turǵanyn jaqsy biledi. Bul máseleni biz úılenbeı turyp talqylap alǵanbyz. Sodan beri arada jumysqa qatysty kelispeýshilik týǵan joq, – deıdi Zada Aıtmuqanbetqyzy.
Hırýrgııada jumys isteýdiń taǵy bir qıyndyǵy, tún jarymǵa deıin jumysta qalatyn kezder bolady. Keıipkerimiz Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynda rezıdentýrada júrgende kezekshilikke jıi túsken, oqýdy támamdaǵan soń qalalyq aýrýhananyń jedel neırohırýrgııasynda da jumys istegen. Zada kezekshilikti dáriger ómiriniń bir bóligi dep esepteıdi. Sebebi qaýyrt jumys dárigerlerge tájirıbe jınaýǵa, jan-jaqty bilimin tolyqtyrýǵa septigin tıgizedi. Mysaly, qalalyq aýrýhananyń jedel qabyldaý bólimshesine túrli jaǵdaıdaǵy naýqas keledi. Onyń ahýaly hırýrgııaǵa, ýrologııaǵa, gınekologııaǵa, neırohırýrgııaǵa qatysty bolýy múmkin. Bir adam birneshe patologııamen túsetin kezder bolady. Osyndaı sátte beıindi dárigerler adam aǵzasyn birtutas júıe retinde qarastyrady. Jedel medısınaǵa ásirese jol apatyna túskender jıi keledi. Oqys oqıǵadan keıin naýqastyń tek omyrtqasy, julyny, mıy ǵana emes, ish qurylysy, baýyry, búıregi, ókpesi, taǵy basqa aǵzalary zaqymdanýy múmkin. Sol turǵyda naýqaspen neırohırýrg qana aınalyspaıdy. Onda reanımatolog, hırýrg, travmatolog, ýrolog, bári-bári bolady. Sondyqtan Zada Aıtmuqanbetqyzy árbir dáriger ómirinde birer jyl bolsyn jedel medısınada jumys istep kórgeni durys dep sanaıdy.
Zadanyń rezıdentýrada, jedel medısınada jıǵan tájirıbesi qazirgi jumysyna azyq boldy. Keleshekte sol tájirıbe taǵy aldynan shyǵatynyna senimdi. Qazirgi gamma-pyshaqtaǵy jumysy da jeńil dep aıtýǵa múlde kelmeıdi. Jas ta bolsa salada bilgeni kóp, tájirıbeli maman osymen toqtap qalmaı, sheberligin shyńdaı túskisi bar. Ortalyqta eldegi naýqastarǵa barlyq operasııa, emshara kvota arqyly tegin bolsa, shetel azamattaryna aqyly. Gamma-pyshaq Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynda, elimizde ǵana emes, Ortalyq Azııada jalǵyz apparat. Reseı, Ýkraına, Tájikstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstannan aqyly emdelýge naýqastar keledi. О́ıtkeni apparattyń kómegimen kánigi hırýrgııalyq ádiske kelmeıtin kúrdeli operasııalardy jasaýǵa bolady. Dertine shıpa izdegenderdiń janyna dárý bolyp júrgen Zada sekildi bilgir mamandarǵa halyqtyń yqylas-nıeti túzý.
