Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Bul másele óńirlik «Atameken» palatasynyń kásipkerler quqyqtaryn qorǵaý jáne jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi keńesinde talqylandy. Palata dırektorynyń orynbasary Rýslan Kýıshınovtiń aıtýynsha, óńirde keıingi eki jylda elektr qýatynyń tarıfi zańdy tulǵalar úshin 112%-ǵa ósken.
«Osy kezge deıin bes tońazytqyshy men bir muzdatqyshy bar, aýmaǵy 200 sharshy metr bolatyn azyq-túlik dúkeninde elektr qýaty úshin jaz mezgilinde aıyna 80 myń teńge tólense, 1 sáýirden bastap onyń baǵasy 200 myń teńgege sharyqtaıdy. Dúken ıesi shyǵyndaryn azaıtý maqsatynda kishi tehnıkalyq qyzmetker men satýshyny qysqartyp, olardyń jumysyn jalǵyz ózi atqarady. Ekinshi jaǵynan, tarıftiń ósýi azyq-túlik pen qyzmet kórsetý baǵasyn da qymbattatady. Biz jan-jaqty saralap, bir sheshimge kelý úshin Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttigine resmı hat jiberdik», dedi R.Kýıshınov.
О́ńirdegi elektr energııasyn tutynýshylarǵa jetkizýmen aınalysatyn «Energosıstema» JShS ókilderi tarıfterdiń qymbattaýyna elimizdegi qýat taratýshy biryńǵaı operator «Respýblıkalyq front-keńse» JShS-nyń shyǵyndaryn 40%-ǵa ósirýi jáne jetkizýshi kompanııalar – «KEGOC», «QTJ», «Qazhrom», «Aqtobe su-energy group»-tyń qyzmet baǵasyn kóterýi sebep bolyp otyr deıdi.
«Elektr jelilerindegi tehnıkalyq normatıvterdi jabý úshin tarıfti kóterýge májbúrmiz. Oǵan qosa, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq jelilerin qaıta jaraqtandyrý týraly Úkimet tapsyrmasyna sáıkes, bıyl Aqtóbe oblysynyń aýdandarynda tórt elektr jelisin qaıta júrgizemiz. Oǵan 4,4 mlrd teńge kerek. 1950–1965 jyldary salynǵan osy jeliler ábden tozǵan, qysta baǵanalarǵa muz qatyp, qýat jıi-jıi sónip qalady», deıdi «Energosıstema» JShS bas dırektorynyń orynbasary Marat Amanǵalıev.
Qazir Aqtóbe oblysynda elektr jelileriniń tozý deńgeıi 82%-ǵa jetken. 2007 jyldan beri osy mekeme elektr jelilerin jańǵyrtýǵa 20 mlrd teńge qarajat salǵan. Aqtóbe oblysynda zańdy tulǵalar men jeke tutynýshylar úshin ártúrli tarıf qoıylǵan: jeke turǵyndar ár kVt úshin qosylǵan qun salyǵymen 18,61 teńge, zańdy tulǵalar 49,99 teńge tóleıdi. Osydan kórinip turǵandaı, ShOB nysandary turǵyndarǵa qaraǵanda eki ese artyq tóleıdi. Kásipkerlerdiń narazylyǵyna baılanysty Úkimet 2030 jylǵa deıin jeke tutynýshylar men zańdy tulǵalar arasyndaǵy elektr qýaty tólemderindegi sáıkessizdikti birtindep joıý týraly sheshim qabyldap otyr.
2023 jyldan elektr energııasyn óndirýshi kompanııalar ózderi óndirgen qýatty «Respýblıkalyq front-keńsege» jiberip kelse, osy biryńǵaı operator odan ári taratýshy kompanııalarǵa satady. Elektr qýatynyń baǵasy óndirýshi bekitken baǵaǵa ǵana emes, jetkizýshi kompanııalardyń baǵasyna da baılanysty. «KEGOC» magıstraldik jelileri arqyly tasymaldaý qunyn ósirip otyr. О́ńirde elektr qýaty baǵasy nege joǵary degenniń bir jaýaby – aýmaǵy 300 myń sharshy shaqyrym Aqtóbe oblysynda taratý jelileriniń uzyn bolýy. Jeliniń uzyndyǵy kóp bolǵan saıyn, qýat joǵaltý mólsheri de kóbeıedi eken. Sondaı-aq oblys ortalyǵy tóńireginde jelilerdegi júkteme joǵary. Biryńǵaı aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn Oıyl, Yrǵyz, Shalqar aýdandaryna qaraǵanda, óndirisi bar Áıteke bı, Baıǵanın, Muǵaljar aýdandary qýat kózin kóbirek tutynady.
Kásipker Sergeı Sımonov tarıfterdiń teńgerimsizdigi kóp suraq týyndatyp otyr deıdi. Máselen, jeke tutynýshylar ár kVt-qa 18,61 teńge, zańdy tulǵalar 49,9 teńgeden tólese, bıýdjettik mekemeler úshin basqa tarıf bekitilgen.
«Jeke tutynýshylardyń keı sanatyna memleketten sýbsıdııalar bólinip jatyr. Munyń bári tereń zerdeleýdi qajet etedi. О́ıtkeni ashyqtyq jetpeıdi. Bir nárse anyq – elektr qýaty baǵasynyń joǵarylaýy jergilikti kásipkerlerge salmaq túsiredi. Monopolıst mekeme baǵanyń ósýinen túsken tabystyń bir bóligi jelilerdi jańartýǵa jumsalady dep otyr. Bıýdjet esebinen ınvestısııalyq jobalarǵa qarjy burynnan da bólinip keldi emes pe? Onyń esebi qaıda? Jurt óz qaltasynan tólep jatqan qarjynyń qandaı maqsatqa jumsalǵanyn bilýi kerek. Jelilerdi jańartý qajettigin kásipkerler de maquldaıdy. Sebebi óndiristik mekemeler elektr qýatyn óte kóp tutynady. Biraq tasymaldaý jaǵynan narazylyq kóp, óıtkeni qýat kózi birkelki jetpeı jatady. Birde kerneýi joǵary, birde tómen, ondaıda jabdyqtarymyz isten shyǵyp qalady. Osy jaǵyn retteý kerek. Sonymen birge barlyq tutynýshy úshin biryńǵaı tarıf engizý qajet», deıdi kásipker.
Kásipker Arman Jylgeldi «Energosıstema» JShS-nyń ınvestısııalyq jobalardy kásipkerler esebinen atqarýy esh zańdylyqqa jatpaıdy degen pikirde.
«Onyń ústine, monopolıst mekeme qala tóńiregindegi 400-den astam baý-baqsha ujymyna qarasty jelilerdi óz menshigine alýǵa asyqpaı otyr. Osy 400-den astam baý-baqsha ujymynda 200 myńnan astam turǵyn bar. Olar qazirgi bekitilgen tarıften birneshe ese joǵary tóleıdi ári qarajat birneshe qoldan ótedi. Qaraýsyz jelilerdi tıisti mekeme quzyretine alýǵa asyqpasa da, biraq oǵan qyzmet kórsetkeni úshin bıýdjetten qarjy alyp otyr», dep aıyptady.
Osylaısha, elektr qýatynyń baǵasynyń sharyqtaýy kásipkerlerdiń narazylyǵyn týǵyzyp qana qoımaı, qaraýsyz qalǵan jeliler men osy jerdegi zańsyzdyq áreketterdi de kórsetip berdi.
Aqtóbe oblysy
