Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Álqıssa, 10-synypta júrgende ustazym «XX ǵasyrdyń jıyrma sáti» atty alaqandaı kitapty ákelip, oqýǵa tapsyrdy. Qoınyna qalyń-qalyń iz jasyrǵan sol kitap uzaq túnderde dosyma aınaldy. Onda bári bar edi: búlikshil kóńil, rýh mazdaǵy, sezimtal jigit, jigerli qalqa, namysty tý etken áıelder, Anna hansha... Keshken sezimder, oı-qııaldar qushaq-qushaq armanǵa qulash urǵyzdy, kóńil kók dónenin kún túbine joryqqa shyǵardy.
«Betke alyp shyqtyq qap-qara túndi,
Jasyrǵan jahan súreńin.
Kóılegiń tańdaı aq bolatyn-dy.
Pák bolatyn-dy júregiń!
Bulyqsyp júrgen buralań edik.
Tuman tún... Ishten tyndyryp –
Uraǵa kelip qulaǵan edik,
Shyńyraýda daýsyń shyńǵyryp!
Qaı jerden shyqtyq jeligip? Qurysyn!
Urynshaq edik sol shaqta-aq:
Esimdi jısam egilip tursyń
Kózińnen jasyń monshaqtap!»
Aqyn qanshalyq rýhty bolsa, sonshalyq ańǵal, baladaı taza, shapshyma, asaý. Ker zamannyń taby uzannyń júregine tıtteı de salmaǵyn túsire almapty, qaıta sol shamshyl ýaqytqa qasaryp, shýda-shýda shýmaq týyp, záýlim rýhtyń jarshysyna aınalypty.
«Jek kórem ıtti!
Alysyp júrem,
Shabysyp júrem
Qaǵynyp...
Saıyn dalanyń taǵysymyn – men,
Ne degen ǵajap – taǵylyq!
Shaýyp túsemin!
Kúsh aǵysymdy
Syıǵyza almaı ishime.
Adamnyń almas pyshaǵy syndy
Yrzamyn azý tisime!»
«Qasqyrdyń monology» – XX ǵasyrdaǵy qazaq rýhynyń biregeı bulqynysy, azattyq tańyna degen aımańdaı umtylysy. Erkin, kezbe, tusaýǵa kónbes alyp qazaq janynyń kardıogrammasy. Osy bir azýyn aıǵa bilegen jyr kóshi týraly qazaqtyń Sherhany búı depti. «Aqsuńqaruly baıaǵy babasy Kúltegindi izdeıdi. Taba almaı sharq urady. Túrik áleminiń abyroıyn asqaqtatqan Kúltegin zamanyn ańsap, Iısýs Hrıstostyń oralýyn zaryǵa kútken hrıstıandar sııaqty, aqyn da uly rýh paıǵambarlarynyń qaıta kelýin ańsarmen armandaıdy. Kúlteginniń ózi armansyz dep kim aıtty? Onyń da satqyn ýázirleri bolǵan. Báleqor, jalaqor, paraqorlar sol zamanda da súmeleńdep júrgen. Alyp báıterektiń ózegine qurt tússe – bárinen de sol jaman. Qysyq kóz, qısyq tistilerdiń ákkiligine, parasyna qyzyǵyp, elin, Otanyn satqan sumyraılar aqyry aıbyndy túrik dúnıesiniń irgesin iritti. Aqsuńqaruly ótkir óleńmen osy kóń tarıhty tiriltti. Dál osy kezde, táýelsizdik tarazysynyń eki basy alma-kezek qaltyldap, teńese almaı turǵan shaqta bul poema – qaharly qatań eskertý».
Iá, aqynda keshegi kóne Túrkiniń, qaraǵaıǵa qarsy bitken jyraýlardyń izi bar. Bul – talassyz shyndyq.
Ádebıet evolıýsııasy toqtaýsyz jalǵasa bermek. Ol toqtasa, óner de toqyraıdy. Onda Abaı men Pýshkınnen keıin jyr jazýdyń da máni bolmas edi. Aqsuńqaruly poezııaǵa óz dáýiriniń únin ákeldi, mazmundyq hám formalyq jańalyǵyn engizdi. Bizder, keıingi býyn ókilderi, aqyn poezııasy arqyly Batystyń órkenıetti ónerimen júzdestik. Qazaq rýhynyń órkenıetke ileskenine, kórkem qalyppen úndeskenine, Katýll men Ovıdııge, Dante men Baıronǵa erkin til qatqanyna, solarmen ıyq tirestire sóılegenine kýá boldyq. О́tken ǵasyr poezııasynyń damý mejesin kórgisi kelgen adam Aqsuńqaruly kitabyn paraqtasa sózimizge anyq kóz jetkizbek. Evolıýsııasyz óner óspeıdi, poezııa damymaıdy. Álemdik aqyl-oı injý-marjandaryn sińire oqý arqyly qazaq poezııasyna jańa aǵys, jańa óris qosý – kez kelgen aqynǵa buıyrmas baqyt. Serik Aqsuńqaruly ult poezııasyn bir saty joǵary kótergen sırek shaıyrdyń sapynan.
«Dirilderin
Gúrilderin
Qulaq túrip, tyńdaı qalyp –
Búgin meniń,
Jumyr Jerim
Bara jatyr Kúndi aınalyp.
Kúndi aınalý –
Muńdy oılaný,
Kóz jastaǵy kólińmenen.
О́mir degen –
Kúndi aınalý!!!
Kúlge aınalý –
О́lim degen!»
Aqyn týraly pikirler az emes. Sonyń biri alyp jazýshy Muhtar Maǵaýınniń sózi. «Eger Táńiri saǵan qýat bergen bolsa, daryn bergen bolsa, kókiregińe bir sáýle quıǵan bolsa, ony aıalap ustaǵan abzal. Bul daryn az ba, kóp pe – sen ony eshkimnen tartyp alǵan joqsyń. Berse ony saǵan Alla berdi! Basqa salany aıtpaı-aq qoıaıyn, ózimizge etene tanys jazý-syzý tóńiregine oı salsaq, Táńiri aqyn bolsyn, jazýshy bolsyn dep bir pendesin tańdady. Kókiregine sáýle quıdy. Meniń Serik baýyrym sııaqty. Alla sáýlesin aqyn Aqsuńqarulynyń keýdesine quıdy. Onymen qatar qanjyǵalasa týǵandarǵa ondaı qasıet bergen joq» deıdi jazýshy.
Serik Aqsuńqaruly – Muqaǵalı Maqataev, Qadyr Myrza Áli, Tumanbaı Moldaǵalıevterdiń sońynan jeke mektep qalyptastyrǵan aqyn. Bárimiz – sol mekteptiń túlegimiz, bárimiz sol mektepten úırenip, tálim alǵanbyz. Sondyqtan, búgingi poezııa klassıgine qandaı qurmet kórsetilse de artyq emes dep oılaımyn.
