Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Emosıonaldy ıntellekt – adamnyń óz emosııasyn qabyldap, kádege jarata bilýi. Sondaı-aq basqa adamdardyń emosııasyn tanyp, baqylaı alýy, olardy ajyratyp, óziniń ıgiligine qoldanýy. Kez kelgen tapsyrmany tıimdi sheshýde aldymen emosııany basqara bilý kerek. Árbir adam emosııalyq oılaý júıesin ózi damyta bilse, odan esh utylmaıdy. Emosııa – energııa desek, adamnyń bolashaǵy emosııalyq oılaý qabiletine de baılanysty degen túsinikke kelemiz.
Psıhologııada emosıonaldy ıntelektiniń negizgi elementteri jan-jaqty qamtylǵan. Ol týraly psıholog Aıgúl Abdrahmanovadan surap-bildik.
– Emosıonaldy ıntellektiniń eń birinshi elementi – emosıonaldy ózin-ózi taný. Sodan soń emosıonaldy ózin-ózi baqylaý, yntalandyrý, basqalardaǵy emosııany taný, empatııa, tulǵaaralyq qatynas bolyp jalǵasady. Mundaǵy emosııany taný atty element qarym-qatynasqa tıimdi yqpal etedi. Ol emosııalardy sıpattaýǵa, óńdeýge, bolashaqta emosııany ajyratýǵa múmkindik beredi. Emosııany basqarý – adamnyń ózin-ózi baqylaýymen baılanysty kúı. Emosııalardy yntalandyrýshy (motıvasııa) belgili bir kúshke ıe bolady. Sebebi ol ár adamdy qalaıda bir áreketke ıtermelep, yntalandyryp otyrady. Emosııanyń kómegimen dene, aqyl ózara árekettesip, únemi ózgerip, aýysady. Emosııany durys basqarý – adamdarmen salamatty qarym-qatynas ornatýǵa kómektesedi, – deıdi A.Abdrahmanova.
Emosııany basqara bilý syrtqy ortamen, otbasymen, dostarmen, jumysta áriptesterimen qarym-qatynas ornatýǵa kómektesedi. Psıhologter emosııany basqarý árbir adamnyń qolynan kele bermeıtin is deıdi. Ol úshin adamnyń ár nársege qabiletti, erik-jigeri myǵym bolǵany durys. Emosıonaldy ıntellekt adamdarmen qarym-qatynas kezinde baıqalady, basqa adamdardyń emosıonaldy kúıin tanýǵa múmkindik beredi. Degenmen osy máseleni zertteý men is júzinde qoldanýdyń arasynda úlken aıyrmashylyq bar. Mysaly, eki adamnyń arasynda daý-janjal týdy delik. Birinshi adam agressıvti minez kórsetse, ekinshi adamnyń emosııasyn durys baqylap otyrýy qıynǵa soǵady.
Emosıonaldy ıntellekti joǵary adamdar óte kóńildi keledi. Jumysy jospardan aýytqyp ketse qamyqpaıdy. Tunjyramaı, synnan sabaq alýǵa umtylady. Qatelikten qorytyndy shyǵarýǵa tyrysady. Erik-jigeri myǵym bolǵan soń, depressııadan tez qutylady. Mundaı adamdar oıyn ashyq aıtýdan jasqanbaıdy, óziniń qandaı isine bolsyn ókinbeıdi. Jaǵymsyz emosııalarǵa boı urmaıdy. Osynyń barlyǵyn qaperge alsaq, emosıonaldy ıntellektini bala jastan damytqan durys. Muny A.Abdrahmanova bylaısha túsindiredi:
– Balanyń emosıonaldy ıntellektin damytýǵa ata-analar tikeleı aralasady. О́ıtkeni bala dúnıege kelgennen ana mahabatyn sezinedi. Bizde, psıhologııada «baqytty sandyq» degen jattyǵý bar. Sonda janasý, ıis sezý, estý, kórý, dám sezý arqyly keletin túısik úderisi de úlken ról atqarady. Túısik balanyń emosıonaldy ıntellektin damytýǵa kómektesedi. Sol sekildi ata-ana balamen áńgimelesip, balaǵa durys jol tabý arqyly emosıonaldy ıntellektin damytýǵa kómektese alady, – deıdi psıholog.
Emosıonaldy ıntellekti joǵary tulǵalardyń qarym-qabiletine, ómirge kózqarasyna qarap, olardy tabysqa jetetin adamdar dep aıtýǵa bolady. Psıhologter kez kelgen adammen sóıleskende birden emosıonaldy ıntellekti joǵary nemese tómen dep short kesip aıta almaıdy. Balalyq shaǵy, ósken ortasy týraly bilip baryp qana baılam jasaýy múmkin. Adamnyń bolashaǵyna áser etetin osyndaı asa qajet qabiletti shynyqtyrýǵa ekiniń biri emes, oqyǵan, tájirıbeli psıhologter járdemdesedi. Eń bastysy, emosıonaldy ıntellekti tómen ekenin sezgen tulǵanyń ózinde damýǵa degen ynta-jiger bolýǵa tıis.
