Bul sýret 1945 jylǵy 5 mamyrda Kýıbyshev qalasynda túsirilgen. Qasynda maıdandas dosy Hodjat Nyǵmetov otyr.
El basyna kún týǵan qaterli shaqta atamnyń eline degen saǵynyshyn baıandaıtyn, týma-týys, týǵan jerge degen mahabbat pen jaýdy erterek jeńip elge oralsaq degen armandarynan syr shertetin hattary kelip jatty.
Atam Ábzálı Egizbaev 1907 jyly Qyzylorda oblysy Qarmaqshy aýdanynyń Kóktóbe ujymsharynda dúnıege kelgen. Alǵash saýatyn aýyl moldasynan ashyp, 1928–1930 jyldary Qyzylorda qalasynda Ǵanı Muratbaev atyndaǵy 7 jyldyq qazaq mektebinde oqýyn jalǵastyrdy. Mektepti bitirgennen soń 1930 jyly Qarmaqshy aýdanyna kelip komsomol, keńes, qarjy mekemelerinde qyzmet atqardy. 1933 jyldan bastap oqytýshylyq qyzmetine kiristi.
1933–1934 jyldary bastap «Eńbekshi», «Jańatalap», «Qyzyl tam» jáne Lenın atyndaǵy mektepterde oqytýshy, mektep dırektory qyzmetterin atqardy. Ol qazaqtyń kórnekti aqyny Turmaǵambet Iztileýovtiń shákirti boldy. 1938 jyly «halyq jaýy» degen atpen ustalyp qamaýǵa alyndy. Eshqandaı kinási dáleldenbese de, 1939 jyldyń 22 qańtarynda Qyzylorda oblystyq sotynyń úkimimen 15 jylǵa sottaldy. Atam qandaı qıynshylyq bolsa da moıymaı, Otanyna degen adaldyǵyn, halqyna degen senimin, mahabbatyn joǵaltpaı, bárin kótere bildi. 1939 jyly 13 tamyzda anasy men ájesine jazǵan hatynda «Meni oılap kóp qaıǵyrma! Men jalǵyz ǵana júrgenim joq. Qyzylordada júzdiń biri bolsam, Qazaqstanda myńnyń birimin, keńes odaǵynda mıllıonnyń birimin. Solarmen kórem. Tilek tile!» dep óziniń aqtalatynyna sendiredi.
1941 jyldyń jaz aıynda aqtalyp, elge oralyp, mektepte ustazdyq qyzmetin jalǵastyrdy. 1942 jyldyń 17 shildesinde Qarmaqshy aýdandyq áskerı komıssarıaty arqyly Otanymyzdy nemis basqynshylarynan qorǵaý úshin maıdanǵa attandy. Totskıı qalasynda áskerı daıyndyq kýrsynan ótip, Voronej maıdanynda shaıqasqa qatysty. Osy shaıqasta aýyr jaraqattanyp, gospıtalge túsedi. Qalamyn janyna serik etken atam emdelip jatyp, «Joryq jolynda» atty dastanyn jáne basqa da birneshe óleńin jazady.
Gospıtalde alty aı emdelip, qaıtadan maıdanǵa attandy. Atam Ábzálı Barabınsk qalasynda turǵan temirjol batalonyna jiberilgen. Batalon Orel, Starooskol, Nevel qalalarynda 1943 jyldyń qazan aıyna deıin bolady. 1944 jyly 5 shildede Latvııa jerine attanýǵa buıryq bolǵanǵa deıin temirjol áskerı bólimi quramynda qyzmet etti, 1945 jyldyń basynda Shyǵys maıdanyna attanyp, Japonııaǵa qarsy soǵysqa qatysyp, osy jyly qyrkúıekte Manchjýrııa qalasynda qaza tapty.
Atamnyń Almaty qalasynda bolǵan kezinde bir joldasyna tapsyryp ketken qoıyn dápteri kóp jyl ótken soń tabyldy. Osy sarǵaıǵan dápterdiń ishinde sońǵy hat 1945 jyldyń 5 tamyzynda Amýr oblysy Poıarkova stansasynan jazylypty. «Alǵa talpyn» degen óleńimen Qasym Júsipovke jazǵan eń sońǵy haty ekenin dáleldeıdi. Hattyń óleńmen jazylǵan joldarynda:
«Aǵa-ini, teń qurbyny aman qosyp,
Halyqtyń saý kórsetkeı jas pen qartyn.
Jarty árip jalǵanym joq jan dostarym,
Saǵyndym sulý Syrdyń sýyn salqyn», dep týǵan jer men el-jurtty saǵynǵan ystyq sezimin bildirip, eliniń qumy kúmis, tasy altyn ekenin, tabıǵatynyń ózi eshteńege teńestirmeıtinin jyrmen sıpattaǵan. Elge degen ystyq sezimge qosa jańa ósip kele jatqan jastarǵa «alǵa talpynyp ómirdiń bıigine shyǵyńdar, tehnıkany meńgerińder» degen úgitin qosqan. Sonymen qatar atamnyń soǵysta júrip, ardaqty anasyna, jaryna, týǵan jerge, aýyl adamdaryna degen saǵynyshyn arqaý etken «Anaǵa hat», «Aýyl adamdaryna», «El-halyqqa», «Tilek» deıtin óleńderin de tebirenbeı oqý múmkin emes.
Aqyn, Qazaqstannyń halyq jazýshysy Ábý Sársenbaev: «Keshegi alapat soǵys endi ǵana gúl jaryp kele jatqan jaýqazyndaı myńdaǵan, mıllıondaǵan bozdaqtardyń ómirin qıyp ketti. Talaı asqaq arman, asyl ańsar aıtylmaı olardyń ózderimen birge óshti. Ǵalymnyń qııaly hatqa túspegen qalpynda adyra qaldy, aqynnyń kókireginde ottaı qozdaǵan, shyraqtaı mazdaǵan, qýatty jyrlary jaryq dúnıeni kóre almaı kúlge aınaldy. Sondaı aıtaryn aıta almaı, bererin bere almaı armanda ótken, qyrshyn ketken aqyndardyń biri Ábzálı Egizbaıuly edi. Ol aǵyp turǵan júırik aqyn, onyń jyrlary ulttyq poezııamyzdyń eleýli qazynalarynyń biri», dep baǵa bergen edi.
Ornynda bar ońalar degendeı, urpaqtary Ábzálı Egizbaevtyń artynda qalǵan murasyn nasıhattap keledi. 1969 jyly «Jazýshy» baspasynan «Jaýynger júregi», 1996 jyly UǴA «Ǵylym» baspasynan «Elimniń syryn ettim jyr», 2007 jyly «Almaty» baspasynan atamnyń 100 jasqa tolýyna oraı «Maıdan hattary» atty óleńder jınaǵyn kitap etip jaryqqa shyǵaryp, halyqqa tanystyrdyq. 1987 jyly Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń sheshimimen Qarmaqshy aýdanynda Ábzálı Egizbaevtyń 80 jyldyǵy, 1997 jyly 90 jasqa tolǵan mereıtoılary atalyp ótti.
2005 jyly ákem Amangeldi Ábzálı atamyz jerlengen Manchjýrııa qalasyna baryp, zıratyna eskertkish qoıyp, quran baǵyshtap, beıitine elden alyp kelgen topyraǵyn salyp, taǵzym etip qaıtty.
«О́ldi deýge bola ma, aıtyńdarshy, ólmeıtuǵyn artynda sóz qaldyrǵan» dep dana Abaı aıtqandaı, ómir men ólim beldesken qandy shaıqasqa qatysyp, batyldyq pen erliktiń eren úlgisin kórsete bilgen, talantty aqyn, ór minezdi maıdanger, ulaǵatty ustaz myna jaryq dúnıemen máńgilikke qoshtasty. Alaıda ózi ólgenimen artynda qalǵan murasy urpaǵy bizben birge máńgilikke jasaı bermek.
Janat Ábzálıeva,
Qyzylorda oblystyq memlekettik arhıviniń basshysy
