Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstrliginiń buıryǵy №132

2014 jylǵy 20 qarasha Astana qalasy Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda munaı operasııalaryn júrgizý kezinde óndiristik ekologııalyq monıtorıngti uıymdastyrý jáne júrgizý qaǵıdalaryn bekitý týraly Qazaqstan Respýblıkasy 2007 jylǵy 9 qańtardaǵy Ekologııalyq kodeksiniń 17-babynyń 29) tarmaqshasyna sáıkes buıyramyn: 1. Qosa berilip otyrǵan Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda munaı operasııalaryn júrgizý kezinde óndiristik ekologııalyq monıtorıngti uıymdastyrý jáne júrgizý qaǵıdalary bekitilsin. 2. Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstrliginiń Munaı-gaz keshenindegi ekologııalyq retteý, baqylaý jáne memlekettik ınspeksııa komıteti Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde osy buıryqtyń memlekettik tirkeýden ótýin; 2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde onyń memlekettik tirkelgeninen keıin kúntizbelik on kún ishinde osy buıryqty resmı jarııalaýǵa buqaralyq aqparat quraldaryna jáne «Ádilet» aqparattyq quqyqtyq júıesine joldanýyn; 3) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstrliginiń resmı ınternet-resýrsynda ornalastyrylýyn qamtamasyz etsin. 3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý jetekshilik etetin Qazaqstan Respýblıkasynyń Energetıka vıse-mınıstrine júktelsin. 4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵanynan keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Mınıstr V.ShKOLNIK. «KELISILGEN» Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstri ______________ A.MAMYTBEKOV 2014 jylǵy 20 qarasha Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstriniń 2014 jylǵy 20 qarashadaǵy №132 buıryǵymen bekitilgen Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda munaı operasııalaryn júrgizý kezinde óndiristik ekologııalyq monıtorıngti uıymdastyrý jáne júrgizý qaǵıdalary 1. Jalpy erejeler 1. Osy Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda munaı operasııalaryn júrgizý kezinde óndiristik ekologııalyq monıtorıngti uıymdastyrý jáne júrgizý qaǵıdalary (budan ári - Qaǵıdalar) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2007 jylǵy 9 qańtardaǵy Ekologııalyq kodeksiniń 17-baby 29) tarmaqshasyna sáıkes ázirlengen jáne Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda munaı operasııalaryn júrgizý kezinde óndiristik ekologııalyq monıtorıngti (budan ári - О́EM) uıymdastyrý jáne júrgizý tártibin aıqyndaıdy. Qaǵıdalar áreketiniń aýmaqtyq shekaralary Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynyń (sý betiniń aınasy) barlyq akvatorııasyna qoldanylady. Qaǵıdalardyń qoldanylý aımaǵyna Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektoryna quıatyn ózenderdiń saǵalyq ýchaskeleri, múıister, shyǵanaqtar men teńiz portynyń akvatorııasy qamtylady. 2. Osy Qaǵıdalarda mynadaı negizgi uǵymdar paıdalanylady: 1) áser etý monıtorıngi ‑ tabıǵat paıdalanýshynyń óndiristik qyzmetiniń bastalýy, sol merzimi jáne aıaqtalýy kezinde qorshaǵan orta sıpattamalaryna baqylaý; 2) bentos - tirshiliginiń barlyq nemese kóp bóligin muhıt jáne kontınenttik sý aıdyndarynyń túbinde, onyń topyraǵynda jáne topyraqta qozǵalyp jáne otyryp ta (jabysyp) ómir súretin aǵzalardyń jıyntyǵy; 3) zooplankton - planktonnyń janýar túrindegi nysany; 4) ıtbalyqtar – teńizde ómir súrýge áreket etetin jyrtqysh ańdar; 5) ıhtıofaýna - qandaı da bir sý aıdynyndaǵy nemese onyń bóligindegi balyqtar jáne dóńgelekaýyzdylar túrleriniń jıyntyǵy; 6) ıondyq sáýlelendirý –zattaǵy radıoaktıvtik ydyraýlardy, ıadrolyq aınalýlardy, zarıadtalǵan bólshekterdiń tejelýin týdyratyn jáne ortamen áreketteskende ártúrli belgilerdiń ıondaryn túzetin eloktromagnıttik sáýlelendirý; 7) ornıtofaýna – belgili bir aımaqta nemese qandaıda bir mezgildiń bóliginde kezdesetin qustardyń jıyntyǵy; 8) óndiristik ekologııalyq monıtorıng – qorshaǵan ortaǵa óndiristik operasııalardyń áser etý sheńberinde tabıǵat paıdalanýshylardyń ekologııalyq baqylaý stansııalarynda qorshaǵan ortaǵa óndiristik operasııalardyń áseri nátıjesinde bolǵan, qorshaǵan orta kúıimen óndiristik prosesterdi ekologııalyq baqylaý jıyntyǵy. 9) О́EM stansııasy - qorshaǵan ortanyń meteorologııalyq, gıdrologııalyq, hımııalyq, fızıkalyq jáne bıologııalyq sıpattamasyn anyqtaý úshin synamalardy baıqaý/ólsheý/irikteý júrgiziletin, tirkelgen geografııalyq koordınattary bar stasıonarlyq pýnkt; 10) plankton-sýda qalqyp tirshilik etetin, belgili araqashyqtyqta ózdiginen qımyldaı almaıtyn organızmderdiń jıyntyǵy. 11) saprobıont aǵzalar - quramynda az mólsherde sýda erigen ottegi bar organıkalyq zattarmen az lastanǵan sý qoımalarynda mekendeıtin sý aǵzalary; 12) saprobtyq deńgeı - sý qoımalarynyń organıkalyq zattarmen lastaný dárejesiniń sıpattamasy onda tirshilik etetin saprobıontty aǵzalardyń túrlik quramymen anyqtalady; 13) sý túbiniń tunbalary - turaqty, qozǵalatyn sondaıaq qozǵalmaıtyn sý obektisiniń túbinde júzindilerden bóliný nátıjesinde tundyrylǵan qatty materıal; 14) teńiz ortasy - qorshaǵan ortanyń fızıkalyq, geologııalyq, hımııalyq jáne bıologııalyq faktorlarynyń teńiz akvatorııasynyń ústinde sý qabatymen jáne áýe keńistigimen shektelgen baılanysy; 15) teńiz ortasynyń komponentteri - atmosferalyq aýa, teńiz sýy, sý túbiniń shógindileri, teńiz florasy men faýnasy; 16) fıtoplankton - teńiz jáne tushy sý aıdyndarynyń sý qabatynda ornalasatyn jáne aǵynmen passıvti oryn aýystyratyn ósimdik aǵzalarynyń jıyntyǵy; 17) fızıkalyq faktorlar – mıkroklımattyń parametrlerin ólsheý (aýanyń temperatýrasy, yzyń, diril, ıondyq sáýlelenýler, jaryq, elektromagnıttik tolqyndar jáne t.b.). 2. Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda munaı operasııalaryn júrgizý kezinde óndiristik ekologııalyq monıtorıngti uıymdastyrý jáne júrgizý tártibi 3. О́EM júrgizý tabıǵat paıdalanýshymen júrgiziledi. 4. О́EM júrgizý kezinde óndiristik qyzmetterdiń erekshelikterin eskere otyryp qorshaǵan ortanyń lastanýyna baqylaýlar baǵdarlamasyn tabıǵatpaıdalanýshymen jeke ázirlenedi. 5. Baǵdarlamamen: Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes monıtorıngti uıymdastyrý men oryndaý tártibi belgilenedi, kólemderi,parametrleri, ádisteri, baqylaý jıiligimen núkteleri anyqtalady jáne maqsattary men mindetteri belgilenedi. 6. О́EM Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektoryndaǵy josparlanatyn jáne júrgiziletin jumys túrleri (munaı operasııalary) eskerile otyryp qurylatyn stansııalarda júrgiziledi. 7. О́EM stansııalaryn ornalastyrý shemasy: aınalmaly, krest, romb tárizdi. Stansııalardyń sany men shemasy áser etýine baılanysty jáne qorshaǵan ortaǵa áser etýin baǵalaý jobasyn ázirleý kezinde anyqtalady. О́EM stansııalaryn baqylaý núktesin anyqtaıtyn sarqyndy sýlar tógindileriniń núktesinen bes júz metr araqashyqtyqta mindetti túrde ornalastyrylýy qarastyrylǵan. Alańdyq obektiler úshin - stansııalardyń sany men shemasy áser etýine baılanysty jáne qorshaǵan ortaǵa áser etýin baǵalaý jobasyn ázirleý kezinde anyqtalady. 8. О́EM stansııalarynda monıtorıng júrgizgen kezde baqylaý núktesi retinde áser etý aımaǵynan tys, jetkilikti qashyqtyqta ornalasqan, úshten kem emes О́EM stansııalary alynady. 9. Jelilik obektilerde (qubyr tasymaldaıtyn) О́EM stansııalaryn perpendıkýlıarly profılderde ortalyqta jáne trassadan ońǵa jáne solǵa bes júz metr araqashyqtyqta ornalasqan úsh О́EM stansııalaryn árbir on kılometr saıyn ornalastyrady. Jelilik obektilerdi qurý kezinde stansııalardyń ornalasýy qorshaǵan ortaǵa áser etýin baǵalaý jobasyn ázirleý kezinde anyqtalady 10. Qorshaǵan ortanyń avarııalyq lastanýy oryn alǵan kezde tabıǵat paıdalanýshy avarııalyq lastaný oryn alǵan kezden bastap eki kúntizbelik kúnnen keshiktirmeı onyń saldaryn jáne júzege asyrýdy bastaıdy, О́EM nátıjelerin qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organǵa usynady. 11. О́EM júrgizý kezinde anyqtalatyn qorshaǵan ortanyń komponentteri men kórsetkishter tizimi osy Qaǵıdanyń qosymshasynda kórsetilgen. 12. О́EM nátıjesi boıynsha tabıǵat paıdalanýshy qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organǵa áser etý monıtorıngi boıynsha jyldyq esepterdi esepti kezeń aıaqtalǵannan keıin úsh aı ishinde usynady. Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda munaı operasııalaryn júrgizý kezinde óndiristik ekologııalyq monıtorıngti uıymdastyrý jáne júrgizý qaǵıdalaryna Qosymsha О́EM júrgizý kezinde anyqtalatyn qorshaǵan ortanyń komponentteri men kórsetkishter tizimi 1) gıdrometeorologııalyq parametrler. Baqylaý jeldiń baǵyty men jyldamdyǵyna, aǵystarǵa, aýa temperatýrasyna, aýa raıynyń jaı-kúıine (atmosferalyq qysym, bulttylyq, atmosferalyq jaýyn-shashyn), sý betiniń jaı-kúıine (tolqyndardyń bıiktigi, munaı qabyrshaǵynyń, kóbikterdiń bolýy) júrgiziledi. Baqylaýdyń kezeńdiligi: aýa synamalaryn irikteý kezinde; 2) atmosferalyq aýa. Baqylanatyn kórsetkishter tizimi: kúkirttiń, azottyń jáne kómirteginiń qos totyqtary, quramynda kúkirtsýtegi bar kómirsýtegi shıkizatyn burǵylaý jáne óndirý kezinde kómirsýtegiler. Baqylaý kezeńdiligi: uzaqtylyǵy bir jyldan aspaıtyn keıbir munaı operasııalaryn júrgizý kezinde – operasııalarǵa deıin, kezinde jáne aıaqtalǵannan keıin; Kaspıı teńiziniń soltústik bóligindegi memlekettik qoryq aımaǵynda únemi óndiristik jumystar kezinde – qys aıynda muzy bar aýmaqtardan basqa klımattyq maýsymdar boıynsha jylyna tórt ret, qalǵan akvatorııalar úshin kúz jáne kóktem klımattyq maýsymdarda eki ret; 3) teńiz sýlary. Baqylanatyn kórsetkishter tizimi: tuzdylyǵy, erigen ottegi, rN, Eh, bıogennye elementy, organıkalyq zat, kómirtegi qosyndylary, sıntetıkalyq sý ústiniń belsendi zattary (sý ústiniń anıondyq belsendi zattary), fenoldar, aýyr metaldar (Al, As, Ba, Cd, Cr, Cu, Fe, Hg, Ni, Pb, V, Zn). Baqylaýdyń kezeńdiligi: uzaqtylyǵy bir jyldan aspaıtyn keıbir munaı operasııalaryn júrgizý kezinde – operasııalarǵa deıin, kezinde jáne aıaqtalǵannan keıin; Kaspıı teńiziniń soltústik bóligindegi memlekettik qoryq aımaǵynda únemi óndiristik jumystar kezinde – qys aıynda muzy bar aýmaqtardan basqa klımattyq maýsymdar boıynsha jylyna tórt ret, qalǵan akvatorııalar úshin kúz jáne kóktem klımattyq maýsymdarda eki ret; 4) sý túbiniń shógindileri. Baqylanatyn kórsetkishter tizimi: sý túbi shógindileriniń granýlometrlik quramyn anyqtaý, totyqtyrǵysh - qalpyna keltirgish áleýet jáne sý túbi shógindileriniń bir jáne tórt santımetr tereńdiktegi temperatýrasy, rN, organıkalyq kómirteginiń quramy, aýyr metalldar (Al, As, Ba, Cd, Cr, Cu, Fe, Hg, Ni, Pb, V, Zn), fenoldar, kómirsýtegilerdiń quramy (kómirsýtegilerdiń jalpy shoǵyry, polıaromatty kómirsýtegiler), mıkrobıologııalyq baqylaý: mıkroorganızmderdiń jalpy sanyn anyqtaý, saprofıtter, aktınomısetter jáne sańyraýqulaqtardyń jalpy sanyn anyqtaý, mıkroorganızmderdiń bıomassasyn anyqtaý, mıkroorganızmderdi anyqtaý, munaıtotyqtyratyn mıkroorganızmderdi anyqtaý. Baqylaý kezeńdiligi: uzaqtylyǵy bir jyldan aspaıtyn keıbir munaı operasııalaryn júrgizý kezinde – operasııalarǵa deıin, kezinde jáne aıaqtalǵannan keıin; Kaspıı teńiziniń soltústik bóligindegi memlekettik qoryq aımaǵynda únemi óndiristik jumystar kezinde – qys aıynda muzy bar aýmaqtardan basqa klımattyq maýsymdar boıynsha jylyna tórt ret, qalǵan akvatorııalar úshin kúz jáne kóktem klımattyq maýsymdarda eki ret; 5) bentos. Baqylanatyn kórsetkishter tizimi: organızmderdiń jalpy sany, túr quramy (túrlerdiń sany jáne tizimi), jalpy bıomassa, negizgi toptar jáne túrlerdiń sany, túrlerdiń bıomassasy jáne sany boıynsha ústem bolatyn (zoobentos túrleriniń san jaǵynan basym quramy). Baqylaý kezeńdiligi: uzaqtylyǵy bir jyldan aspaıtyn keıbir munaı operasııalaryn júrgizý kezinde – operasııalarǵa deıin, kezinde jáne aıaqtalǵannan keıin; Kaspıı teńiziniń soltústik bóligindegi memlekettik qoryq aımaǵynda únemi óndiristik jumystar kezinde – qys aıynda muzy bar aýmaqtardan basqa klımattyq maýsymdar boıynsha jylyna tórt ret, qalǵan akvatorııalar úshin kúz jáne kóktem klımattyq maýsymdarda eki ret; 6) fıtoplankton. Baqylanatyn kórsetkishter tizimi: fıtoplankton torshalardyń jalpy sany, jalpy bıomassa, túr quramy (túrlerdiń sany jáne tizimi), saprobtyq deńgeıi. Baqylaý kezeńdiligi: uzaqtylyǵy bir jyldan aspaıtyn keıbir munaı operasııalaryn júrgizý kezinde – operasııalarǵa deıin, kezinde jáne aıaqtalǵannan keıin; Kaspıı teńiziniń soltústik bóligindegi memlekettik qoryq aımaǵynda únemi óndiristik jumystar kezinde – qys aıynda muzy bar aýmaqtardan basqa klımattyq maýsymdar boıynsha jylyna tórt ret, qalǵan akvatorııalar úshin kúz jáne kóktem klımattyq maýsymdarda eki ret; 7) zooplankton. Baqylanatyn kórsetkishter tizimi: organızmderdiń jalpy sany; túr quramy (túrlerdiń sany jáne tizimi), jalpy bıomassasy, saprobtyq deńgeıi, negizgi toptar jáne túrlerdiń sany, negizgi toptar jáne túrlerdiń bıomassalary. Baqylaý kezeńdiligi: uzaqtylyǵy bir jyldan aspaıtyn keıbir munaı operasııalaryn júrgizý kezinde – operasııalarǵa deıin, kezinde jáne aıaqtalǵannan keıin; Kaspıı teńiziniń soltústik bóligindegi memlekettik qoryq aımaǵynda únemi óndiristik jumystar kezinde – qys aıynda muzy bar aýmaqtardan basqa klımattyq maýsymdar boıynsha jylyna tórt ret, qalǵan akvatorııalar úshin kúz jáne kóktem klımattyq maýsymdarda eki ret; 8) sý ósimdikteri. Baqylanatyn kórsetkishter tizimi: qoǵamdastyqtyń florıstıkalyq quramy, qoǵamdastyqtardaǵy túrlerdiń taralý paıyzy, sý túbiniń shógindilerin ósimdiktermen jobalyq paıyzdyq jamylǵysy, ósimdikterdiń qurylymy (tiginen, kóldeneń), ósimdikterdiń ózgerý dárejesi. Baqylaý kezeńdiligi: uzaqtylyǵy bir jyldan aspaıtyn keıbir munaı operasııalaryn júrgizý kezinde – operasııalarǵa deıin, kezinde jáne aıaqtalǵannan keıin; Kaspıı teńiziniń soltústik bóligindegi memlekettik qoryq aımaǵynda únemi óndiristik jumystar kezinde – qys aıynda muzy bar aýmaqtardan basqa klımattyq maýsymdar boıynsha jylyna tórt ret, qalǵan akvatorııalar úshin kúz jáne kóktem klımattyq maýsymdarda eki ret; 9) ıhtıofaýna. Ihtıologııalyq zertteýler keminde úsh ret aýlaýdy qarastyrady. Baqylanatyn kórsetkishter tizimi: aýlanatyn balyqtardyń túrlik quramy, balyq túrleri men aýlaý quraldary boıynsha barynsha aýlaýga, balyqtardyń sırek túrleriniń bolýy, ólshemdik qurylymy. Balyqtardyń nysanaly túrlerine (jergilikti ıhtıologııalyq qoǵamdastyqtardyń kóptegen, turaqty ókilderi) balyqtardyń jeke bıologııalyq sıpattamasy (Q - jalpy massa, q - ishek-qarynsyz dene massasy, L - balyqtyń jalpy uzyndyǵy, ι- quıryq júzý qanatynsyz balyqtyń uzyndyǵy, jynysy, jas shamasy, jetilý satysy), jetilýdiń IV satysynda analyǵyn ustaý kezinde absolıýtti jeke ósimtaldyǵymen anyqtalady, syzyqty ósý ekpini, túrdiń tıptik morfologııalyq álpetinen aýytqýlarynyń (kemtarlyqtar) bolýy engiziledi, syrtqy parazıtterdiń bolýy, olardy oqshaýlaý jáne sany (tek qana jaı kózben kórinetin parazıtter ekenin esepke alý kerek), qýys parazıtteriniń bolýy, olardyń sany men salmaǵy. Baqylaý kezeńdiligi: uzaqtylyǵy bir jyldan aspaıtyn keıbir munaı operasııalaryn júrgizý kezinde – operasııalarǵa deıin, kezinde jáne aıaqtalǵannan keıin; Kaspıı teńiziniń soltústik bóligindegi memlekettik qoryq aımaǵynda únemi óndiristik jumystar kezinde – qys aıynda muzy bar aýmaqtardan basqa klımattyq maýsymdar boıynsha jylyna tórt ret, qalǵan akvatorııalar úshin kúz jáne kóktem klımattyq maýsymdarda eki ret; 10) ornıtofaýna. Baqylanatyn kórsetkishter tizimi: túr quramy (túrlerdiń sany jáne tizimi), sany, turatyn ornynyń sıpattamasy men zertteletin aýmaqta ornalastyrý ereksheligi, osy kórsetkishterdiń maýsymdyq jáne kópjyldyq kórsetkishter dınamıkasy. Baqylaý kezeńdiligi: uzaqtylyǵy bir jyldan aspaıtyn keıbir munaı operasııalaryn júrgizý kezinde – operasııalarǵa deıin, kezinde jáne aıaqtalǵannan keıin; Kaspıı teńiziniń soltústik bóligindegi memlekettik qoryq aımaǵynda únemi óndiristik jumystar kezinde – jyl saıyn úsh ret-kóktemgi jáne kúzgi kóshý kezeńinde jáne uıa salý kezeńinde (ushý kezeńiniń basynda,ortasynda jáne sońynda), túrlerdiń uıa salýynyńeń belsendi ýaqytynda kóbeıý kezeńinde; 11) ıtbalyqtar. Baqylanatyn kórsetkishter tizimi: túrlený sany, turatyn ornynyń sıpattamasy men baqylanatyn aýmaqta ornalastyrý ereksheligi, tabıǵı jáne jasandy faktorlardyń áserimen (tehnogendik) bul kórsetkishterdiń maýsymdyq jáne kópjyldyq dınamıkasy. Kózben sholyp baqylaý kezeńdiligi Kaspıı teńiziniń soltústik bóligindegi memlekettik qoryq aımaǵynda únemi óndiristik qyzmeti úshin qysqy jáne kóktemgi kezeńderde bir ret; 12) fızıkalyq faktorlar. Burǵylaý jumystaryn júrgizý kezindegi radıasııalyq jaǵdaıyn baqylaý: metall synaqtaryn saqtaý ýchaskelerinde, quramynda munaıy bar shlamdy saqtaıtyn jáne qabyldaıtyn ýchaskelerinde, sáýle shyǵarýdy ıondaıtyn kózderi bar jabdyqtardy saqtaý ýchaskelerinde. Baqylaýdyń kezeńdiligi: uzaqtylyǵy bir jyldan aspaıtyn keıbir munaı operasııalaryn júrgizý kezinde - jumys júrgizý kezinde bir ret; únemi óndiristik jumystar kezinde – jylyna bir ret. Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2014 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №10024 bolyp engizildi.