Alqaly jıynda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbektiń quttyqtaýyn Ǵylym komıtetiniń tóraǵasy Ǵalymjan Janqýatov oqydy.
UǴA prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev ǵalymdar qaýymyn Ǵylym kúnimen quttyqtap, merekege oraı úzdik ǵalymdarǵa qurmet kórsetýdiń dástúrli is-sharaǵa aınalyp otyrǵanyn jetkizdi.
«Ulttyq quryltaıdyń IV otyrysynda Prezıdent Q.Toqaev ǵylymǵa erekshe nazar aýdaryp, qazirgi zamanda ekonomıka mindetti túrde ınnovasııaǵa negizdelýge tıis ekenin atap ótti. Adamzat tarıhyndaǵy barlyq jetistikke bilimniń arqasynda qol jetti, al qazirgi ozyq tehnologııalar zamanynda ǵylymsyz eshqandaı damý múmkin emes. Keıingi jyldary Memleket basshysynyń tikeleı qoldaýynyń arqasynda ǵylymdy damytýǵa, onyń qoǵamdyq ómirdegi róli men ornyn arttyrýǵa baǵyttalǵan elimizde buryn-sońdy bolmaǵan aýqymdy sharalar qabyldanyp jatqanyn erekshe aıtqan jón. «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» jańa zań qabyldandy. 2019 jyldan bastap bilim men ǵylymǵa salynǵan ınvestısııalar 5 esege deıin ósip, jas ǵalymdarǵa áleýmettik kómek kórsetilip jatyr», dedi A.Kúrishbaev.
Byltyr ǵylymnyń qara shańyraǵy úshin jańartylǵan zańnamalyq jáne normatıvtik baza negizinde ınstıtýsıonaldyq qalyptasý jyly boldy. Jańa zańǵa sáıkes akademııa Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy UǴA mártebege ıe bolyp, elimizdegi birden-bir joǵary ǵylymı uıymǵa aınaldy. Jańa erejelerge sáıkes akademııa músheleriniń negizgi quramy saılandy.
Álemniń eń ozyq degen 20 memleketi tájirıbesi negizinde akademııa 2035 jylǵa deıingi damý strategııasyn bekitti. Osy ýaqytqa deıin durys kóńil bólinbegen ǵylymdy damytýdyń basym baǵyttary anyqtaldy. Mysaly, zertteýlerdiń barlyq salasyn tolyǵymen qamtıtyn 7 basym jáne onyń 153 mamandandyrylǵan ǵylymı baǵyttary belgilengen. Buǵan deıin ǵylymǵa beriletin bıýdjet qarajaty barlyǵyna birdeı bólinip kelgen bolsa, akademııa memlekettiń damý strategııasymen úndesetin, básekelestik artyqshylyǵyn eskeretin, ǵylymı zertteýlerdiń tıimdiligin qamtamasyz etetin ǵylymı basymdyqtardyń jańa júıesin usyndy. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginen qoldaý tapqan bul baǵyttar Úkimet janyndaǵy Joǵary ǵylymı-tehnıkalyq komıssııa tarapynan keler jyldan bastap iske asatyn bolady.
Akademııa alǵash ret salalyq mınıstrlikterdiń, ákimdikterdiń, «Atameken» UKP, bıznes ókilderiniń jáne jetekshi otandyq jáne sheteldik ǵalymdardyń qatysýymen 30 óńirlik jáne salalyq forsaıt-sessııa uıymdastyrdy. Onyń qorytyndysynda ǵylymı zertteýlerge qatysty 200 strategııalyq mindet aıqyndaldy. Osy kezge deıin taldaý múlde jasalmaǵan. Buryn ǵylymı taqyryptar ǵylymı uıymdar men ǵalymdar óndiristiń qajettilikterin eskermeı, óz múmkindikterine qaraı anyqtap otyrǵan. Saldarynan ǵylymı zertteýlerdiń tıimdiligi tómendep, suranys azaıdy. Osyǵan oraı jańa zańnamaǵa sáıkes 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrýdyń 113 ǵylymı-tehnıkalyq mindetine alǵash ret saraptama jasalyp, 26-sy ǵana talapqa saı ekeni anyqtaldy.
«Damyǵan elder tájirıbesi negizinde akademııa mınıstrlikterge ǵylymı taqyryptardy qalyptastyrýda pánaralyq tásildi qoldanýdy usyndyq. Sebebi álemdik tájirıbede barlyq ǵylymı jańalyqtyń 90 paıyzǵa jýyǵy pánaralyq negizde ashylady. Buny qoldanysqa engizý arqyly búgingi kúngi ǵylymı izdenisterdegi usaq taqyryptardan ketip, ǵylymnyń áleýetin bir jerge shoǵyrlandyryp, keshendi túrde sheshýge jol ashýǵa kóńil bólip otyrmyz. Osy oraıda ótken jyly akademıkterdiń bastamasymen 3 iri ıntegrasııalanǵan pánaralyq ǵylymı-tehnıkalyq baǵdarlamalardyń (megagranttardyń) tehnıkalyq tapsyrmalary daıyndalyp, qarjylandyrý úshin tıisti vedomstvoǵa jiberildi», deıdi A.Kúrishbaev.
Búginde akademııa halyqaralyq ǵylymı yntymaqtastyqty jandandyrý maqsatynda sheteldik ınvestısııalardy tartyp, tehnologııalyq damyǵan elderdegi bilim men ǵylym transfertine nazar aýdaryp otyr. Qazirgi tańda AQSh, QHR, RF, Germanııa jáne Ońtústik Koreıamen birlesip 5 ǵylymı ortalyq quryldy. Ǵylym salasyna 143 mln dollardan astam shetel ınvestısııasy tartyldy. Qytaı Ǵylym akademııasy, Chjeszıan tehnologııalyq ýnıversıteti jáne QHR jetekshi joǵary tehnologııalyq kompanııalarymen birlesip, akademııa janynan keńistiktik-ýaqyttyq ıntellekt pen turaqty damýdyń halyqaralyq zerthanasy ashyldy. Zerthanada tabıǵı resýrstardy basqarý, sý tasqyny, qurǵaqshylyq, jer silkinisi jáne basqa da tabıǵı apattar qaýpin boljaý, modeldeý jáne basqarýda jasandy ıntellekt qoldanylady. Taıaý bolashaqta bul jobalar Ortalyq Azııa elderin qamtıtyn bolady. Jobaǵa Qytaı tarapynan shamamen 70 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa tartylmaq.
Búginde akademııa óńirlerdegi ǵylymdy damytýǵa aıryqsha kóńil bólip otyr. Osy maqsatta jergilikti atqarýshy organdarǵa ádistemelik jáne praktıkalyq kómek kórsetý maqsatynda óńirlerde akademııa prezıdıýmy 5 ret kóshpeli otyrys ótkizdi. Jastardy ǵylymǵa tartý – akademııa aldynda turǵan keleli mindettiń biri. Osy maqsatta ǵylymı kadrlardyń quzyrettilik, kásibı deńgeıin kóterýdiń tetigi ázirlenip jatyr.
Is-shara aıasynda kórme uıymdastyrylyp, «Ǵylym qory» AQ ónimderdi kommersııalandyrýǵa arnalǵan granttyq jobalar, ǵalymdar men ónertapqyshtar neırohırýrgııa, atom energetıkasy, ıadrolyq fızıka, kólik-logıstıka sııaqty ózekti ǵylymı baǵyttarǵa qatysty ǵylymı zertteý nátıjeleri, ınnovasııalyq ónimder men tehnologııalar tanystyrdy.
Sondaı-aq alqaly jıynda ǵylymdy damytýǵa erekshe eńbegi sińgen ǵalymdar memlekettik jáne vedomstvolyq nagradalarmen, akademık Qanysh Sátbaevtyń 125 jyldyǵyna arnalǵan arnaıy tósbelgilermen marapattaldy.
Kórnekti tulǵa Qanysh Sátbaevtyń qurmetine Ulttyq ǵylym akademııasynyń ishki aýlasynda erekshe rámizdik mánge ıe bolyp turǵan «Sátbaev sakýralaryn» jańǵyrtyp, ǵalymdar eki sakýra aǵashyn otyrǵyzdy. El ǵylymynyń tarıhyna qurmetpen onyń damýyna qosqan tulǵalar rýhyna taǵzym etti.
Saltanatty is-sharaǵa akademıkter, depýtattar, japondyq delegasııa músheleri, ǵylymı qoǵamdastyq belsendileri, demeýshi kásipkerler qatysty.
ALMATY
