Sýret: alm.kgd.gov.kz
Bilim salasyndaǵy zańsyzdyqtar
Cybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi bergen málimetterge nazar aýdarsaq, qazirgi tańda Aqtóbe oblysy boıynsha Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet oblystyq bilim berý salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý departamenti basshysynyń mindetin ýaqytsha atqarýshyǵa qatysty qylmystyq isti tergep jatyr. Oǵan memlekettik attestattaýdan ótýge járdemdeskeni úshin bilim mekemeleriniń basshylarynan birneshe ret para aldy degen aıyp taǵylyp otyr.
Sondaı-aq ózine negizsiz artyq jalaqy aýdarý arqyly 4,9 mln teńge kólemindegi bıýdjet qarajatyn jymqyrdy dep kúdikke ilingen Aqtóbe qalasy bilim bóliminiń bas mamanyna qatysty da qylmystyq is qaralyp jatyr.
Al Qyzylorda oblysynyń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmeti Qyzylorda qalasy bilim bóliminiń basshysyna qatysty sotqa deıingi tergeýdi bastaǵan. Oǵan taǵylyp otyrǵan aıyp – óziniń týysyn vedomstvolyq baǵynysty uıymnyń pedagogi retinde jumysqa ornalastyrǵany úshin qala turǵynynan 1 mln teńge somasynda para alǵan.
Almaty oblysynda Eńbekshiqazaq aýdandyq soty Balqash aýdany bilim bóliminiń basshysy D.Aqmoldaeva men osy bólimniń 8 býhgalterine qatysty úkim shyǵardy. Olar 129,6 mln teńge kólemindegi bıýdjet qarajatyn ózderine artyq jalaqy aýdarý arqyly jymqyrǵany úshin kináli dep tanylǵan. D.Aqmoldaeva memlekettik qyzmetten ómir boıyna shettetilip, 8 jyl 6 aı merzimge bas bostandyǵynan aıyryldy. Býhgalterlerge memlekettik qyzmette 3 jyldan 10 jylǵa deıin qyzmet atqarýǵa tyıym salynyp, 2 jyldan 8 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jáne shekteý jazalary taǵaıyndaldy.
Taǵy bir mysal. Taldyqorǵan qalalyq soty «Taldyqorǵan qalasynyń №12 orta mektebi» KMM bas býhgalteri G.Salpınovaǵa jáne osy mekteptiń býhgalteri N.Iýsýpovqa qatysty úkim shyǵardy. Olar 24,5 mln teńge kólemindegi bıýdjet qarajatyn ózderine belgilengen normadan joǵary jalaqy aýdarý arqyly jymqyrǵany úshin kináli dep tanyldy. Ekeýine sáıkesinshe 8 jáne 7 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndaldy. Sonymen qatar memlekettik qyzmet pen kvazımemlekettik sektor sýbektilerinde 10 jyl merzimge qyzmet atqarý quqynan aıyryldy.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń habarlaýynsha, bilim salasyndaǵy bıýdjet qarajatyn jymqyrý oqıǵalaryn azaıtý maqsatynda barlyq óńirde býhgalterlik baǵdarlamalarǵa biryńǵaı tehnıkalyq talaptar engizilgen. Olar joǵary jalaqy aýdarý men «óli jandardy» esepteı otyryp, alaıaqtyqty ýaqtyly toqtatýǵa, jalǵan derekterdiń engizilýine tosqaýyl qoıýǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa «Bultty býhgalterııa» jobasy iske asyrylyp jatyr. Ol býhgalterlik eseptiń barlyq júıesin ortalyqtandyrýdy jáne memlekettik organdardyń, onyń ishinde qazynashylyq derekqorlarymen ıntegrasııalaýdy kózdeıdi. Qazir ákimdikter aı saıyn bilim uıymdarynyń býhgalterlik esep júıelerin qazynashylyq esepterimen avtomatty túrde salystyryp otyrady. Kez kelgen sáıkessizdik eki ret tekseriledi.
Sonymen qatar Ishki memlekettik aýdıt komıteti men onyń aýmaqtyq departamentteri osy jyldyń tamyz aıynan bastap jalaqyny negizsiz aýdarý faktilerin boldyrmas úshin tólemderdi kameraldyq baqylaýdy júzege asyrmaq. Barlyq kúdikti operasııa Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigine, bilim basqarmasyna jáne aýdarym jasaǵan uıymnyń ózine taldaý jasaý úshin túsedi. Muǵalimderge tólenetin barlyq tólem, onyń ishinde jalaqy, issapar, syılyqaqy jáne demalys aqysy JSN jáne TAÁ boıynsha resmı derekterge sáıkestigi avtomatty túrde tekseriledi.
Sondaı-aq ekinshi deńgeıdegi bankter JSN boıynsha túsken tólemderdi bank shotynyń derekterimen salystyrady. Bul úshinshi tulǵanyń banktik shoty qazirgi jumysshynyń atymen kórsetilgen kezde jalǵan málimetter boıynsha qarajat aýdarý múmkindigin tolyǵymen joıady. Atalǵan jańashyldyqtar bilim uıymdaryna ǵana emes, qazynashylyq júıesi arqyly tólemderdi júzege asyratyn basqa da memlekettik mekemelerge qoldanylatynyn atap ótken jón.
Qylmysyn jasyrýdyń qıturqy joly
Elimizde sybaılas jemqorlyq qylmystarynyń aldyn alý men saldaryn joıýǵa baǵyttalǵan jumystar barlyq baǵytta qarqyndy júrip jatyr. Sonyń taǵy biri – el ishinde de, syrt memleketterde de qylmystyq jolmen kelgen qarajatty izdeý, ıaǵnı zańsyz aktıvterdi memleket menshigine qaıtarý jumystary. 2022 jyldan beri 1,12 trln teńgeden asa zańsyz aktıv memleketke qaıtarylǵan.
Osy baǵytta Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Qarjy monıtorıngi agenttiginiń qarjylyq barlaý bólimshesimen, sondaı-aq halyqaralyq áriptestermen tyǵyz yntymaqtastyq ornatqan. Zańsyz aktıvterdi tabý men qaıtarý úshin «GlobE», «CARIN», «ARIN» jáne basqa da beıresmı baılanys arnalary paıdalanylyp keledi.
Mysaly, Jetisý oblysynyń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmeti bilim salasyndaǵy bıýdjet qarajatyn jymqyrý faktisi boıynsha qylmystyq iske qatysty kúdiktiniń úıinde tintý júrgizý barysynda sheteldik banktiń rekvızıtteri kórsetilgen qarjylyq qujattardy tapqan edi. Qarjy monıtorıngi agenttiginiń qarjylyq barlaý bólimshesimen birlesken jumystyń nátıjesinde urlanǵan qarajattyń bir bóligi atalǵan sheteldik banktegi shottarǵa aýdarylǵany týraly aqparat alyndy.
Keıin Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń baılanys ofıseri «GlobE» halyqaralyq jelisi arqyly sheteldik áriptesterimen baılanys ornatyp, kúdikti men onyń týysyna tıesili shottar men qarjylyq operasııalardyń bar ekenin rastady. Sondaı-aq qarajatty alǵan sheteldik tulǵaǵa qatysty derekterge qol jetkizdi. Zańsyz aýdarylǵan qarajatty qaıtarý jumystary jalǵasyp jatyr.
Agenttik usynǵan málimetterge qaraǵanda, qarjylyq tergeý júrgizý kezinde kúdiktilerdiń týystaryna, senimdi adamdarǵa jáne nomınaldy menshik ıeleri retinde paıdalanylatyn basqa da tulǵalarǵa rásimdelgen aktıvter tekseriledi. Ádette olar ózderiniń tabysy aktıvterdiń qunynan áldeqaıda az bolǵandyqtan, múlikti satyp alýǵa jumsalǵan qarajattyń zańdy shyǵý tegin dáleldeı almaıdy.
Mysaly, Shyǵys Qazaqstan oblysynda sybaılas jemqorlyq jasady degen kúdikti qylmystyq jolmen alynǵan qarajatqa satyp alynǵan avtokólik pen eki páterdi jumyssyz týysynyń atyna rásimdegen. Shymkentte memlekettik qyzmetker urlanǵan aqshaǵa zaıybyna elektrmobıl satyp ápergen. Al Jetisý oblysynda júrgizilgen qarjylyq tergeý nátıjesinde jalpy somasy 2,8 mlrd teńge bolatyn múlik, sonyń ishinde aqshalaı qarajat, alty avtokólik pen bir páter anyqtalyp, memleket menshigine tárkilendi.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy men jemqorlardan tárkilengen barlyq qarjy áleýmettik qajettilikterdi qamtamasyz etýge baǵyttalyp jatyr. Atap aıtqanda, «Bilim berý ınfraqurylymyn qoldaý qory» arqyly qaıtarylǵan 153,3 mlrd teńge 89 mekteptiń qurylysyna jumsalǵan. Onyń ishinde 2024 jyly 25 jańa mektep salyndy, onyń basym bóligi Astana qalasynda, sondaı-aq Mańǵystaý, Almaty jáne Jambyl oblystarynda ornalasqan. Barlyq bilim uıymy zamanaýı jabdyqtarmen qamtamasyz etilip, oqýshylar úshin qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Bıyl 22 myń oqýshyǵa arnalǵan taǵy 28 mekteptiń qurylysy bastalmaq.
Aqparat berip, aqshaly bol
О́zekke túsken qurt sekildi memleketke shashetekten shyǵyn keltiretin sybaılas jemqorlyq indetimen kúresý – memlekettik organdardyń ǵana mindeti emes, ol árbir azamattyń el aldyndaǵy paryzy. Osy oraıda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi jemqorlyq faktisi týraly senimdi aqparat bergen adamdarǵa syıaqy tólenetini týraly habarlaıdy. Osy maqsatta Call-ortalyq (1424 nómiri boıynsha) táýlik boıy jumys istep tur. Oǵan kez kelgen azamat habarlasyp, ózi kýá bolǵan jemqorlyq jaıty týraly aqparat bere alady. Eger qylmys dáleldense, habar bergen adamǵa tárkilengen qarajattyń 10%-yna deıingi bóligi syıaqy túrinde beriledi. Biraq syıaqy kólemi 4 myń AEK-ten aspaıdy. Iаǵnı siz sybaılas jemqorlyq týraly senimdi aqparat berseńiz, 15,7 mln teńgege deıin syıaqy alýyńyz múmkin.
Byltyr Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi 104 azamatqa jalpy somasy 35,5 mln teńge syıaqy bergen. Mysaly, Shymkent qalasynda T. jáne B. esimdi azamattardyń qylmystyq áreketiniń jolyn kesýge kómekteskeni úshin B. esimdi azamatqa tárkilengen somanyń 10%-y, ıaǵnı 6 mln teńge syıaqy tólendi.
Aıta ketsek, jemqorlyq faktilerin joǵaryda atalǵan Call-ortalyq nómirine nemese 8 777 0001424 WhatsApp messendjerine habarlaýǵa bolady. Aqparat berýshiniń qupııalylyǵyna tolyq kepildik beriledi.
