Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Áýlıeatanyń óneri órge júzip jatsa, barshamyz úshin jetistik. Sondyqtan bul taqyryptyń qozǵalýy áldekimniń shamyna tııý emes, ónerdiń óristeýine oń nıet dep túsingen durys. Áýlıeatada ertede óńirdiń jyrshy-termeshileri boldy. Sol úrdis jalǵasyp, Jambyl Jabaevtyń kezeńine jetti. Jambyl atanyń qanshama dastandy uzaq túnder boıy jyrlaǵany ámbege aıan. Jákeńniń shákirti Kenen Ázirbaev ta jyrshylyq, termeshilik dástúrdi ilgeriletken óner ıesi.
Termeni nege esimizge alyp otyrmyz? Sebebi qazaqtyń barlyq tárbıesi men tálimi, ósıeti, ónegesi osy termeniń sózderinde jatyr. Qazir barǵan jerin syılamaıtyn kelin kóbeıdi. Ata-anasynyń abyroıyn túsirgen, buzaqylyqqa boı aldyrǵan jigitter sany adam shoshytady. Sonyń saldarynan qylmys jasaý, ajyrasý, aǵaıynnyń arazdyǵy órship barady. Munyń barshasy termeni tyńdaı qalsa, túgel sheshimin taýyp ketedi dep te aıtý qıyn. Biraq «Balany jastan» degendeı, bóbekterdi besiginde jatqan kezinen jyr-termemen sýsyndatsaq, mektep jasynan termeniń tálimin, sózdiń qasıetin uǵynýǵa tárbıelesek, keleńsizdik azaıar ma edi degen tilek bizdiki.
Jalpy, termeshilik, jyrshylyq týraly aıtqan kezde bizdiń óńirde de oıymyzǵa oralatyn esimder bar. Áýeli uzaq jyl jyrshylyq, termeshilik baǵytta eńbek sińirgen Aıaz Betbaev aǵamyz esimizge túsedi. Esimi aıtyspen tanylsa da, Aıtmuhanbet Isaqov ta osy janrdyń jandanýyna biraz ter tókti. Merkilik Beıbit Shoshabaevty, baızaqtyq Ertaı Tazabekovti, Bolat Basyqaraevty atap ótýge bolady.
Al baızaqtyq termeshi Ertaı Tazabekov: «Barlyq ósıet pen taǵylym termeniń sózderinde jatyr. Sol qundylyq jastar men jasóspirimder tárbıesine óte kerek. Biz osy jaǵynan aqsap turmyz. Nege termeshiler kóp shyqpaıdy dep kiná taǵý da durys emes. Sońǵy ýaqytta bul baǵytqa kóńil bólinbeı ketti. Aıtys óneri oblysta óte jaqsy damydy. Úlkenderin aıtpaǵanda, oqýshy aqyndardyń jetistikteri de qomaqty. Sol sekildi terme ónerin de mektepten damytý kerek. Oqýshylar arasynda aýdandyq, oblystyq terme baıqaýlary jıi ótip, jeńimpazdardy yntalandyrý qajet. Qazir aıtyskerlerdi yntalandyrý jaqsy. Sondaı deńgeıde termeshilerge de nazar burýymyz kerek. «El ishi – óner kenishi» degendeı, jas urpaqty tárbıelesek, jaqsy termeshiler kóptiń arasynan shyǵaryna senimim mol», deıdi.
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Baqyt Shaǵyrbaevty, Merki aýdanynyń qurmetti azamaty Beıbit Shoshabaevty da sózge tarttyq. Olar da terme óneriniń jaǵdaıyna alańdaýshylyqtaryn bildirdi. Máselen, Baqyt Shaǵyrbaev: «Men kóptegen aýylǵa tegin konsert beremin. Termelerdi tegin oryndaımyn. Ol da terme ónerin damytýǵa bastaıtyn qadam. Maǵan kóptegen kórermen termeni damytýdyń túrli joldaryn aıtady» dese, Beıbit Shoshabaev: «Kezinde terme-jyr baıqaýlary kóp ótti. Sonyń arqasynda jyrshy-termeshi bolyp qalyptastym. Ustazym Aıaz Betbaevtan úırengenim kóp. О́ńirimizdiń mádenıetin uzaq jyl basqarǵan Álibek Ámzeev: «Beıbit, seniń aıtysatyn ónerińdi de bilemin. Biraq sen terme men jyrshylyqtyń sońyna tússhi. Bizde osy jaǵy aqsap tur» degeni bar. Sol olqylyqtyń orny áli tolmaı keledi», dedi.
Uzaq jyl mektep dırektory, aýyldyq okrýg ákimi bolǵan baızaqtyq turǵyn, «Eren eńbegi úshin» medaliniń ıegeri Nazym Qýanyshbaeva: «Tektilik pen ulaǵattyń barshasy termede jatyr. Termeni 9–11 synyptarǵa qosymsha sabaq retinde jappaı oqytý kerek. Qazir mektepterge úıirme saǵattary bólinip jatyr. Múmkindik bar. Solardyń úzdikteri aýdandyq, oblystyq baıqaýlarǵa qatysýǵa tıis. Sonda bul jumys ońǵa basady. Eń aldymen, mektep dırektorynyń janashyrlyǵy kerek. Men zeınette bolsam da, Qyzyljuldyz aýylyndaǵy óner mektebinde terme synybynyń ashylýyna yqpal etip jatyrmyn», dedi.
Oblys ákiminiń tikeleı qoldaýymen bıyl ǵana ashylǵan oblystyq «Aıtys aqyndary men jyrshy-termeshileri ortalyǵy» mekemesiniń dırektory Ahmetjan О́zbekovke de habarlastyq.
– О́ńirde aıtys óneri jaqsy damyǵan. Bizdiń ekinshi qanatymyz – termeshilik pen jyrshylyq. Mine, osy salaǵa tereń kóńil bólinbeı jatqanyn túsingen oblys basshylyǵy arnaıy ortalyq ashyp otyr. Munyń ózi – terme men jyrshylyq ónerge kóńil bólingendigi. Ázirge mundaı ortalyq bizdiń oblystan basqa óńirlerde joq. Qazir osy ónerdi damytý baǵytynda jumysty josparlap, qolǵa alyp jatyrmyz. Osydan eki jyl buryn «Habar» agenttigi ótkizgen «Jeti qazyna» baıqaýynda bizdiń oblys ónerpazdary bas júlde aldy. Ol baıqaýda terme atalymy da boldy. Demek negiz bar, jumys bar.
Aýyl-aýyldan talantty jyrshy-termeshilerdi izdestirip jatyrmyz. Jaqynda ǵana Jambyl aýdanynan Sársen Ábilqaıyr degen termeshi jigitti taptyq. Termeshiler qatary tolyǵyp keledi. Jyrshylyqqa da kóńil bólemiz. Ortalyq janynan jyrshy-termeshiler úıimesin ashý qolǵa alynyp jatyr. Bıylǵa jasap otyrǵan josparymyz óte aýqymdy. Sondyqtan óńirdiń termeshileri men jyrshylarynyń da bolashaǵy jarqyn. Árıne, Syr óńiri nemese batys óńirimen salystyrýǵa kelmeıdi. Degenmen júlde qoryn jaqsylap taǵaıyndap, jyrshy-termeshiler baıqaýyn ótkizýdi jıiletý qajet. Jaqsy termeshilerge páter berý, qoldaý jaǵy jetispeıdi. Aldaǵy ýaqytta mádenıet jáne tilderdi damytý basqarmasynyń qoldaýymen osyndaı ıgi isterdi júzege asyra beremiz, – dedi.
Biz de atqarylyp jatqan jumystardy kórmeı otyrǵan joqpyz. Arnaıy ortalyq ashylǵan kezde barsha jambyldyqtar qýandy. Uzaq jyldardan beri kenjelep qalǵan ónerdi órge bastyrýǵa qadamdar jasalyp jatqany qandaı jaqsy. Biz osy ónerdi damytýǵa qandaı jumystar atqarylýy kerektigin saraladyq. Sebebi termeshilik, jyrshylyq ónerdiń alǵa basýy – barshamyzǵa ortaq jetistik.
Eset DOSALY,
jýrnalıst
Jambyl oblysy
