О́telgen paryz

Mektepti endi támam­daǵan bozbala 1942 jyly maıdanǵa ózi su­ranyp, attanady. Ákesi Temir­bek te otbasymen, bala-shaǵasy­men jumylyp, Narynqoldaǵy «Promkombınatta» jaýyngerler úshin baıpaq, ton, qolǵap tikken. Jumysshylar kún sa­ıyn 18 saǵat tapjylmaı eńbek etip, bel­gi­lengen jospardy asyra oryndap, maıdanǵa jónel­tip otyrypty. «Bári maıdan úshin, bári jeńis úshin!» degen uranmen jumys istegen talaı otbasy sekildi Temirbekovter de tyl maıdanynyń ozaty atanady. Sóıtip júrip ásker­degi Asanǵazynyń amandyǵyn tilep, zaryqqan kúnderde ara-tura hat keledi eken. Ol birde Máskeýdi qor­ǵaýǵa attanyp bara jatqanyn, endi birde Kalınıngrad maıdanyna jetkenin jazady. Taǵy bir hatynda «Rjev, Velıkıe Lýkı qalalaryn azat ettik», depti. Bir jolǵy hatynda «Erligi úshin» medalimen marapattalǵanyn habarlaǵan. 1943 jyldyń 26 qazanynda Asanǵazy: «Nevel qalasyn ustap turmyz, alda – aýyr shaıqas. Osydan aman shyqsam, habar beremin» degen. Osydan keıin esh habar bolmapty. Tek 1945 jyldyń aıaǵynda Kegen aýdandyq áskerı komıssarıatynan jaýyngerdiń habarsyz ketkeni týraly qaǵaz kelgen. Sonda da áke-sheshesi esh úmitin úzbeı, per­zen­tiniń jolyn tosýmen kún keshti.

Tyl maıdanynda tynymsyz eńbek etken ónegeli otbasynyń bala­lary er jetip, ómirden óz oryn­daryn tapqanda, anasy: «Asan­­ǵazym bir tóbe, izdeýdi toqtat­pańdar. Habarsyz ketti degen soldattar da oralyp jatyr» dep amanat etipti. Asanǵazynyń baýyrlary – Qudaıberdi, Bolat jáne Reseıdiń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri, qaryndasy Sulýhan iz­destirý jumystaryn toqtatpaı jalǵastyra berdi. KSRO Qorǵanys mınıstrligine suraý salý barysynda Asanǵazynyń maıdan dalasynda soǵysqan jerlerindegi qujattary da tabyldy.

Podolsk muraǵatynan kelgen anyq­tamada jaýyngerdiń Ne­vel qalasynan 24 shaqyrym jer­degi Teterıno, Vıdýsovo, Týr­kı-Pe­revoz eldi mekenindegi ás­kerı stra­tegııalyq mańyzy bar temirjol boıyn jaý qolynan azat etý úshin keskilesken urysqa qatysqany aıtylady. Temirjol stansasy kezek-kezek eki jaqtyń qolyna ótedi. Birneshe aýyl jermen jeksen bolady. Urys qımyly óte aýyr bolyp, qandy shaıqasta 5 myńǵa jýyq ke­ńes jaýyngeri qaza tapqan. Osy urys­ta Asanǵazy Temirbekov te mert bolady. Jantúrshigerlik jaǵdaı kóp jyl aıtylmaı, jarııa etilmeı, qaza bolǵandar habarsyz ketkender sanatyna qosylypty. Araǵa kóp jyl salyp qupııa ashylǵan. Alasapyranda habar-osharsyz ket­ti delingen jaýyngerlerdiń baýyrlastar zıratynda jerlengeni anyqtalǵan. Solardyń ishinde Asan­ǵazy Temirbekovti izdegen týys­tary 2010 jyly Týrkı-Pere­vozdan tabady. Zıratta «Serjant Temirbekov Asanǵazy 05-HI. 1943» dep jazylǵan. Tabylǵan qujat­tarda rota komandıri bolǵan ol qaramaǵyndaǵy áskerdi talaı urys maıdanyna bastap shyqqany, jaýmen betpe-bet aıqasqany jóninde derek keltirilgen.

Sodan beri Sábıt Temirbekov bas bolǵan Asanǵazynyń týystary bul jerlerde birneshe ret bolyp qaıtty. Maıdanger jatqan jerge eskertkish-tas belgi qoıyp, Qarasazǵa bir ýys topyraǵyn ala keldi. Almaty oblystyq máslı­ha­ty­nyń sheshimimen Qarasaz aýy­lyn­daǵy mektepte jaýyngerge arnap eskertkish-taqta ornatyldy. Jyl saıyn maıdangerdiń basyna baryp taǵzym etetin Temirbekovter áýleti otandastarymyzdyń bul mekenge jıi qatynaıtynyn aıtady. О́ıtkeni bul soǵysta talaı qan­dasymyz erlikpen qaza tapty. Eli­mizden barǵan azamattar Nevel qala­synyń mańynda jat­qan birtýar batyr qyzymyz Mánshúk Máme­tovanyń rýhyna bas ıip, quran baǵyshtaıdy.