Sýret: ru.freepik.com
О́ndiristiń bastaý kózi – «QazAgroEksport» dılerlik kompanııasy. Kompanııa aımaqta 2011 jyldan bastap tabysty jumys istep keledi. Al taza otandyq óndiris oshaǵy – «QazAgroMash» zaýyty 2023 jyldyń mamyrynan bastap óz ónimin shyǵara bastaǵan. Az ýaqyttyń ishinde ónim sapasy arqyly kirpııaz kóńil dıqandardyń senimine ıe boldy.
Ýaqyt óte kele, tutynýshylar qatary da molaıyp keledi Zaýyt dırektory Vıtalıı Borkonyń aıtýyna qaraǵanda, otandyq óndiristiń órge basýy memlekettik qoldaýdyń, onyń ishinde sýbsıdııanyń arqasy. Áýel basta alys-jaqyn shetelderden daıyn tehnıkanyń bólshekterin ákelip, jınap, satýmen aınalysqan dılerlik kompanııa otandyq óndiristi óristetýdi tıimdi dep tapqan. Osyndaı oımen óz ónimderin shyǵarýdy qolǵa alǵan. О́ndiristik alańdardy, ınjenerlik ınfraqurylymdardy salý úshin «QazAgroEksport» seriktestiginiń qorynan qomaqty qarajat bólingen. О́ndiristik alańdar talapqa saı bolǵannan keıin osy zamanǵy jańa tehnologııalyq qurylǵylar men árqıly stanoktardyń qajettiligi týyndaǵan. Mine, osy kezde «Damý óndiris» baǵdarlamasy boıynsha nesıe alǵan.
О́ndiristik bazanyń jalpy kólemi tórt myń sharshy metrdi quraıdy. Alańnyń bar telimi kádege asyp tur. Aldymen qurylǵyǵa qajetti metall óńdeledi. Zaýyt negizinen topyraq óńdeıtin agregattardy shyǵarady ǵoı. Onyń ishinde ótimdisi, suranysqa ıesi kádimgi soqalar. Negizinde zaýytta bes óndiristik alań bar. Olardyń barlyǵy ozyq tehnologııa boıynsha jabdyqtalǵan. Máselen, Germanııa qurylǵylary sapasymen erekshelenedi. Sondaı-aq Cheh, Qytaı, Reseı jelileri de mamandardyń kóńilinen shyǵyp tur. Dánekerleý sehynda qurylǵy sońǵy óńdeýden ótip, kelesi alańǵa jol tartady. Bul jerde tazartylyp, syrlanady. Bar jumys tolaıym aıaqtalǵan soń satý alańyna shyǵarylady. Alańǵa kóz salsaq, úlkendi-kishili topyraq óńdeıtin qurylǵylardyń túr-túri tolyp tur. Dıqannyń qolyndaǵy tehnıkanyń kúsh-qýatyna baılanysty kez kelgen qurylǵyny ala alamyz.
– Bizdiń jumysymyz ujymnyń yntymaǵymen iske asady, – deıdi Vıtalıı Aleksandrovıch, – eń bastysy dıqan eńbeginiń nátıjesi. Eger olar ózderiniń adal eńbekterine saı mol ónim alyp jatsa, materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa múmkindigi bolady ǵoı. Mine, osy kezde bizdiń zaýyttyń ónimi de ótimdi bolmaq. Jaqsy ónim alý úshin egistik alqaptardyń ozyq tehnologııa boıynsha óńdelýi basty talap. Biz árıne, jumysymyzdy meılinshe jetildirgimiz kelgenimen, alqaptaǵy ahýaldy jete bilmeýimiz de múmkin. Osy óńirdegi topyraqtyń ózi árqıly emes pe? Keı jer taza qara topyraqty bolsa, keı aýdandardaǵy alqaptardyń ahýaly basqasha. Sondyqtan, tereńirek jyrtý, kóbirek qopsytý, ylǵal jabý deńgeıi árqıly. Demek, qoldanylatyn qurylǵylar da osy talaptarǵa saı bolýy kerek. Ár kezde aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń ótinishin qalt jibermeı, jetildirip otyrý mindeti osydan týyndaıdy. «QazAgroEksport» seriktestiginde servıstik qyzmet kórsetý júıesi bar. Olar aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryna qyzmet kórsete otyryp, naqtyly tájirıbege saraptama jasap, usynys ázirleıdi.
Zaýyt dırektorynyń aıtýyna qaraǵanda, bul jer keıbireýler aıtyp júretindeı bar tetigin shetelden jetkizip, osynda qurastyratyn kásiporyn emes, óz elimizdiń ónimi. Al qajetti materıaldardyń elý paıyzy otandyq kásiporyndardan alynady. О́ndiriske qajetti metaldyń negizgi bóligi Temirtaýdan jetkiziledi. Tek bizdiń elde joǵy ǵana Reseıden tasymaldanady. Zaýyt mamandary metaldyń sapasyna aıryqsha kóńil bóledi. Túpkilikti ónimniń beriktigi de osyǵan baılanysty emes pe? Sondyqtan joǵary sapaly 45-markaly bolatty paıdalaný qolǵa alynǵan.
Bir jaqsysy, kompanııa óz zaýyttarynda buryn shetelden jetkiziletin qurylǵylar tárizdi ónim daıyndaýǵa umtylyp otyr. Bul jaǵy kókeıge qonady. Aýyl sharýashylyǵy úshin qajetti, bir qaraǵanda tym qarapaıym bolyp kórinetin jer óńdeıtin qurylǵylardy shetelden tasymaldaý tym qymbatqa túser edi. Kásiporyn osy olqylyqtyń ornyn toltyryp, naryq aıdynyn qamtýǵa tyrysyp keledi. Aı saıyn zaýyt sehtary 150 túrli qurylǵylar shyǵarady. Onyń ishinde kádimgi borana, topyraqty nyǵyzdaıtyn súıretpe dóńgelekter, soqanyń birneshe túri.
2024 jyly kásiporyn tolyq qýatynda jumys isteı bastady. Topyraq qopsytqyshtyń aýqymy 11-15 metrge deıin jetedi. Jumys ónimdiligi úshin bul da qajet. Eń bastysy, jomart jerdiń babyn tabýǵa septigin tıgizbek.
– Keshegi keńes zamanynda aýyl sharýashylyǵy qurylymdary úshin óte qajetti osyndaı qurylǵylardyń túr-túri boldy. Átteń ótpeli kezeńde sol kók temirdiń barlyǵyn metall jınaıtyndar taýysyp bitirdi. Qazir naýqandyq jumys kezinde osy kóne qurylǵylardyń bireýin jamap-jasqaıyn deseń, bir qarys temir taba almaısyń. Jańa qurylǵylar jaqsy. Mamandar kásiporyn basshylaryna tájirıbeden ótkizgen kezde ótinishterin aıtyp, jetildirip otyrady. Máselen, topyraq qopsytqyshtyń tereńdep alýy qajet. Ol úshin árıne, salmaǵy da bolýy kerek. Mine, osyndaı keıbir jaılar jetildirilgennen keıin ónim sapasy arta túskendigi baıqalady, – deıdi Zerendi aýdanyndaǵy «Qulan» sharýa qojalyǵynyń basshysy Qulan Bolatov.
Kásiporyn konstrýktorlary dala syryn jaqsy biletin dıqandardyń aqyl-keńesin tyńdaı otyryp, aýqymy 11 jáne 15 metrlik topyraq qopsytqyshty jetildirgennen keıin jelilik óndiriske qoıǵan. 12-18 metrlik tegistegish – egis aldynda qoldaný úshin taptyrmaıtyn qural. Eń bastysy, nyǵyzdalǵan topyraq boıyndaǵy ylǵaldy syrtqa shyǵarmaı, býlandyrmaı ustap qalady. Topyraq qyzǵan soń ylǵaldy jerge sińirilgen tuqym tez kóktep shyǵady ári birkelki ósedi. Zaýyttaǵy mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, eń mańyzdysy, dıqandar úshin tıimdi bolǵany. О́tken jyly zaýytta óndirilgen qurylǵyny jetildirý úshin týra astyqty alqaptan qaıtaryp ákelipti. Kem-ketiginiń bárin jóndep, qaıtarǵan. Tutynýshy razy. Mine, osyndaı istiń nátıjesi mol bolary sózsiz.
Búginde zaýytta 86 adam jumys isteıdi. Ortasha eńbekaqy 300 myń teńge kóleminde. Táp-táýir eńbekaqy. Áıtse de kadr máselesinde qıynshylyq bar. Ásirese mashına jasaý salasyndaǵy konstrýktorlar qasqaldaqtyń qanyndaı qat. Amalsyzdan ózge óńirlerden mamandar shaqyrylyp jatyr. Zaýyt basshylyǵy oblys ortalyǵyndaǵy Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý ýnıversıtetimen kelisimshart jasaǵan. Tehnıkalyq bilim beretin kolledjdermen birlesip dýaldy oqytý júıesin jolǵa qoıǵan. Aldaǵy ýaqytta bul máseleniń sheshilýine yqpal etetin barlyq tetikter qarastyrylyp otyr.
Zaýytqa ornalasý úshin jumysshylardyń boıyndaǵy tabıǵı ıkem men tájirıbege kóbirek kóńil bólinedi. Máselen, dánekerleýshiniń óz isin qanshalyqty biletindigin seh meńgerýshisi elekten ótkizedi. Qurylǵydaǵy dánekerlengen jerlerdiń izi men beriktigi synalady. Búginde dánekerleý sehynda 16 adam jumys istese, olardyń toǵyzy jas maman. Demek, sabaqtastyq bar.
Astyqty óńirdegi ahýalǵa birshama áser ete alatyn ujymnyń aıaq alysy nyq. Al bolashaqqa degen jospary tipti qomaqty. Eń bastysy, berekeniń bastaýyna belsene úles qospaq.
Kókshetaý
