Avtorlyq quqyq máseleleri pysyqtaldy
«QR keıbir zańnamalyq aktilerine zııatkerlik menshik máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn jalpy otyrysta Ádilet mınıstri Erlan Sársembav tanystyrdy.
Májilistiń jalpy otyrysynda depýtattar zııatkerlik menshik máseleleri boıynsha zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Túzetýler Memleket basshysynyń «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary» atty Joldaýyn júzege asyrý maqsatymen ázirlengen. Zań jobasynda zııatkerlik menshik quqyqtaryn saqtaý jáne qorǵaý, ony damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý, elge ınvestısııa tartý jáne kreatıvti ekonomıkany damytý úshin qosymsha quqyqtyq quraldar qarastyrylǵan.
Zań jobasy Azamattyq kodekske (Erekshe bólim), «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kedendik retteý týraly» kodekske jáne bes zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi kózdeıdi.
– Túzetýlerdiń negizgi baǵyttary – birinshiden, habar taratý uıymdarynyń quqyqtaryn naqtylaý. Iаǵnı avtorlyq quqyq týraly zańdy Rım konvensııasynyń erejelerine sáıkestendirý úshin habar taratý uıymynyń aıryqsha quqyqtary men avtorlyq jáne sabaqtas quqyqtardy buzý tizbesinde naqtylaý engiziledi. Ekinshiden, zańdy Marrakesh shartyna sáıkestendirý úshin, ıaǵnı jarııa etilgen týyndylardy shartsyz paıdalaný engiziledi. Avtordyń nemese quqyq ıesiniń kelisiminsiz týyndylardy Braıl shrıftimen nemese kórý qabileti shekteýli adamdarǵa týyndylarǵa qol jetkizýdi qamtamasyz etý úshin basqa da tásildermen jańǵyrtýǵa ruqsat etiledi, – dedi Ádilet mınıstri E.Sársembaev.
Túsindirip aıtsaq, avtorlardyń jarııalanǵan týyndylaryn taratýǵa, kópshilikke jetkizýge jáne kópshilik aldynda oryndaýǵa baılanysty quqyqtaryna qosymsha shekteýler engiziledi. Osylaısha, zaǵıptar men kórý qabileti buzylǵan nemese baspa ónimderin qabyldaý qabileti shekteýli adamdar avtorlardyń kelisiminsiz baspa ónimderi men jarııalanǵan týyndylarǵa qol jetkize alady.
Sondaı-aq mınıstr zań jobasy aıasynda ótinim berýshiniń ótinishi boıynsha taýar belgilerine jedel saraptama engizý usynylatynyn atap ótti. Qazir taýar belgilerine ótinimder boıynsha saraptama merzimi ótinim bergen kúnnen bastap jeti aıdy quraıdy, bul merzimdi qysqartý múmkindigi joq. Jedel saraptama taýar belgilerin quqyqtyq qorǵaýdy úsh aı ishinde (jeti aıdyń ornyna) alýǵa múmkindik beredi. Bul ásirese joǵary básekelestik kezinde, onyń ishinde elektrondyq kommersııada jumys isteıtin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri úshin ózekti bolyp otyr.
– Buǵan qosa taýar belgileri ıeleriniń nemese múddeli tulǵalardyń quqyqtaryn qorǵaý úshin taýar belgisi retinde tirkeýge málimdelgen belgilerge qarsylyqtardy jiberý merzimin bir aıdan eki aıǵa uzartý usynyldy. Qarsylyqtardy berýge qosymsha ýaqyt taýar belgilerine ótinimderdi qaraýdyń ákimshilik tetiginiń tıimdiligin arttyrady, sondaı-aq sottaǵy jáne sotqa deıingi shaǵymdar sanyn azaıtady, – dedi mınıstr.
Sondaı-aq ol Patent zańyna formaldi saraptama júrgizý kezinde is júrgizýdi toqtatýǵa qatysty túzetýler engiziletinin de aıtyp ótti.
Taýar tańbasyn tirkeý jedeldetiledi
Zııatkerlik menshik máseleleri jónindegi zań jobasynda tańbalardy taýar belgileri retinde saraptaý men tirkeýdi jedeldetý normasy qarastyrylǵan. Aldyn ala saraptama júrgizý merzimin ótinish berilgen kúnnen bastap bir aıdan 10 jumys kúnine deıin, al tolyq saraptama júrgizý merzimin jeti aıdan úsh aıǵa deıin qysqartý usynylady. Bul damýshy brendti paıdalanýdan paıda tabýǵa baılanysty úshinshi tulǵalar tarapynan bolatyn josyqsyz is-qımyldardyń aldyn alýǵa kómektesedi. Sondaı-aq patenttik senim bildirilgen ókilderdi daralandyrý quraldary men ónerkásiptik menshik obektileri boıynsha mamandandyrý engiziledi. Onyń bolmaýy qazirgi ýaqytta zııatkerlik menshiktiń jekelegen salalarynda, ásirese tehnıkalyq kúrdeli salalarda saraptamalardyń shektelýine ákeledi.
Zań jobasyn talqylaý barysynda depýtat Nartaı Sársenǵalıev Ádilet mınıstri Erlan Sársembavqa avtorlyq qoǵamdardyń quqyǵy jáne fonogramma jasaýshylar men oryndaýshylarǵa syıaqy tóleý týraly suraq qoıdy.
– Elimizde 15 avtorlyq qoǵam bar. Biraq olar avtorlardyń quqyǵyn óte qatty buzyp otyr. Máselen, avtordyń shyǵarmasy oryndalady jáne sol úshin avtorlyq qoǵamǵa aqsha túsedi. Osy aqshanyń 70 paıyzy atalǵan qoǵamda qalsa, 30 paıyzy avtordyń ózine barady. Naqty derekke toqtalsaq, 2023 jyly ujymdyq avtorlyq basqarý uıymdaryna elimizde 1 mlrd 550 mln teńge túsken. Sonyń ishinde 439 mln teńgesi ǵana avtorlarǵa barǵan, ıaǵnı úshten bir bóligi. Dál osy zańsyzdyqty qashan túzeısizder? О́ıtkeni Shámshi Qaldaıaqovtyń 55 ánin oryndaǵany úshin avtorlyq qoǵamdar úsh aıda kompozıtordyń urpaǵyna 22 myń teńge tólegen, qazir ol soma 18 myń teńgege túsip ketti. Ekinshiden, osy zańnyń 39-babyna qarasaq, fonogrammany efırge bergender jáne sol fonogrammany retranslıasııa jasaǵandar endi fonogrammany jasaýshylar men oryndaýshylarǵa taǵy syıaqy tóleý kerek dep kórsetilgen. Depýtattar fonogrammany joıý kerek dep kúresip otyr. Al sizder syıaqy tóleýdi qamtyǵansyzdar. Bul qalaı bolǵany? Osy tetik fonogrammany jasaýshylardy odan ári jasandy mýzykaǵa ıtermeleıdi, – dedi N.Sársenǵalıev.
Al Ádilet mınıstri Erlan Sársembaev bul másele óte kúrdeli ekenin joqqa shyǵarmady.
– Osy máseleni sheshý úshin eki qadam kerek. Birinshiden, zańgerlik jaǵynan tıisti zańdarǵa ózgeris engizý kerek. Ekinshiden, uıymdastyrý jaǵyn qamtý qajet. Biz tıisti platformany ázirlep jatyrmyz, ony kúzge deıin daıarlaımyz. Búgin Májiliste qaralyp jatqan zań jobasy tolyq qabyldanyp, Prezıdent qol qoıǵanǵa deıin Ádilet mınıstrligi uıymdastyrý jaǵyn qamtamasyz etedi dep sanaımyn. Osy oraıda atalǵan máselege qatysty tıisti sheshim jasalady. Al fonogramma máselesine toqtalsam, zań jobasyn ekinshi oqylymǵa deıin jumys tobynyń otyrysynda pysyqtaýǵa múmkindigimiz bar, – dedi E.Sársembaev.
Sýqoımalaryn salý isi ilgerileıdi
Sý qoımalaryn salý úshin aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler men orman alqaptaryn alyp qoıýǵa ruqsat etiledi. Bul týraly jalpy otyrysta «QR keıbir zańnamalyq aktilerine orman sharýashylyǵy jáne erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn tanystyrǵan Senat depýtaty Olga Býlavkına málimdedi.
Májilis depýtattardyń bastamasymen ázirlengen orman sharýashylyǵy jáne erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar máseleleri boıynsha túzetýlerdi birinshi oqylymda maquldady. Zań jobasy osy salalardaǵy zańnamany odan ári jetildirý maqsatymen ázirlengen.
Joba aıasynda Jer jáne Orman kodeksterine jáne «Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar týraly» zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engiziledi. Erekshe strategııalyq mańyzy bar sý sharýashylyǵy qurylysjaılaryn jáne selden, topyraq kóshkininen, qar kóshkininen qorǵaý qurylysjaılaryn salýǵa, olardyń jumys isteýi úshin sýarmaly aýyl sharýashylyǵy alqaptaryn, aýyl sharýashylyǵy, bıologııalyq jáne ırrıgasııalyq-melıorasııalyq, balyq sharýashylyǵy beıinindegi ǵylymı zertteý jáne oqý oryndarynyń tájirıbelik alqaptarynyń jerlerin, orman jáne sý qoryn alyp qoıýǵa ruqsat beriledi. Aýyldy eldi mekenderdiń jáne áleýmettik (emdeý jáne bilim berý mekemeleri, qazirgi zırattar), ınjenerlik ınfraqurylym (káriz-tazartý qurylysjaılary, elektr berý jelileri) obektileriniń jumys isteýin qamtamasyz etý úshin erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardyń jerlerin aýystyrý quqyǵy beriledi. Sondaı-aq ınjenerlik jáne kommýnaldyq qamtamasyz etý jelileriniń kommýnıkasııalaryn salýǵa memlekettik orman qory jerlerin basqa sanattaǵy jerlerge aýystyrý da múmkin bolady. Sonymen qatar Alakól memlekettik tabıǵı qoryǵynyń arnaıy bólingen ýchaskelerinde jergilikti halyqtyń muqtajy úshin shóp shabý múmkindigi máselesi ýákiletti organ belgilegen tártippen sheshilmek.
San salaǵa baǵyttalǵan saýaldar
Jalpy otyrystyń kún tártibindegi negizgi máseleler qaralyp bolǵannan keıin depýtattar quzyrly organdardyń basshylaryna baǵyttalǵan saýaldaryn joldady. «Amanat» partııasy fraksııasynyń múshesi Dúısenbaı Turǵanov Premer-mınıstr Oljas Bektenovke Jaıyq ózenin erekshe respýblıkalyq mańyzy bar sý obektileriniń tizimine engizý týraly saýalyn joldady.
Ol bul ózekti máseleni osymen úshinshi Premer-mınıstrdiń atyna tórtinshi márte joldap otyrǵanyn jetkizdi. Iаǵnı birneshe jyl boıy sheshilmeı kele jatqan túıkil – strategııalyq jáne ekologııalyq mańyzy zor Jaıyq ózenin erekshe memlekettik mańyzy bar sý obektileri tizbesine engizý týraly saýalyn kezekti márte joldaýǵa májbúr bolyp otyrǵanyn aıtty.
– Jaıyq ózeni Eýropadaǵy uzyndyǵy boıynsha úshinshi oryn alatyn, elimizdiń mańyzdy sý arterııasy ekeni bárimizge málim. О́kinishke qaraı, ol keıingi jyldary óziniń ekologııalyq turaqtylyǵyn kún sanap joǵaltyp keledi. Májilis depýtattarynyń aldyńǵy saýaldaryna qaramastan, búginge deıin atalǵan ózenge erekshe mártebe berý boıynsha naqty qadamdar jasalǵan joq, – dedi depýtat.
Iаǵnı Jaıyq ózeni óziniń asa zor mańyzdylyǵyna qaramastan, erekshe memlekettik mańyzy bar sý obektileri tizimine áli kúnge deıin engizilmepti. Sonyń saldarynan qazirgi tańda ózen sýyn baqylaýsyz paıdalaný, ónerkásipte sýdy qaıtalama aınalymǵa engizý júıesiniń bolmaýy, sý qoımalarynyń kelisilmeı salynýy, lastaný deńgeıiniń artýy jáne ekojúıeniń buzylýy sekildi problemalar etek alyp, jurtshylyqty alańdatyp otyr.
Depýtat bul jaǵdaı memlekettik deńgeıde shuǵyl ári batyl áreketterdi talap etetinin málimdedi.
Depýtat Juldyz Súleımenova Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbekke kitaphanashy mamandyǵynyń tartymdylyǵyn arttyrý týraly joldaǵan depýtattyq saýalynda bul salada áli de sheshimin tappaǵan ózekti máseleler bar ekenin jetkizdi. Ol bilim salasyndaǵy ulttyq klassıfıkator men joǵary bilim berý baǵdarlamalaryn qaıta qarap, «Kitaphana isi» mamandyǵyn derbes bilim berý baǵyty retinde bólek qarastyrý qajettigin aıtty.
«Aýyl» partııasy fraksııasynyń múshesi Tańsáýle Serikov Premer-mınıstrdiń orynbasary Ermek Kósherbaevqa ym-ıshara (ym-jym) tili týraly depýtattyq saýalyn joldasa, Natalıa Dementeva da vıse-premer Ermek Kósherbaevqa kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyqbuzýshylyqtyń aldyn alý sharalaryn kúsheıtýdi usyndy. Qazaqstan Halyq partııasy fraksııasynyń múshesi Seıtjan Kenjeǵul múgedektigi bar adamdarǵa kásiptik bilim berý tóńiregindegi máseleni kóterdi.
