Sýretti túsirgender – A.Dúısenbaev, E.ÚKIBAEV
Yntymaqqa bastaǵan aıryqsha beles
Turaqtylyq pen beıbitshiliktiń jarshysyna aınalǵan uıymnyń tarıhy elimizdiń egemendik jylnamasymen tyǵyz astasyp jatyr. El táýelsizdiginiń eleń-alań shaǵynda birlik pen qoǵamdyq kelisimdi saqtaý, strategııalyq baǵdarǵa saı áreket etý ult bolashaǵyn oılaǵan azamattar aldynda turǵan asa mańyzdy mindet edi. Mine, osynaý tusta tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen 1995 jyly Assambleıa quryldy. Bul bastama qazaq memlekettiligi qalyptasyp jatqan qıyn kezeńde tereń saıası mánge ıe boldy.
– Bul basqosýdyń tarıhı mán-mańyzy aıryqsha. Bıyl Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qurylǵanyna 30 jyl tolyp otyr. Bul – búkil Qazaqstan úshin aıtýly oqıǵa. Osy ýaqyt ishinde Assambleıa qoǵamdaǵy turaqtylyq pen kelisimdi nyǵaıtýǵa ólsheýsiz úles qosty. Elimizdegi birlik pen teńdiktiń, turaqtylyq pen tynyshtyqtyń sımvolyna aınaldy. Etnosaralyq qatynas salasyndaǵy teńdessiz qoǵamdyq ınstıtýt retinde tanyldy. Sonyń arqasynda Qazaqstanda beıbitshilik pen kelisimniń qaıtalanbas úlgisi qalyptasty, – dedi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev.
Alǵashynda konsýltatıvtik-keńestik organ retinde jasaqtalǵan uıymǵa 2007 jyly konstıtýsııalyq mártebe berildi. Osylaısha, Assambleıa jalpyulttyq birliktiń negizgi modeline aınaldy. Tipti keıingi jyldary atqarylǵan aýqymdy ózgerister arqyly biregeı ınstıtýttyń qyzmeti jasampazdyqtyń jańa sıpatyna kóterildi. Máselen, Senattyń bes depýtatyn Assambleıa keńesiniń usynysymen Memleket basshysy ózi taǵaıyndaıdy. Bul qadam zańnamalyq deńgeıde barlyq etnostyń múddesin qorǵaý múmkindigin edáýir arttyrdy.
Oǵan qosa Qazaqstan parlamentarızmi tarıhynda alǵash ret «Bir el – bir múdde» atty palataaralyq depýtattar toby quryldy. Bul top qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtý máselelerimen aınalysady. Qazir memlekettik organdar: mınıstrlikterden, oblys ákimdikteri men barlyq deńgeıdegi máslıhattardan bastap aýyl ákimdikterine deıin túgel Assambleıa jumysyna atsalysady. Memleket basshysy Assambleıanyń bul jumysyn erekshe atap ótti.
– Assambleıa qoǵamdyq uıymdarmen jáne ınstıtýttarmen tyǵyz baılanysta jumys istep, elimizdiń ishki saıasatyn júzege asyrýǵa belsene atsalysyp keledi. Osylaısha, memleket pen qoǵam arasynda syndarly ári jemisti suhbat, ıaǵnı dıalog ornatýǵa yqpal etip jatyr. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 12 múshesi Ulttyq quryltaı quramynda tabysty eńbek etip, eldik bastamalarǵa óz úlesin qosyp jatyr. Assambleıa sessııasy jyl saıyn ótedi. Onda qabyldanǵan sheshimderdi memlekettik organdar mindetti túrde eskerýge tıis. Sessııalar aralyǵyndaǵy jumysty Assambleıa keńesi atqarady. Onyń quramyna etnomádenı birlestikterdiń ókilderi, qoǵam qaıratkerleri, Parlament depýtattary, mınıstrler men ákimder kiredi, – dedi Q.Toqaev.
QHA Hatshylyǵy Prezıdent Ákimshiliginiń derbes qurylymdyq bólimi sanalady. Búginde barlyq óńirdegi Dostyq úıleri júıeli jumys istep jatyr. Onda myńnan asa etnomádenı birlestik bar. Buǵan qosa oblys ákimdikterinde «Qoǵamdyq kelisim» memlekettik mekemeleri quryldy.
Jalpy, Assambleıa qurylymynda 4 myńnan asa qoǵamdyq uıym jumys isteıdi. Bul uıymdardyń maqsaty – bir, bul – azamattarymyzdy eldik mańyzy bar jumysqa tartý, ıaǵnı ortaq iske jumyldyrý. Mysaly, Aqsaqaldar keńesi men Analar keńesi otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa, jalpyulttyq qundylyqtardy dáripteýge atsalysyp, aýqymdy jumys júrgizip jatyr. Qasym-Jomart Toqaev QHA ardagerleriniń, «Assambleıa jastary» uıymy men onyń quramyndaǵy Stýdenttik Assambleıa, Jas ǵalymdar klýby, «Jańa tolqyn» jobasy sııaqty qurylymdardyń jańa qoǵamdyq etıkany ornyqtyryp, «Adal azamat» qaǵıdatyn nasıhattaýǵa eleýli úles qosyp otyrǵanyn joǵary baǵalady.
– Mundaı jumystar ultymyzdyń jańa bolmysyn qalyptastyrýda Assambleıanyń áleýetin keńinen qoldanýǵa múmkindik beretinine senimdimin, – deı kele Memleket basshysy etnosaralyq túsinispeýshilikterdiń aldyn alýda mańyzdy ról atqaratyn QHA-nyń etnomedısııa ınstıtýtyna toqtaldy. – Keıingi ýaqytta Assambleıa qyzmetindegi sarapshylyq quramnyń sapasy jańa deńgeıge kóterildi. Ǵylymı-sarapshylar keńesi men 42 Assambleıa kafedrasy ult qurylymy men etnosaralyq qarym-qatynastar úderisin zertteıtin 360-tan asa sarapshyny biriktirip otyr. QHA músheleri kún saıyn kózge kórinbeıtin, birden nátıje bermeıtin, alaıda uzaqmerzimdi, strategııalyq turǵydan tıimdi, aýqymdy jumys júrgizedi. О́tken jyldyń ózinde Assambleıa barlyq óńirde 15 myńnan asa is-shara uıymdastyrdy. Oǵan 1 mıllıonǵa jýyq adam qatysty.
Qaıyrymdylyq – ult birliginiń kórinisi
Assambleıa 30 jyldyqtyń mereıli belesinde tek birlik pen yntymaqtyń emes, janashyrlyq pen meıirimniń de sımvolyna aınaldy. Byltyr kóktemgi sý tasqyny kezinde azamattarymyz zardap shekken jandarǵa kómek qolyn sozyp, yrysty yntymaq pen birliktiń tamasha úlgisin kórsetti. Uıymnyń «Júrekten júrekke» jobasy aıasynda 12 myńnan asa erikti ortaq iske jumylyp, gýmanıtarlyq kómek jınap, qıraǵan úılerdi qalpyna keltirýge atsalysty. Qasym-Jomart Kemeluly bul el birligin nyǵaıtý isiniń strategııalyq mańyzy aıryqsha ekenin aıtty.
– Sonyń aıqyn dáleli retinde Assambleıanyń «El birligi» ordeni atty jańa memlekettik nagrada taǵaıyndaldy. «Birlik» uǵymy qazirgi dúnıe júzindegi turaqsyz jaǵdaıda asa mańyzdy. Álemde, ásirese, bizdiń aınalamyzdaǵy keıbir elderde ne bolyp jatqanyna bárimiz kýá bolyp otyrmyz. Sondyqtan shyn máninde, «Birlik bar jerde ǵana tirlik bar», – dedi ol.
Uıym bıylǵy «Jumysshy mamandyqtary jylyn» ótkizýge de, jalpy qoǵamda kásibılik jáne eńbekqorlyq qundylyqtaryn dáripteýge belsendi atsalysyp júr. Máselen, byltyr Eńbek kúninde Senat pen Máslıhat depýtattary Assambleıa múshelerimen birge elimizdiń iri kásiporyndaryna baryp, óndiris ardagerlerine qurmet kórsetti. Prezıdent bul bastamany Eńbek kúnin atap ótýdiń jańa dástúri retinde osy jyly da jalǵastyrýǵa bolatynyn tilge tıek etti.
Sondaı-aq Qasym-Jomart Toqaev Assambleıa Tóraǵasynyń byltyrǵy orynbasarlaryna rızashylyǵyn, bıylǵy orynbasarlary bolyp taǵaıyndalǵan Dmıtrıı Ostankovıch pen Rasýl Ahmetovke senim bildirdi. Odan keıin jalpyulttyq birlik pen tatýlyqty nyǵaıtý jolynda adal qyzmet etip júrgen Assambleıanyń barlyq belsendi azamatyna alǵysyn jetkizdi.
– Assambleıa búginde qoǵamdyq kelisimniń biregeı ınfraqurylymyn qalyptastyrǵan qýatty tarmaqtary bar ınstıtýtqa aınaldy. Jer júzinde mundaı biregeı uıym qura bilgen memleket kemde-kem. Assambleıanyń arqasynda elimizdegi barlyq etnos Qazaqstandaǵy oń ózgeristerdiń bel ortasynda júr. Qazaqstannyń Eńbek Erleri Georgıı Prokop, Vladımır Rozmetov, Iýrıı Pıa, Ivan Saýer, Borıs Knıazev, Alına Solovıova, Vadım Basın, Aleksandr Hmelıov, Gennadıı Zenchenko jáne basqa da tulǵalardy azamattyq jaýapkershilik pen Otanǵa adal qyzmet etýdiń jarqyn úlgisi dep aıtýǵa bolady. Olar – búgingi zamannyń adal azamattary, Qazaqstannyń damýyna mol úles qosqan tulǵalar. Assambleıany janashyr ári belsendi azamattardyń jolyn ashatyn shynaıy saıasat mektebi jáne tıimdi áleýmettik baspaldaq deýge bolady. Etnomádenı birlestikterde, Assambleıanyń túrli qurylymdarynda óte bilikti mamandar eńbek etýde. Men jalpyulttyq birlik pen tatýlyqty nyǵaıtý jolynda adal qyzmet etip júrgen Assambleıanyń barlyq belsendi azamattaryna shynaıy alǵysymdy aıtamyn, – dedi Memleket basshysy.
Turaqtylyq pen qoǵamdyq kelisimniń jańa kezeńi
Ár jyldary elimizde túrli dıalog alańdary men qoǵamdyq organdar quryldy. Alaıda Assambleıa qoǵamdy ortaq maqsatqa jumyldyrý men ulttyq biregeılikti bekitý isinde balamasy joq basty platformaǵa aınaldy. Demek Assambleıaǵa artylatyn júktiń salmaǵy da jeńil emes. Prezıdent uıym barsha azamattardy ortaq qundylyqtar men maqsattarǵa jumyldyratyn jalpyhalyqtyq organ retinde jumys isteýi kerektigin basa aıtty.
Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
– Basty mindet – Qazaqstan halqynyń tatýlyǵy men aýyzbirshiligin, memleketimizdiń tutastyǵy men kıeli Táýelsizdigimizdi nyǵaıtý. Aldaǵy ýaqytta da solaı bolyp qala bermek. Biz bolashaqta da osy baǵytta naqty sharalar qabyldaımyz. Men 2022 jyly Assambleıany damytý tujyrymdamasyn bekittim. Onyń merzimi de aıaqtalyp keledi. Sondyqtan jańa qujatty daıyndaý jumysyna qazirden bastap kirisý kerek, ıaǵnı 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan basymdyqtardy aıqyndaý qajet. Tujyrymdamanyń jobasynda qoǵamdy uıystyryp, úılesimdi damýǵa jol ashatyn jańa ádis-tásilder kórinis tabýy kerek. Sondaı-aq Qazaqstanda ómir súrip jatqan barlyq etnostyń quqyqtaryn qorǵaýǵa arnalǵan negizgi qaǵıdattar kórsetilýge tıis. Úkimet etnosaralyq saladaǵy respýblıkalyq jáne óńirlik jumys josparynyń barlyǵyn jan-jaqty saraptap, onyń tıimdiligin arttyrýǵa qatysty usynys engizýi qajet. Jalpy, ult birligin nyǵaıtýda barlyq memlekettik jáne qoǵamdyq mehanızmderdi jetildirýdi jalǵastyrý kerek, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Kemeluly Assambleıanyń birlikke bastaǵan belesin baıandaǵan soń, birqatar mańyzdy mindetke qysqasha toqtaldy. Prezıdent áýeli uıymnyń aımaqtardaǵy jumysyn jandandyrýdy, túrli etnos ókilderi tyǵyz qonystanǵan Almaty oblysyndaǵy Qordaı, Uıǵyr, Saıram, Panfılov jáne basqa da aýdandarda Dostyq úılerin ashýdy tapsyrdy.
– Biz qoǵamdyq kelisim ınfraqurylymyn birtindep keńeıte berýimiz kerek. Barlyq aımaqtaǵy Dostyq úılerin óz azamattarymyz da, qajet bolyp jatsa, sheteldik qonaqtar da baratyn týrıstik baǵyttar kartasyna engizgen jón. Quzyrly organ basshylary men ákimder Assambleıanyń etnomedıasııa salasyndaǵy jumysyna jan-jaqty qoldaý kórsetýge tıis. «Eldesý jáne tatýlasý» jobasynyń aýqymyn keńeıtip, ony aldaǵy eki jylda búkil elge taratý qajet. Úkimet pen ákimder Assambleıanyń basqa da jobalaryn qoǵamdyq-saıası jumys josparlaryna qosyp, naqty sharalar qabyldaýy kerek. Aqparattyq keńistikte birlik pen kelisim ıdeıalaryn keńinen dáripteý mańyzdy. Bul – Assambleıanyń barlyq qurylymyna, ásirese, jýrnalıster klýbyna qatysty kezek kúttirmeıtin mindet. Salalyq mınıstrlik, óńir ákimderi QHA jýrnalıster klýbynyń quramyna jetekshi buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderin qosyp, klýb jumysynyń biryńǵaı algorıtmin jasaýy kerek. Qazaqstandaǵy etnostardyń tilinde shyǵatyn, eń aldymen, óńirlerdegi buqaralyq aqparat quraldaryna júıeli túrde qoldaý kórsetken jón, – dedi Q.Toqaev.
Buǵan qosa Memleket basshysy «Birligimiz – áralýandyqta» qaǵıdatyn júzege asyrý úshin mádenıet pen ónerdiń áleýetin tolyq paıdalaný kerek ekenin aıtty. Sóz arasynda elimizdiń mádenıetiniń baǵa jetpes qazynasyn tolyqtyryp turǵan Aleksandr Pýshkın, Taras Shevchenko, Fedor Dostoevskıı, Mıhaıl Sholohov jáne basqa da tulǵalardyń mýzeılerin kópshilikke tanytý úshin ekspozısııalaryn Astana men Almatyda jáne basqa da qalalarda uıymdastyrý týraly oıyn ortaǵa saldy.
Búginde elimizde 9 orys drama teatry tabysty jumys istep jatyr. Sondaı-aq erekshe tórt etnos teatry, ıaǵnı uıǵyr, koreı, ózbek jáne nemis teatrlary kórermenniń kózaıymy bolyp júr. Assambleıanyń 30 jyldyǵy aıasynda Prezıdent osy teatrlardyń basyn qosyp, Almatyda Qazaqstan etnostary festıvalin ótkizýdi usyndy.
– Keıingi jyldary elimizdiń saıası-ıdeologııalyq kelbeti túbegeıli ózgerdi. Ekonomıkada júıeli reformalar qolǵa alyndy. Eń bastysy, qoǵamnyń sana-sezimi ózgere bastady. Biz zamanaýı jáne aldyńǵy qatarly qoǵamǵa aınaldyq. Munyń bári bizdegi qoǵamdyq kelisim úlgisine de tyń talaptar qoıady. Keshe ǵana tıimdi sanalǵan ádis-tásilder búgin jaramsyz bolýy múmkin. Bizge eskiliktiń izine qaıta túspeý úshin barlyq jetistikterimiz ben sátsizdikterimizdi tarazy basyna qoıyp, zerdeleý qajet. Eń áýeli, Assambleıa qyzmetiniń máni men mazmunyn qaıta qaraǵan jón. Meniń túsinigimde Assambleıa memlekettiń etnosaralyq saladaǵy barlyq jumysyna baǵyt beretin strategııalyq shtabqa aınalýy kerek, – deı kele Prezıdent atalǵan naqty mindetterdi júzege asyrý ultaralyq qarym-qatynas sııaqty mańyzdy ári názik salada, jalpy ıdeologııa baǵytynda atqarylyp jatqan aýqymdy isterdi jańa mazmunmen tolyqtyratynyna senim bildirdi.
Ultaralyq kelisim men turaqtylyqty nyǵaıtý – memlekettik saıasattyń basty baǵyttarynyń biri. Elimizde kelisim, tózimdilik, dostyq uǵymdary qur uran emes, azamattardyń kúndelikti ómir saltyna aınalǵan qundylyq sanalady. Sondyqtan Memleket basshysy etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qatynas máselesin eshqashan saıasat nemese túrli arandatý quralyna aınaldyrýǵa bolmaıtyny, bul memlekettiń de, búkil qoǵamnyń da buljymas qaǵıdasy ekenin eskertti.
Memleket azamattardyń ultyna, dinı nanymyna nemese áleýmettik mártebesine qaramaı, bárine birdeı ádil ári teń jaǵdaı jasaıdy. Bul – el saıasatynyń basty ustanymy. Qasym-Jomart Toqaev osylaı dedi.
– Otanshyldyq, azamatshyldyq, ózara senim men jaýapkershilik – Qazaqstan halqynyń jalpyulttyq biregeı bolmysyn aıqyndaıtyn qundylyqtar. Qazaq jerinde turyp jatqan barlyq etnos ókilderi ózderiniń tilin, mádenıetin jáne salt-dástúrlerin jan-jaqty damyta alady. Oǵan qajetti barlyq jaǵdaı jasalǵan. Biz bireýge eliktep, jan-jaǵymyzǵa jaltaqtaǵan emespiz. Eń bastysy, ultaralyq qatynastar salasynda ozyq ádis-tásilderdi qoldanyp, tek alǵa qaraı júrdik, bolashaqta da solaı bolý kerek. Sonyń arqasynda bizdiń elimizde qalyptasqan qoǵamdyq kelisim úlgisi shyn máninde bizdiń halyqaralyq «brendimizge», betkeustar jetistigimizge aınaldy, – dedi Q.Toqaev.
Arandatýǵa qatań tosqaýyl qoıylady
Memleket basshysynyń taǵy bir kótergen máselesi – memlekettik til mártebesi. Qasym-Jomart Kemeluly til máselesin tý etip qoǵamda alaýyzdyq týǵyzǵysy keletin, el ishindegi jaǵdaıdy shıelenistirýge umtylatyn árbir áreketke tosqaýyl qoıylyp, zań júzinde jazalanatynyn basa aıtty.
– Byltyr men Ulttyq quryltaı otyrysynda birlik, otanshyldyq, táýelsizdik jáne kelisim memleketimizdiń negizgi qundylyqtary dep atap kórsettim. Bári de osy qundylyqtardan bastalady. Sondyqtan osy jerde taǵy da qaıtalap aıtqym keledi: halqymyzdyń tatýlyǵyn buzyp, el ishine iritki salǵysy keletinder zańǵa sáıkes qatań túrde jaýapqa tartylady, tıisti jazasyn alady. Al yntymaq pen birlikti nyǵaıtýǵa úles qosqan azamattar árdaıym zor qurmetke ıe bolady, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev syn men min taǵýdyń ara-jigin ajyratpastan, sóz erkindigin jeleý etip, keıbir azamattardyń arandatýmen aınalysyp júrgenin de joqqa shyǵarmady.
– Kúrish pen kúrmekti, konstrýktıvti syn men dálelsiz min taǵýdy, kóńilge tımeıtin parodııa men jıirkenishti qorlaýdy aıyra bilý mańyzdy. Zań aldynda bári teń. Sol sebepti biz elimizdegi etnosaralyq kelisim men beıbitshilikke nuqsan keltiretin kez kelgen arandatýdyń jolyn kesip kelemiz, budan ári de qatań tosqaýyl qoıamyz. О́zderin sóz erkindiginiń jaqtaýshysy retinde kórsetkisi keletin keıbir quqyq qorǵaý uıymdarynyń ókilderi, blogerler men jýrnalıster elimizdegi ár isten saıası, jaǵymsyz astar izdep, shyn máninde, arandatýmen aınalysyp júrgenin aıtpasqa bolmaıdy. Bul – Qazaqstannan kóship ketip, shetelde júrip halqymyzǵa shabýyl jasaıtyn, tipti memlekettik organdardy bopsalaıtyn burynǵy azamattarymyzdyń áreketi. Olar shet memleketter bergen aqshany aqtaýǵa jumys istep júr. Búginde muny bári biledi. Demokratııany bireýdiń qarjysymen ornatýǵa bolmaıdy. Elimizdiń ál-aýqaty, sonyń ishinde demokratııa men sóz bostandyǵy úshin shetelde eshkimniń basy aýyryp, baltyry syzdamaıdy. Ony naqty túsingen jón, – dedi Memleket basshysy.
Jaqynda sheteldik úkimettik emes uıymdardyń áreketteri áshkerelengenine toqtalǵan Qasym-Jomart Toqaev olardyń isinen aram nıeti, ashkózdigi men Qazaqstanǵa jany ashymaıtyny anyq kóringenin atap ótti. Sondaı-aq keıbir tanymal grant alýshy otandastarymyzdyń kóleńkeli áreketteri de áshkere bolǵan.
– Elimizde problema joq demeımiz. Árıne, basqa elderdegideı bizde de túıtkilder bar. Biraq biz ony áldekimderdiń úıretýimen nemese ádistemesimen emes, ózimizdiń ulttyq múddemiz ben zańnama aıasynda sheshemiz. Osyndaı qısyndy áreketterimizdi halqymyzdyń basym kópshiligi men nıeti adal halyqaralyq seriktesterimiz durys túsinetinine senimdimin. Ideologııalyq óshpendilik – bizdiń dúnıetanymymyzǵa múlde jat. Dástúrimiz ben qundylyqtarymyz, bolmysymyz ben ómir saltymyz ultymyzdy birtutas tarıhı-mádenı jáne saıası qaýym retinde biriktirip, tutastyǵyn bekemdeıdi, – dep atap ótti Qasym-Jomart Kemeluly.
О́z sózinde Prezıdent kók pasportymyz ulttyq biregeıligimizdiń aıqyn nyshanyna aınalǵanyn jáne jyl ótken saıyn tólqujatymyzdyń abyroı-bedeli kóterilip kele jatqanyn aıryqsha atap ótti. Bul halyqaralyq qaýymdastyqtyń bizge degen qyzyǵýshylyǵy artyp, elimizdiń yqpaly kúsheıe túskenin kórsetetinin jetkizdi.
– Ár qurlyqtaǵy túrli memlekettiń azamattary turaqty turý nemese demalý úshin bizdiń eldi jıi tańdaıtyn boldy. Bul – kezdeısoqtyq emes. Qazaqstan bedeldi halyqaralyq reıtıngterdegi qaýipsizdik ındeksi boıynsha aınalamyzdaǵy kóptegen memlekettiń báriniń derlik aldynda tur. Al zań ústemdigi ındeksindegi «Tártip pen qaýipsizdik» kórsetkishi boıynsha, 142 eldiń ishinen 43-orynǵa taban tiredi. Munyń bári – Qazaqstandy jaıly ári ómir súrýge qaýipsiz aýmaqqa aınaldyrýǵa baǵyttalǵan kúsh-jigerimizdiń nátıjesi. Qasterli Otanymyzdy kórkeıtý – barshaǵa ortaq paryz, – degen Memleket basshysy óziniń bastamasymen byltyrdan beri el kóleminde «Taza Qazaqstan» aksııasy júzege asyrylyp jatqanyna toqtaldy.
«Taza Qazaqstan» – shynaıy otanshyldyq rámizi
Jalpyulttyq jobaǵa 6 mıllıonnan asa adam qatysyp, 1,6 mıllıon tonnadan asa qoqys jınalǵan. 3,3 mıllıon kóshet otyrǵyzylypty.
– «Taza Qazaqstan», bul – bizdiń búgingi jáne erteńgi kúnimizdiń kepili. Sondyqtan jumys úzdiksiz jalǵasa beredi. Biz ár azamattyń, ásirese jastardyń boıyna tazalyq, uqyptylyq, jaýaptylyq sııaqty qasıetterdi sińirýimiz kerek. Taza ıa tazalyq, bul – kıeli sózder. Ary taza adam eshqashan elin satpaıdy. Biz «Qazaqstan – ortaq úıimiz» dep únemi aıtamyz. Sondyqtan elimiz taza, tartymdy, mádenıetti bolýy kerek. Assambleıa bul ıdeıany jan-jaqty dáriptep keledi. Bul – óte tıimdi ári paıdaly jumys. Tazalyq ár úıden bastalýy kerek. Sonda ǵana «Taza Qazaqstan» bolamyz. Kishkentaı kezinen tazalyqqa úırengen bala keıin jaýapkershiligi joǵary, sanaly azamat bolyp ósedi. Elge janashyr bolady, – degen Prezıdent Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshelerin, barlyq etnomádenı birlestikterdi «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq aksııasyna belsene qatysýǵa shaqyrdy. Bul úrdistiń jaı naýqan ǵana emes, bul – óskeleń urpaqqa ozyq bilim men tálim-tárbıe berý ekenin basa aıtty.
Sondaı-aq Memleket basshysy elimizdegi barsha azamatqa qatysy bar ıdeologııalyq mańyzdy iske ár qalanyń, aýyldyń, kósheniń jáne aýlanyń turǵyndaryn jumyldyrý kerektigin atap ótti. «Taza Qazaqstan» aksııasyn shynaıy otanshyldyqtyń kórinisi ekenin aıtyp, bárimiz Ádiletti, Qaýipsiz jáne Taza Qazaqstanda ómir súrgimiz keletinin jetkizdi.
Sessııada Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstandy taǵdyrdyń jazýymen shette týyp, shette ósken barsha qazaqtyń tarıhı Otany ekenin de nyqtap aıtty.
– Sheteldegi qazaqtardyń basym kópshiligi ana tili men ata dástúrin berik ustanyp keledi. El birligi – eń aldymen, kúlli qazaqtyń birligi. Ekinshiden, el birligi – qasıetti qazaq jerin meken etken barsha etnostyń birligi. Biz bul týraly únemi aıtamyz. Kezinde Qazaqstanǵa mıllıondaǵan adam jer aýdaryldy. Halqymyz olardyń eshqaısysyn jat kórmeı, baýyryna basty. Sol býynnan taraǵan mıllıondaǵan adam – qazir Qazaqstannyń tolyqqandy adal azamattary. Olar memleketimizdi damytýǵa zor úles qosyp, el ıgiligine qyzmet etip júr, – deı kele Prezıdent qazaq jurty egemendigin alǵan soń qandastarymyzdyń elge qaıtýyna jol ashylǵanyn atap ótti.
Sol sııaqty bizdiń elden de kóptegen adam óziniń tarıhı atamekenine oralǵan. 4 mıllıonǵa jýyq otandasymyz Germanııaǵa, Polshaǵa, Izraılge jáne basqa elderge kóshken.
– Biraq olardyń kóbi qazaq jurtynyń jaqsylyǵy men qamqorlyǵyn umytpaıdy. Qazaqstannyń týyn tórine ilip, elge degen saǵynyshyn kórsetip otyrady. Qazaqsha sóılep, qazaqsha án aıtyp, qazaqtyń salt-dástúrin ustanady. Jyl saıyn Naýryz meıramyn atap ótedi. Barsha Qazaqstan azamattary, shetelde turyp jatqan barlyq otandasymyz – bári de bir úlken otbasy deýge bolady. Otbasy qundylyqtaryn nyǵaıtý – turaqty jáne úılesimdi qoǵamnyń negizi, elimizdiń jarqyn bolashaǵynyń kepili. Jan-jaqty damyǵan tulǵa da, jaýapkershiligi zor azamat ta, Otanǵa degen súıispenshilik te otbasynda qalyptasady. Biz elimizdiń ár shańyraǵy, ár azamaty toılaıtyn merekege qurmetpen qarap, keńinen dáripteýimiz kerek. Mine, sondaı naǵyz halyqtyq merekelerdiń biri bul – Naýryz meıramy. Bıyl jańa tujyrymdamaǵa saı biz Ulystyń uly kúnin erekshe atap óttik. Kóktemgi kóńil kúı men myzǵymas birlik merekesi elimizdiń ár aımaǵynda toılandy. Osylaısha, bizdiń qoǵamda jasampaz jańa dástúrler qalyptasyp, ornyǵýda, – dedi Memleket basshysy.
«Birligimiz – áralýandyqta» qaǵıdaty
Qasym-Jomart Kemeluly birer kún buryn dostyq pen birlik rýhynda Pasha merekesin atap ótkenimizge toqtaldy. Shýaqty mereke qarsańynda mıtropolıt Aleksandr Qazaqstandaǵy qyzmetine 15 jyl tolýyna oraı joǵary memlekettik nagrada – I dárejeli «Dostyq» ordenimen marapattaldy.
– Bıyl pravoslav jáne katolık qaýymdarynyń Pasha meıramy qatar keldi. Munyń sımvoldyq máni zor. Bul – sırek qaıtalanatyn qubylys. Oraıly sátti paıdalana otyryp, elimizdegi barsha hrıstıandardy osynaý merekemen taǵy da quttyqtaımyn. Sheteldik qonaqtar Qazaqstanda túrli salt-dástúrdiń bir-birimen úılesim tapqanyna tańǵalady. Bul – olar úshin mýltıkýltýralızm jáne mýltıetnıkalyq tujyrymdamalar toqyraýǵa ushyrap, tipti, joqqa shyǵarylyp, batys álemi jahandanýdan bas tartyp, oqshaýlanýǵa qadam basyp jatqan kezeńde qaıran qalarlyq qubylys. Bizdiń is júzindegi tájirıbemizden mádenıetti jatsynbaıtyn biregeı bolmysymyzdy ańǵarýǵa bolady. Dilimiz ben turmys saltymyzdyń bir bóligine aınalǵan naǵyz halyqtyq meıramdarǵa basa nazar aýdarýymyz qajet. «Naýryz», «Maslenısa», «Sabantoı» jáne basqa da halyqtyq merekeler – as iship, aıaq bosatatyn, kóńil kóteretin ǵana emes, ultymyzdyń rýhy men tarıhyn kórsetetin is-sharalar. Qazaqstandaǵy kóptegen etnostyń dástúri, tili, ádet-ǵurpy osy jıyndarda toǵysady, – degen Prezıdent bul «Birligimiz – áralýandyqta» degen qaǵıdattyń naqty kórinisi ekenin atap ótti.
Sonymen qatar Memleket basshysy qazaq qashanda kórshisin qadirleı bilgenine erekshe toqtaldy. Halqymyz qýanyshta da, qıyndyqta da kórshisine súıenip, qashanda qasynan tabylǵanyn aıtty.
– «Kórshi aqysy – táńir haqysy» degen uǵym dinimizde jáne dástúrimizde bar. Bul – bizge atadan qalǵan ósıet, anadan berilgen qasıet. Halqymyzdyń tatý kórshilik dástúri áli de jalǵasyp keledi. Qonystas adamdar ultyna, dinine, tiline qaramastan, aralasyp, quralasyp jatady. Qazaqstan kórshi memlekettermen dostyqty nyǵaıta túsýge aıryqsha mán beredi. Reseı – Qazaqstannyń burynnan kele jatqan negizgi strategııalyq seriktesi ári senimdi odaqtasy. Qytaı elimen yqpaldastyq tamyry da tereńde jatyr. Qytaı halqy qazaq halqyna eshqashan zııan keltirgen joq, bolashaqta da zııan keltirmeıdi. Alataýdy teń jaılaǵan qyrǵyzdar – bir týǵan baýyrlarymyz. Ejelden enshiles ózbek aǵaıyndy óz aǵam dep qadir tutamyz. Túbimiz bir dep túrikmenderdi týys sanap, shyn júrekten qurmetteımiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar qart Kaspııdiń jaǵasyndaǵy ázerbaıjan eline degen yqylasymyz da erekshe ekenin jetkizdi.
– Bir sózben aıtsaq, kórshi eldermen qarym-qatynasymyz baýyrlastyq rýhynda damyp keledi. Bizdiń aramyzda túıtkildi másele joq. Qazaqstan men Reseı qurlyqtaǵy eń uzyn shekarany áýel bastan daý-damaısyz shegendep aldy. Jaqynda Qyrǵyzstan, О́zbekstan men Tájikstan uzaq jyl boıy sheshimin tappaǵan shekara máselesi boıynsha ortaq mámilege kelip, tarıhı kelisimge qol qoıdy dep aıtýǵa bolady. Biz baýyrlas elder úshin qýanamyz, olardy árdaıym qoldaımyz. Qazirgideı aýmaly-tókpeli zamanda aýyzbirshiliktiń qadiri arta túskeni sózsiz. Beıbitshilik pen turaqtylyq – taǵdyrdyń bizge bere salǵan syıy emes. Bul – bir el, bir halyq bolyp atqaryp jatqan qajyrly eńbektiń jemisi. Biz syndarly sátte jurt bolyp jumyla bilemiz. Buǵan byltyr Aqtaý mańynda ushaq apaty bolǵanda taǵy bir márte kózimiz jetti. Azamattarymyz zardap shekken adamdardan kómegin aıaǵan joq. Kezekke turyp, qan tapsyrdy. Ázerbaıjan Elshiligine baryp, gúl shoqtaryn qoıdy. Búkil álem halqymyzdyń uıymshyldyǵy men janashyrlyǵyna tánti boldy. Halqymyzdyń júregi – keń, peıili – aq, nıeti – taza, – degen Memleket basshysy meıirimdilik, qamqorlyq jáne tileýlestik bizdiń ulttyq ereksheligimiz ekenin atap ótti. Biz osy qundylyqtarymyzdy saqtap, óskeleń urpaqtyń boıyna sińirýimiz kerek ekenin jetkizdi.
Jeńis umytylmaýǵa tıis
Prezıdent sondaı-aq alda kele jatqan álemdik mańyzy bar tarıhı oqıǵa – Jeńistiń 80 jyldyq mereıtoıyn da keń kólemde atap ótetinimizdi aıtyp ótti.
– Qazaqstannyń maıdangerleri men tyl eńbekkerleri – barsha halqymyz Otan úshin otqa tústi. Uly Jeńistiń taǵylymy barsha halyqqa, ásirese, saıasatkerlerge ksenofobııaǵa, násildik jáne ulttyq ústemdikke, halyqaralyq quqyq qaǵıdattaryn qurmettemeýge qurylǵan jaýapkershilikten jurdaı saıasat júrgizýdiń saldary qandaı qasiretke ákeletinin áli kúnge deıin kórsetip otyr. Birer kún buryn meniń tapsyrmammen Respýblıkalyq onomastıkalyq komıssııa eldi mekenderdegi 500-den asa kóshege buǵan deıin eleýsiz qalǵan jergilikti qaharmandardyń esimin berý týraly sheshim qabyldady. Eń aldymen, jańa jáne ataýy qaıtalanatyn kóshelerge basymdyq beriledi. Bul sheshim – Uly Jeńisti, oǵan qatysýshylardy qanshalyqty qadir tutatynymyzdy kórsetetin mańyzdy qadam, – dep atap ótti Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent óz sózinde Jeńisti umytpaý degenimiz, eń aldymen, erjúrek batyrlarymyzdy jadymyzda saqtaý, olardyń janqııarlyq eńbegi men erligin, paryzǵa adal jáne antqa berik bolǵanyn umytpaý ekenin atap ótti. Biz sol surapyl soǵys kezinde teńdessiz batyrlyq pen batyldyq kórsetken otandastarymyzdy árdaıym orasan zor qurmetpen este saqtaıtynymyzdy jetkizdi.
– Men Jeńistiń 80 jyldyǵyna daıyndyq týraly osydan bir jarym jyl buryn aldyn ala aıttym. Soǵan sáıkes biz «Uly Jeńis: erlikke – taǵzym, urpaqqa – úlgi» josparyn arnaıy qabyldap, júzege asyra bastadyq. Osy aýqymdy jumystyń aıasynda 2 myńnan asa mádenı, ǵylymı-zertteý, aǵartý jáne basqa da is-sharalar ótkiziledi. Eń bastysy, árıne, memleket pen qoǵamnyń erekshe qorǵaýynda bolatyn qurmetti ardagerlerimizge aıryqsha kóńil bólemiz. Uly Jeńistiń mereıli datasyn atap ótýge arnalǵan is-sharalar legi aýqymdy áskerı sherýge ulasady. Túptep kelgende, bul áskerı sherýdiń mán-mańyzy zor bolmaq. Sebebi muny bir jaǵynan maıdangerler men tyńgerlerge taǵzym desek, ekinshi jaǵynan qazirgi kúrdeli geosaıası ahýalda ulttyq rýhymyzdyń myqtylyǵyn kórsetetin sımvol deýge bolady, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent, ókinishke qaraı, dúnıe júzi senim daǵdarysymen betpe-bet kelgen shaqta ekstremıstik ıdeologııanyń oralýy, popýlızm men talas-tartystyń órshýi, halyqaralyq quqyqtyń qunsyzdanýy, negizgi halyqaralyq ınstıtýttardyń álsireýi baıqalatynyn aıtty. Sondyqtan Qazaqstan BUU Jarǵysyn qatań ustanýdy, Uıymdy reformalaýdy dáıekti túrde usynyp kele jatqanyna toqtaldy.
– Qazirgi jaǵdaıda BUU balamasy joq ǵalamdyq uıym bolyp qala beredi. Sondyqtan biz BUU-ny qoldaımyz. Elimiz túrli memleketter men aımaqtardyń arasyndaǵy dostyq pen yntymaqtastyqqa, órkenıetti dıalogti damytýǵa dáneker bolý úshin kóp kúsh jumsap keledi. 20 jyldan asa ýaqyttan beri barlyq negizgi konfessııalardyń ókilderi ár úsh jyl saıyn Qazaqstanda bas qosady. Bıyl kúzde Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń kezekti VIII sezin ótkizý josparlanyp otyr. Byltyr Astanada Sezdiń Izgilik elshileri saılandy. Olar adamgershilik ıdeıalaryn ilgeriletip, álemde dıalog pen ózara túsinistik ornatýǵa yqpal etedi. Halyqaralyq qatynastardaǵy senimsizdikti eńserý úshin rýhanı dıplomatııadan bólek, QHA qyzmetimen ushtasyp jatqan halyqtyq dıplomatııanyń da mol áleýetin paıdalaný kerek. Ártúrli el men mádenıet ókilderiniń arasyndaǵy dostyq baılanys qaqtyǵystar men soǵystardyń aldyn alady. Bul – eń tıimdi tásil, – deı kele Memleket basshysy Qazaqstan halqy Assambleıasy álemdegi dıalog pen mádenı áralýandyqty nyǵaıtýǵa qyzmet etetinine toqtaldy.
Berekesizdikke boı aldyrmaý kerek
Qasym-Jomart Toqaev búginde álem jalpyǵa ortaq órleýge baǵyttalǵan jasampaz kún tártibi men úlken jobalardyń tapshylyǵyn qatty sezinip otyrǵanyna nazar aýdardy. Al elimiz barlyq seriktesimen kópjosparly ári nátıjeli jumysqa den qoıady.
– Berekesizdikke boı aldyrmaý úshin álemdik qaýymdastyq múddeler toǵysatyn tusty izdeýge, kúrdeli sheshimder qabyldaýǵa jáne amalsyz mámileler jasaýǵa májbúr bolady. Dıalog joq jerde qarsylyq pen túsinispeýshilik týyndaıdy. Qazirgi syn-qaterlerdi aýqymdy halyqaralyq yqpaldastyq arqyly ǵana jeńe alamyz dep senemin. О́zara bite qaınasqan álemde ǵalamdyq máselelerdi sheshýdiń budan basqa joly joq. Sondyqtan pragmatızm men ózara qurmetke, teńdikke, ádildikke, eshkimdi alalamaýǵa negizdelgen syndarly kelissózder men turaqty baılanystar halyqaralyq jaǵdaıdy ońaltyp, shıelenisterdiń túıinin tarqatady. Qazir búkil álemniń bolashaǵy bulyńǵyr bolyp tur. Osy almaǵaıyp zamanda strategııalyq baǵdarymyzǵa saı áreket etý – aldymyzda turǵan asa mańyzdy mindet. Biz qolǵa alǵan aýqymdy jobalardy júzege asyra beremiz. Elimizge ınvestısııa tartyp, ónerkásip salasyndaǵy áleýetimizdi arttyramyz. Biz qazirgi ahýaldy eskere otyryp, uzaq merzimge arnalǵan maqsattarymyzǵa qol jetkizý úshin tııanaqty ári tıimdi jumys isteýimiz kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Kezekti bir másele retinde qazirgi kúrdeli jaǵdaıdy jeke múddesine paıdalanǵysy keletin túrli popýlıster men saıasatkersymaqtar bar ekenine de toqtaldy. El múddesine qastyq oılaǵan ondaı adamdarǵa tutas qoǵam bolyp qarsy turýymyz kerektigin jetkizdi.
– Alda kúrdeli kezeń kele jatyr. Ońaı bolmaıdy. Biraq alańdaýǵa esh negiz joq. Men kóp jaǵdaıda «Bul qıyndyq ta artta qalady» dep ashyq aıtamyn. Sol sózimdi osy jerde taǵy qaıtalaǵym keledi. Biz syn-qaterdiń bárin eńserip kelemiz. Bul joly da solaı bolady. Eń bastysy, barynsha jınaqy bolyp, naqty nátıjege umtylýymyz kerek. Kez kelgen aýqymdy daǵdarystan keıin zor múmkindikterge jol ashylady. Sol múmkindikterdi der kezinde ári durys paıdalaný qajet. О́z kúshimizge ǵana arqa súıep, barlyq resýrsty ortaq maqsatqa jumyldyrýymyz kerek. Bos sózge urynyp, baıbalamǵa salynbaı, jasampaz bolǵanymyz abzal. Ár azamattyń boıynda jaýapkershilik sezimi óte joǵary bolýǵa tıis. Qoǵamda ózara tileýlestik bolýy kerek. Ár iste temirdeı tártip bolýy qajet. Sonda elimiz de orasan zor tabysqa jetedi. Barshańyzǵa málim, Zań men tártip – meniń strategııalyq baǵdarymnyń arqaýy. Men ár sóılegen sózimde osy qaǵıdattarǵa arnaıy toqtalamyn, – degen Prezıdent Taza Qazaqstan, Zań men tártip, Adal azamat ıdeıalarynyń ózegi de osy ekenin nyqtap aıtty.
Keıbir memleketter úshin etnostyq áralýandylyq syn-qaterdiń, senimsizdik pen tózbeýshiliktiń belgisi bolýy múmkin. Biraq Memleket basshysy óz sózinde muny bizdiń jalpyulttyq qazynamyz ári strategııalyq artyqshylyǵymyz dep baǵalady.
– Yntymaq-birlik, dıalog, ózara senim men qurmet, azamattyq jaýapkershilik – munyń bári elimizdi qarqyndy damytýdyń myzǵymas qaǵıdattary. Osy qundylyqtarǵa arqa súıeı otyryp, biz Táýelsizdiktiń zor jetistikterin saqtap, eselep, keler urpaqqa amanattaı alamyz. Sonda ǵana Ádiletti Qazaqstandy quramyz. Biz óz jerinde tynyshtyq pen kelisimde ómir súrýge bolatynyn dáleldegen, óz taǵdyryn ózi sheshe alatynyna kóptiń kózin jetkizgen, bolashaqqa nyq qadam basqan birtutas ultpyz. Osynaý tar jol, taıǵaq keshýde elimizdiń táýelsizdigi men derbestigin nyǵaıtyp, barlyq qıyndyqty eńserip, maqsatymyzdan aınymaımyz. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 30 jyldyǵy – egemendik tarıhyndaǵy aıtýly oqıǵa, – dep aıryqsha atap ótti Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy bul mereıtoı ár azamattyń baq-berekesin arttyrý jolynda ultymyzdy uıystyratyn mańyzdy beleske aınalatynyna senetinin jetkizip, halqymyzdyń bereke-birligin nyǵaıtýǵa úles qosqan azamattarymyzǵa árdaıym qurmet kórsetetinimizdi aıtty.
– Otyz jylda jetken jetistikterimiz osyndaı abzal jandardyń eseli eńbeginiń jemisi ekeni sózsiz. Jurtymyz úshin eń úlken marapat – eldiń tynyshtyǵy. Shyn máninde, qoǵamda tatýlyq bolmasa, basqa jumystyń bári beker bolmaq. Bereke-birligimizdi saqtaı almasaq, qasterli Táýelsizdigimizdiń baıandy bolýy da ekitalaı. Elimizdegi turaqtylyqty nyǵaıtý úshin Assambleıa músheleri tabandy eńbek etip keledi. Men barshańyzǵa shyn júrekten alǵys aıtamyn. Aldaǵy ýaqytta da el ıgiligin arttyrýǵa mol úles qosa beresizder dep senemin. Assambleıanyń mereıtoıy qutty bolsyn! Birligimiz bekem bolsyn! Elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsyn! Qasterli Otanymyz – Qazaqstan jasaı bersin, – degen Prezıdent mereıli jıynda birqatar azamatty joǵary memlekettik nagradalarmen marapattaý týraly sheshim qabyldaǵanyn jetkizip, halqymyzdyń birliginiń ydyramaýyna, elimizdiń berik irgesiniń sógilmeýine barynsha úles qosyp júrgen otandastarymyzdy marapattady.
Tatýlyq núktesinde toǵysqan tilekter
Sessııada QHA-nyń birqatar múshesi sóz sóılep, elimizdiń birligi men berekesin arttyrý jolynda memleket atqaryp jatqan jumystarǵa, qolǵa alǵan batyl bastamalarǵa keńinen toqtalyp, mereıtoılyq tilekterin jetkizdi.
Alǵash bolyp Qazaqstannyń «Vaınah» sheshen jáne ıngýshtar qaýymdastyǵynyń teń tóraǵasy Ahmed Mýradov sóz bastady. Ol óz sózinde QHA mereıtoıy búkil halqymyzdyń ortaq meıramy ekenin atap ótti. Sondaı-aq Assambleıa ardagerleri men respýblıkadaǵy myńnan asa etnomádenı birlestikter atynan el aldynda sóz sóıleý úlken mártebe ekenin atap ótti.
– Birinshi jáne otyz tórtinshi sessııa aralyǵyndaǵy kezeń – jaı ǵana otyz jyl emes, bul elimizdiń tarıhyndaǵy tutas bir dáýir. Osy ýaqyt aralyǵynda Assambleıa birlik, turaqtylyq pen damýdyń berik negizine aınaldy. Otyz jyldyq joldy júrip ótken biz, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń músheleri, nyq senimmen aıta alamyz – elimizdegi barlyq etnos árdaıym birlik pen kelisimniń jaqtaýshylary, reformalar men jańǵyrýlardyń belsendi qoldaýshylary boldy, – dedi Ahmed Seıdarahmanuly.
Sondaı-aq sóz sóılegen QHA Respýblıkalyq Analar keńesiniń tóraǵasy Nazıpa Shanaı Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Analar keńesi qatarynda 1 700-den asa qurylym, 16 myńnan asa belsendi ana bar ekenin atap ótti. Olardyń eń úlkeni 80 jasta bolsa, eń jasy 25-te eken.
– Analar keńesi – Assambleıanyń erekshe qurylymdyq birligi. Al elimizdegi ár ananyń mindeti – eline adal azamat tárbıeleý. Bul baǵyttaǵy jumysty tek bilim mekemeleriniń moınyna ilip qoıýǵa bolmaıdy. «Mektep – ata-ana – oqýshy» úshtiginiń birligi ǵana oń nátıje beredi. Osy baǵytty nyǵaıtý maqsatynda Analar keńesiniń biriktirýshi róli orasan, – degen N.Shanaı memleketimizde júrgizilip jatqan reformalardyń nátıjesin urpaǵymyzdyń adamı bolmysynan, óreli is-áreketinen kóretin kún alys emes ekenine toqtaldy.
«Kelet» AQ dırektorlar keńesiniń tóraǵasy, Vengr mádenı ortalyǵy tóraǵasynyń orynbasary Aleksandr Papp eńbek adamynyń qoǵamdaǵy laıyqty baǵasyn alýǵa baǵyttalǵan Prezıdenttiń Jumysshy mamandyqtary jyly ıdeıasyn shyn nıetpen jáne is júzinde qoldaıtynyn jetkizdi. Ol óz sózinde zamanaýı bilikti jáne tájirıbeli jumysshy – jastar úshin laıyqty áleýmettik baǵdar bolatynyn atap ótti.
Senat depýtaty, QHA Jýrnalıster klýbynyń tóraǵasy Álisher Satvaldıev óz sózinde Memleket basshysy taǵaıyndaǵan senator retinde sóz sóıleý – ózi úshin úlken baqyt ári zor jaýapkershilik ekenin jetkizdi. Sondaı-aq ulttyq tutastyq taqyrybyn qozǵaǵanda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qyzmetin erekshe atap ótýimiz qajettigine toqtaldy.
– 30 jyldyq tájirıbe elimizde jalpyhalyqtyq birlikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan tıimdi zańnamalyq, basqarýshylyq jáne ınstıtýsıonaldy tetikterdiń tolyq ornyqqanyn kórsetti. Ata Zańymyz – ulttyq birlik pen qoǵamdyq kelisimniń myzǵymas negizi. Ol etnosaralyq qatynastardaǵy úılesimdilikti qamtamasyz etetin naqty ári tolyqqandy normalardy qamtıdy, – dedi Á.Satvaldıev.
Respýblıkalyq nemis drama teatrynyń bas rejısseri, QHA múshesi Natalıa Dýbs kópultty etnostyq teatrlardyń búkil ujymynyń jáne Assambleıanyń búkil mádenı qaýymy atynan barsha jurtshylyqty merekemen quttyqtady. Ol Assambleıanyń bıylǵy mereıli datasymen ózi otyz jyl eńbek etken nemis drama teatrynyń 45 jyldyq mereıtoıyn qatar atap ótýdiń tereń rámizdik máni bar ekenin aıtty.
– Bizdiń teatrlar nemis, koreı, ózbek jáne uıǵyr teatrlary – biregeı qubylys. Olar «alýan túrliliktegi birlik» qaǵıdatyn júzege asyra otyryp, ár etnostyń mádenı janyna aınaldy, – dedi N.Dýbs.
«Iаdrolyq fızıka ınstıtýty» RMK Astana qalalyq fılıalynyń dırektory, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń jáne QHA múshesi Maksım Zdoroves Assambleıa tek rámiz emes, sonymen qatar árbir azamattyń turaqtylyǵy men damý múmkindikterin qamtamasyz etetin naqty tetik ekenin atap ótip, ol ózi elimizde álemdik ǵylymı qoǵamdastyqtyń bir bólshegi bolýǵa úlken múmkindik alǵanyn jasyrmady.
Sondaı-aq QHA jýrnalıster klýby tóraǵasynyń orynbasary, «Assambleıa jastary» qoǵamdyq uıymynyń prezıdıým múshesi Alla Gavrına bıyl Assambleıa janyndaǵy jastar qozǵalysyna 10 jyl tolǵanyna toqtaldy. Osy ýaqyt aralyǵynda túrli etnos jastary bir shańyraq astyna birigip, elimizdiń belsendi qozǵaýshy kúshine aınalǵanyn atap ótti. Sonymen qatar jyldar boıy Assambleıa túrli ult ókilderiniń jastary úshin áleýmettik lıft, eldiń tynys-tirshiligine etene aralasýdyń biregeı platformasy bolǵanyn jasyrmady.
Zeıin ERǴALI,
Jasulan SEIILHAN,
«Egemen Qazaqstan»
