Basqamyr jádigeri

1988–1994 jyldar ara­lyǵynda belgili arheolog Juman Smaılov jetekshiligimen Jezqazǵan tarı­hı-arheologııalyq mý­zeıiniń qyzmet­kerleri Basqamyr kóne qalashyǵyna arheologııalyq qazba jumysyn júr­gi­zip, nátıjesinde, qala­shyqtan kera­­­mı­kadan jasal­ǵan ydys-aıaqtar, ja­nýar súıekteri, áshe­keı bu­ıymdar, temir kenimen qatar, eń erekshe zat – qulaqtazalaǵysh tabylǵan. Mýzeı qo­ry eks­pedısııa barysynda 741 já­digerge tolyqty.

«Qulaqtazalaǵysh 6-turǵyn úıden keıin, sıtadeldiń oń­tústik-batys qabyrǵasynda or­nalasqan 7-turǵyn úıden ta­bylǵan. Balqytylǵan mystan arnaıy qalypqa quıylyp jasalǵan. Ony qulaqtazalaǵyshtyń bórinen (zaýsenısa) baıqaýǵa bolady. Qulaqtazalaǵysh qaıyqtyń eskegine uqsaıdy, tutqasynyń joǵarǵy jaǵynda ilgegi bar. Joǵarǵy bó­ligindegi dóńgelengen tutqasy sabaǵyna aýysady. Uzyndyǵy 10 sm, tutqasynyń eni 4,5 sm. Tutqasynda jaǵalaı ashyq aıqyn jıekteri jáne ortalyq bóliginde kesteli órnegi bar. Bul órnekti bir jaǵynan astyńǵy bólikte jaıqalǵan japyraǵy bar trılıstık ósimdigine uqsatsa, ekin­shi jaǵynan zoomorfty, ıaǵnı qanaty jaıylǵan qusqa da uqsatady. Qu­laqtazalaǵysh sabaǵynyń kelesi jaǵy tereńdetilip jasalǵan», deıdi Ulytaý oblysynyń tarıhı-arheologııalyq mýzeıiniń aǵa ǵy­lymı qyzmetkeri Aıdana Jan­bosynova.

Qulaqtazalaǵyshtyń oǵyz-qypshaq tobyna tıe­sili H ǵa­syr­daǵy Volga-Ýral jaǵa­laýyndaǵy Ser­­kelde (qala­shyq), Donnyń tómengi jaǵyndaǵy tarıhı-arheo­logııalyq jádigerlermen uq­sastyǵy bar. Srostın má­de­nıetine tıesili Ýr-Bedarı je­rinde tabylǵan H ǵasyr mo­la­syndaǵy qulaqshuqyǵysh ǵa­lym L.M.Gavrıshınniń piki­ri bo­ıynsha «oǵyz-qypshaq qulaq­shuqy­ǵysh­taryna uqsas. Munyń sakraldy mańyzy bar bolýy múmkin» degen pikir bildiredi.

Qulaqtazalaǵysh eń birinshi – jeke bas gıgıenasy retinde, ekinshisi – bále-jaladan, jamandyqtan saq­taıtyn tumar retinde, úshin­shisi áshekeı buıym retinde de qol­danylǵan. Áıelder ony bury­myna áshekeı retinde taqsa, al keıbi­reýleri beldiktiń áshekeıi retinde paıdalanǵan.

Ulytaý oblysy