Shet aýdanyna qarasty Álıhan aýylynyń kásipkeri dalasyna tórt túligin órgizgen. Osydan birneshe jyl buryn Tólegen sharýashylyǵyna asyl tuqymdy 70 aqbas sıyryn satyp alypty, odan ósken iri-qara sany qazir 300-ge jetip artylady. Sıyr malynyń ishindegi qońdysy, Arqanyń shymyr aıazyna ońdysy osy deıdi ózi. Sıyrdyń bul túri ári etti, ári sútti keledi. Sútinen irimshik jasap, aıran uıytady, qurt qaınatady. Kelinshegi Aısulý Sandjıevanyń úıge kól-kósir tabys ákelip otyrǵan kásibi – bul. Sút óniminen sharýashylyǵynyń shyǵynyn ótep otyr.
Tólegenniń úıindegi bal qymyzǵa eldiń bári úıir. Zaıyby ekeýi qymyz baptaýdyń tehnologııasyn tereń meńgerip alǵan. Qymyzy jaz boıy jarnamasyz da ótedi. Osylaısha, sharýasyn dóńgeletip otyrǵan otbasynyń berekesiniń de, baılyǵynyń da kilti – esil eńbekte.
Anatolııdi alǵashqyda aýyldastary Tolık dep atapty. Keıin qazaqtyń sary balasyna aınalǵanyn ańǵarǵan el-jurt Tólegen dep at qoıypty.
Tólegenniń ákesi – orys, anasy – ázerbaıjan ultynan. Al Anatolıı júregim qazaq dep soǵady deıdi. Onyń qazaqy tárbıe alyp, eldiń balasyna aınalýyna belgili atbegi, synshy Joldybaı Kenjeǵulovtyń úlesi bar eken. Anatolıı ol kisini «ekinshi ákemdeı edi» dep ardaqtaıdy. Joldybaı synshy ómiriniń sońynda shákirtterine aýylynyń báıgetóbesine jerleýdi amanattap, «senderdiń at júgirtkenderińdi anaý bıikten baqylap jataıyn», depti. Tólegen ár juma saıyn sol bıiktegi ustazynyń beıitine baryp, quran oqýdy dástúrine aınaldyrǵan.
Alty jasynan at jalyn tartyp mingen Anatolıı de – ustazy sekildi at synshysy. Bala kezinen kórshi úıindegi bıekúrkede turǵan jylqylardyń jalyna jarmasyp mingenin, saýyn bıelerdi talaı úrkitip alyp, taıaq jegen tátti kezderin ádemi áńgimeleıdi. Sodan ózi de asaý aýyzdyqtap, báıgege shaýyp ósedi. Joldybaı aqsaqal bala Tólegenniń boıynan at jarata alatyn qabiletti baıqap, bekzada ónerge baýlıdy. Alǵashqy báıgege qosqany «Aısulý» eken. Asyl bıesi qulyndaǵan túni aı jap-jaryq bolypty. Jáne qulynnyń mańdaıynda aıdyń tańbasy bar eken. Sodan ózi atyn qoıady. О́z dáýirinde báıgeniń aldyn bermepti.
Kelinshegimen alǵash tanysqan sáti de ezý tartqyzady. Anatolıı esiminiń Aısulý ekenin estigende eriksiz kúlip jiberipti. Sonda Anatolıı oǵan «Sen meniń ekinshi Aısulýymsyń» degende kelinshegi abdyrap, túsinbeı qalypty. Sonda Tólegen «ózińmen attas sulý sáıgúligim bar» dep júregin basqan eken.
Sóıtip, Tólegenniń boıynan bekzadalyqty, azamattyqty ańǵarǵan Aısulý sol úıge kelin bolyp túsip, bosaǵasyn baqytqa bóleıdi. Tórt birdeı sary domalaqty dúnıege ákelip, olarǵa da qazaqy tárbıe beredi. Qudaı kóp uzatpaı taǵy da úsh bala beredi. Jary Aısulýdyń jaqyn-juraǵatyndaǵy bir otbasynyń áke-sheshesi alma-kezek dúnıeden ótedi. Sodan qaraýsyz qalǵan úsh balany jetimder úıine ótkizgeli jatqanda, Tólegen toqtaý salyp, óz qamqorlyǵyna alatynyn aıtypty. Sóıtip, óz balalarynan olardy kem kórmeı ósiredi. Qazir Tólegen men Aısulý – ata men ene. Asyrap alǵan Jálıla esimdi qyzdaryn qazaqy dástúrmen qutty ornyna qondyrǵan. Shattyqty shańyraqta taǵy da sábıdiń byldyry estiledi. Osylaısha, segiz balanyń áke-sheshesi – baqyttyń qushaǵynda.
Tólegen – aýylynyń janashyry, atymtaı azamaty. Qashanda qaıyrymdy istiń qasynda júredi. Kóp balaly, az qamtylǵan otbasylarǵa únemi qaraılasady. Baryn basyp emes, shashyp jeıtin bolmysy baıyrǵy saqılardaı.
О́zi sekildi aýylynyń balasy taı jaratyp, báıgege qosypty. Sodan álgi taı shashasyna shań juqtyrmaı, qara úzip kele jatqanynda aıaǵy mertigedi. Álgi bala qatty qapalanyp, jany aýyrsa kerek-ti, eki-úsh kún as ishpeı, bólmesinen shyqpapty. Osyny estigen Tólegen atqorasyndaǵy ózi baptap otyrǵan júırik taıdy jetektep aparyp, syıǵa tartypty. Bul márttigi el aýzynda ańyz bolyp biraz ýaqyt júrgen edi. Mine, Tólegen – osyndaı jylqy minezdi jigit.
– Jasyratyny joq, óz ultymnyń dástúrin bile bermeımin. Janym da, júregim de qazaq dep soǵady. Meni qazaq qylǵan ol – báıgege degen mahabbatym. Atbegi Joldybaı aǵanyń ónegesin kóp sińirdim. Ákem de, anam da – qolymda. Balalarym – baqytym. Uldarym da – shabandoz. Bir ǵana armanym bar. Azamattarym qazaqtyń janyndaı bolǵan alamannan alystamasa eken, – deıdi atbegi, atymtaı jomart Tólegen.
Qaraǵandy oblysy
