Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Vladıslav VEBER,
«Assambleıa jastary» RQB múshesi:
– Zobalań ýaqyt talaı jandy týǵan topyraǵynan ajyratyp, jat jurtta jan saqtaýǵa májbúr etti. Sol súreńsiz jyldarda myńdaǵan adamnyń úmit oty osy qazaq jerinde tutandy. Meniń de ata-babalarym qıyn-qystaý kezde Soltústik Qazaqstan oblysyna deportasııalanǵan. Myńdaǵan shaqyrymdy artqa tastaǵan nemis jurtyna qazaq halqy tórinen oryn berip, joq-jitigin jamady. Sóıtip áýletimiz Ýálıhanov aýdany Mortyq aýylynda qonys teýip, tútinin tútetti.
Kóp ortada únemi ózimdi aýyldyń en dalasynda qara topyraǵyna aýnap ósken qazaqtyń sary domalaq balasymyn dep tanystyramyn. О́ıtkeni ata-ájem qazaq mádenıetin óz ultynyń mádenıetimen qatar syılady. Qonaqjaılyq, kisilik, kishipeıildilik, sabyr men shúkirshilikti arqaý etken salt-dástúr, ádet-ǵuryp, tanym-túsinik bizdiń bolmysqa endi. Bul rýhanı tuǵyr elmen etene jaqyndatty. Árkez úlkenderdiń aq batasyn alýdy, týǵan jerdiń qadirin bilýdi, eńbek pen adaldyqty boıymyzǵa sińirdi. Onyń ústine 11 jyl boıy qazaq mektebinde bilim aldym.
Es bilgeli shańyraǵymyzda ataýly merekelerdi erekshe sán-saltanatpen atap ótemiz. Naýryz, Aıt, Birlik kúninde áýletimizben bir dastarqan basyna jıylyp, ulttyq taǵamdar ázirlep, arqa-jarqa bolyp otyramyz. Biz úshin bul – jaı ǵana meıram emes, urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp kele jatqan dástúr, qazaqy bolmysty sezinip, birigetin erekshe kún. Osyndaı qundylyqtarǵa degen qurmet pen sezim Otanǵa degen súıispenshiligimdi tereńdete tústi.
Qazir Assambleıa jastary sapynda memlekettik tilde jatyq sóıleıtin azamattar qatarynyń artýyna úles qosyp júrmin. Tilin syılaǵandy qazaq tóbesine kóterip, tórin usynady. Biz de sol yqylasqa laıyq bolýǵa, bergenin qaıtara alatyn azamat bolýǵa umtylamyz. Sebebi bul el – ata-babamyzǵa tek pana emes, tamyryn tereńge jaıǵan tól mekenge aınaldy.
Nargız MAHMÝDOVA,
QHA múshesi, volonter:
– Keńestik saıasattyń yqpalymen eriksiz qonys aýdarǵan júzden asa etnos ókili sekildi meniń de ata-babam qazaq jerin óz úıindeı qabyldap, osy elde turaqtady. Darqan halyqtyń bótendi jatsynbaı, qıyn kúnde baýyryna basqan keńdiginiń arqasynda bul mekende talaı taǵdyr toǵysty. Mine, búginde túp-tamyry basqa bolsa da, birlik pen berekeniń besigine aınalǵan kıeli jerde shynaıy bolmysy «qazaq» degen býyn qalyptasty.
Jalpy, qazaq pen uıǵyrlardyń salt-dástúrleri, ádet-ǵuryptary, qundylyqtary uqsas keledi. Bizdi ata-anamyz bala kezden eńbekke baýlyp, ózgelerge, ómir súrip otyrǵan ortaǵa janashyr, meıirimdi, keńpeıil bolýǵa úıretti. Bul tek otbasylyq tárbıe emes, aınaladan kórip ósken ortaq ustanym, mádenıet edi. Sodan bolar aınalaǵa beıjaı qaramaý, qoldan kelgen kómekti aıamaý, shynaıy meıirimmen jaqsylyq jasaý ómirlik baǵytyma aınaldy. Ásirese qıyn-qystaý shaqta járdem berip, muqtaj jannyń júzine kúlki syılaý meni odan ári jigerlendirip, eriktilikke jol saldy.
Bir kezderi tabıǵattyń tarpań minezi saldarynan bolǵan sý tasqyny kezinde, odan buryn tosynnan kelip, tosyrqatqan pandemııa tusynda da qarap qalmaı, myńdaǵan eriktimen birlese áreket ettik. Birlikpen tirlik ettik. Sonda qarapaıym ǵana azyq-túlik pen dári-dármek jetkizý arqyly da úlken iske úles qosýǵa bolatynyna kózim anyq jetti. Sebebi eń mańyzdysy árekettiń aýqymy emes, ony qandaı nıetpen jasaǵanyńda eken. Osylaısha volonterlik jaı ǵana ýaqytsha áreket nemese qoǵamdyq mindet emes, júrekten bastaý alatyn ómir saltyna aınaldy.
Ákem aýylda atakásip baǵbandyqpen aınalysyp, tabıǵatpen úndesip tirshilik etip keledi. Sodan bolar aǵash otyrǵyzý, aınaladaǵy jasyl-jelekti aıalaý – jan dúnıeme jaqyn. Bul da – qaıyrymdylyqpen aınalysýǵa negiz bolǵan dúnıe. Túrimiz bólek bolǵanymen, tilimiz – bir, taǵdyrymyz – ortaq. Biz – birtutas ultpyz. Ár etnos óz mádenıetin, tilin saqtaýǵa, dástúrin jalǵastyrýǵa tolyq múmkindikke ıe. Bul – elimizdegi ádilettiń, beıbitshiliktiń, teń quqyqtyń dáleli.
Valerıı MARIN,
«Káýsar» sharýa qojalyǵynyń mehanızatory:
– 1991 jyly jeti jasymda Ýkraınanyń batys bóliginen burynǵy Torǵaı oblysyndaǵy Amantoǵaı aýylyna naǵashy apamnyń shaqyrýymen kóship keldik. Aıaq basqan alǵashqy kúnnen-aq kórshi-qolań qonaqjaılyǵyn kórsetip, shynaıy baýyrmaldyq tanytty. Qazaq synybynda oqydym. Biraq tildi bilim oshaǵynan emes, kóshede balalarmen oınap júrip tez meńgerdim. Osylaı bolmysyma, turmysyma sińip ketti.
Keń-baıtaq dala baýyryna basyp, azamat etip ósirdi. О́mirlik jolymdy aıqyndady. Qazir Amangeldi aýdanynyń Qarasý aýylyndaǵy sharýa qojalyǵynda mehanızator ári baqtashy bolyp jumys isteımin. Bul salada júrgenime de on jyldan asty. Qysta traktormen jol ashyp, qar tazalaımyn. Jazda shóp shaýyp, mal baǵamyn. Buǵan deıin qurylys pen tehnıka basqarý sekildi túrli jumystardy da istedim.
Qazaq halqy – qara kúshtiń, eńbektiń qadirin bilgen halyq. Árdaıym adaldyqty joǵary baǵalap, mańdaı termen kelgen nápaqany berekeniń bastaýy dep túsingen. Búginde osy izgilik jalǵasyn taýyp, qoǵamda qarapaıym eńbek adamyna degen syılastyq pen qurmet artyp keledi. Jaqynda ǵana Qostanaı oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalovtyń Alǵys hatyn aldym. «Káýsar» sharýa qojalyǵynyń basshysy Saǵdat Daýǵarın bir bólmeli páterge sertıfıkat syılap, úlken qoldaý kórsetti. Mine, bul – men sekildi qazaq jerinde ósip-ónip, kózge kórinbese de adal eńbek etip júrgen etnos ókilderine degen senim, alǵystyń aıqyn kórinisi.
P.S. Búginde elge adal qyzmet etip, memlekettik tildi jetik meńgerip, týǵan jeriniń damýyna úles qosyp júrgen ózge etnos ókilderi jeterlik. Vladıslav Veberdiń qazaq tilin nasıhattaýy, Valerıı Marınniń eńbektiń qadirin bilip, adal qyzmet etýi, Nargız Mahmýdovanyń eriktilik arqyly kópke úlgi bolý mysaly – etnostardy uıystyrǵan qazaqy qundylyqtardyń ómirsheńdigin dáleldeı túsedi. Bul – memleket tarapynan jasalyp otyrǵan teń múmkindik pen ádiletti saıasattyń ǵana emes, birlik pen tatýlyq, toleranttylyqtyń jemisi.
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»
