Tarıhı kezdesý

Sýrette Keńes Oda­ǵynyń batyry, Halyq qahar­many Saǵadat Nurmaǵambetov pen maıdanger jýrnalıst Musa Dinishev taspalanǵan. Qas-qaǵym sátti tarıhqa aınal­dyrǵan fotokadr qa­lamyn qarý etken qaısar jannyń kózi tirisinde erekshe qadir tutqan muralarynyń biri bolypty. Búginde Dinishevter áýletiniń muraǵatyndaǵy baǵaly qazyna sanalatyn osynaý sýret tarıhty tek resmı qujattarmen emes, shynaıy esteliktermen de sezinýge bolatynyn kórsetedi. Sýrettiń qaı kezde, qalaı túsirilgeni, beınedegi tulǵalardyń taǵ­dyryna qalaı áser etkeni týraly kórnekti opera ánshisi, Eńbek eri Álibek Musauly Dinishev áńgimelep berdi.

«Ákem Musa Dinishev – Stalıngradtan Berlınge deıingi aýyr maıdan jolyn jú­rip ótken. Ol Stalıngrad shaı­­qasynyń qatysýshysy edi. Soǵystyń alǵashqy eki jylynda jaıaý ásker quramynda saıası jetekshi (polıtrýk) bolyp qyzmet etti. Sol kezeńde jaıaý áskerdegi saıası jetekshilerge ómir óte qaýipti edi. Sebebi nemis áskeri dál osy laýazym ıelerine baǵyttap oq atatyn. Sol qıyn-qystaý zamanda, taǵ­dyrdyń qoldaýy bolar, ákem tiri qaldy. Keıinnen ony Stalıngrad mańyndaǵy maıdandyq gazet redaksııasyna aýystyrady. Ol jerde ár ulttyń – qazaq, ózbek, ýkraınnyń redaksııasy bolǵan. Ákem osy gazette qazaq bóliminiń tilshisi retinde qyzmet etti. Ol maıdan shebinde júrip, elden attanǵan jaýyngerler týraly ocherkter jazyp, olardyń erligin qaǵaz betine túsirdi. Ákemniń arhıvinde saqtalǵan sırek sýretterdiń biri – Qazaqstannan shyqqan ónerpazdardyń maıdan dalasyna konsertpen kelgen sáti. Sol sýretterdiń birinde ol áıgili ánshi Ǵarıfolla Qurmanǵalıevpen birge túsken. Al eń qundy esteliktiń biri – Saǵadat Nurmaǵambetovpen túsken sýret. Ol 1945 jyldyń mamyr aıynda, Berlınde tú­sirilgen. Sol kezde Saǵadat aǵa­myzǵa Keńes Odaǵynyń batyry ataǵy berilgen edi. Jas ofıserdiń erligi týraly jazý úshin ákem arnaıy baryp, ony izdep tabady. Ekeýi uzaq áńgimelesip, ocherkke qajetti materıaldar jınaıdy. Keıin osy suhbat negizinde maqala jazylady. Ekeýi birge sýretke túsedi. Bul – soǵystyń sońǵy kezeńinde, Jeńis kúniniń qarsańynda oryn alǵan taǵdyrly kezdesý. Saǵadat aǵa men ákem soǵystan keıin ómir boıy aralas-quralas, syılas dos bolyp ótti. Biz de Saǵadat aǵanyń úıinde talaı boldyq. Keıin ol kisimen ár jolyqqan sátimde sol Berlındegi tarıhı kezdesýdi, ekeýiniń áńgimesin, ákemniń Saǵadat aǵa týraly jaz­ǵan ocherkin eske alatynbyz», deıdi Álibek Dinishev.

Taǵdyr tabystyrǵan aǵaly-inili maıdangerlerdiń keıingi ómir ónegesi elge málim. «Otan gazetiniń» áskerdegi tilshisi bolǵan Musa Bókenbaıuly so­ǵystan aman oralǵan soń ult baspasózine qaltqysyz qyz­­met etti. Eńbek jolyn «Le­nın­shil jas» (qazirgi «Jas Alash») gazetinen basta­ǵan ol «Mádenıet jáne tur­mys» (qa­zirgi «Parasat») jýrna­ly­nyń negizin qalap, uzaq ýaqyt bas re­daktor qyzmetin atqardy, QazKSR Mádenıet mınıstriniń orynbasary boldy.

Soǵystan keıin Saǵadat Nur­maǵambetov Keńes armııasynda qyzmet etti. 1971 jyly general-leıtenant shenin al­dy. 1989 jyly otstavkaǵa shyq­qanymen, elimiz táýel­sizdigin jarııalaǵannan keıin Qorǵanys isteri jónindegi mem­lekettik komıtettiń tóraǵasy, keıin elimizdiń tuńǵysh Qor­ǵanys mınıstri bolyp ta­ǵaıyndaldy.

Oqyrman nazaryna usy­nylyp otyrǵan osy bir sý­rettiń tasasynda kóńilge oı salar kóp dúnıe jatyr. Bir ǵana sýretten bastalatyn úlken tarıh – ýaqyt aǵymynda este­likter kómeskilense de, shyn dostyq pen batyrlyqtyń izi eshqashan óshpeıtinin ańǵartyp turǵandaı.

ALMATY