Qurmetke laıyq jandar

Kavkazdy qorǵaǵan mergen

Jaqynda maıdanger Táńir­ber­­gen Tolǵanbaev 102 jasqa toldy. Je­ńis kúni qarsańynda ony Al­maty oblysy Ile aýdanynyń jáne Alataý qalasynyń qorǵanys is­teri jónindegi birikken bóliminiń ás­kerı qyzmetshileri, áskerı-pat­rıot­­tyq klýbtardyń tárbıe­lený­shileri arnaıy quttyqtap qaıtty.

T.Tolǵanbaev 1923 jyly 1 ma­myrda Taldyqorǵan obly­sy, Aqsý aýdany, Kırov ujym­sha­rynda dúnıege kelgen. 1942 jyldyń mamyr aıynda 19 jas­taǵy jigit Aqsý aýdandyq áske­rı komıteti arqyly keńes áskeriniń qataryna shaqyrylady.

– 1942 jyly bizdi Lepsige jınady, – dep eske alady ardager. – Poıyzǵa qaıtseń de keshikpeý kerek, úlgerý úshin túni boıy túıemen júrip otyrdyq. Poıyz qozǵalǵan kezde anam artymyzdan ilese jylap júgirdi.

Maıdanger áskerdegi qyzmet jolyn Kavkazdaǵy shekara áske­rinde bastaıdy. Oqý-jattyǵý orta­­lyǵynda jas jaýyngerdi mer­­gendikke baýlyǵan. Alda Sta­lıngrad maıdanyndaǵy qandy shaıqas kútip turǵan edi. Kavkaz­daǵy daıarlyq ol úshin erik-jigeri qaıralyp, jaýyngerlik mashyǵy shyńdalǵan naǵyz ómir mektebine aınaldy.

Soǵystan keıin kópultty quramnyń qatarynda Erevandaǵy shekara jasaǵynda qyzmet etip, sonda júrip orys tilin úırengen. 1949 jyly elge oralǵan soń, aldymen sot hatshysy, keıin kishi leıtenant shenimen jedel ýákil qyzmetterin atqarady. Stalınabad mılısııa mektebin, keıin Kırov atyndaǵy QazMÝ-diń zań fakýltetin bitirgen.

Mansap jolynda on jyl Almaty oblysynyń Jambyl aýdan­dyq IIB basqardy. 1976 jyl­dan bastap Ile aýdanynyń prokýra­týrasynda jumys istep, azamattardyń quqyqtaryn zań júzinde ári ádil qorǵaýshy retin­de qurmetke ıe boldy. Keıin­gi jyldary Boraldaı qant zaýytyn­da zań keńesshisi bolyp eńbek etti.

Erligi men minsiz qyzmeti úshin maıdanger «Kavkazdy qorǵaǵany úshin», «Jýkov» medaldarymen, basqa da mereıtoılyq nagrada­lar­men marapattalǵan. Ile aýda­nynyń qurmetti azamaty.

Uzaq jyl ustazdyq etken jubaıy Dámeli Álpeıisova ekeýi 6 bala tárbıelep ósirdi. Olardan 12 nemere, 16 shóberesi jáne bir shópshek súıip otyr.

Jeńisti Vıslada qarsy alǵan

Nıkolaı Semenovıch Kýrı­lenko – búginde Qaraǵandy obly­synyń Temirtaý qalasynda tu­ratyn jalǵyz soǵys ardageri. Brıansk oblysynyń týmasy taıaý kúnderi 98 jasqa tolǵanda 55524 áskerı bólimi qyzmetkerleri oǵan arnaıy baryp, quttyqtady.

Maıdanger 1944 jyly 17 jasynda keńes áskeriniń qataryna shaqyrylypty. Baltyq jaǵa­laýyndaǵy áýe shabýylyna qarsy qorǵanys áskerleriniń zenıttik artıllerııasynda qyzmet etedi. Soǵys aıaqtalar tusta olardyń bólimshesi Polshaǵa jiberilgen. Sol elde Vısla ózenindegi bom­balaýdan keıin qalpyna kel­tirilgen temirjol kópirin qor­ǵaıdy. Osy kópir kúzetinde turyp Jeńisti qarsy alǵan ol 1951 jylǵa deıin áskerde qyzmet etken.

N.Kýrılenko I dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen, «Erligi úshin», «Germanııany jeńgeni úshin», t.b. medaldarmen marapattalǵan.

1958 jyly áıeli Marııa Fedorovnamen birge komsomol­dyq joldamamen Temirtaýdaǵy Mag­nıtkany salýǵa kelgen. Ekeýi bes bala tárbıelep ósirdi. Olardan 10 nemere, 13 shóbere jáne 3 shópshek súıip otyrǵan baqytty qarııa.

Manchjýrııa men Koreıany azat etti

Jeńistiń 80 jyldyǵyn qar­­sy alý baqyty buıyrǵan maı­­­dan­­ger­diń biri – Rahymjan Sa­tybal­dyuly Mamralıev. Ol Ma­nch­jýrııa men Koreıany azat etýge qatysqan.

18 jasynda maıdanǵa alynǵan jaýyngerdiń taǵdyry Máskeý men Stalıngrad túbindegi qııan-keski shaıqasta ómir men ólim arasynda arpalysqan ózge qazaq sarbazdarynan ózgeshe boldy. О́ıtkeni ol 1943 jyly Qıyr Shyǵysqa attandy. Ol jaqta japon armııasymen ymyrasyz shaıqas kútip turǵan edi.

Artıllerııalyq vzvodty bas­qarǵan aǵa serjant R.Mamralıev Prımorsk, Voroshılov, Manch­jýrııa jáne Koreı túbeginiń mańyzdy qala­laryn azat etýge tikeleı qatysty. Qyzyl Armııa 1945 jyldyń tamyzynda Japo­nııanyń Kvantýn armııasyna aýyr soqqy berip, oısyrata jeńdi. 1951 jyly, ıaǵnı soǵys aıaq­talǵannan keıin alty jyl ótken soń ǵana áskerden bosap, týǵan jeri Jambyl obly­syna oraldy.

Bıyl 27 qańtarda R.Mam­ra­lıev mereıli 100 jasqa toldy. Ǵa­syr jasaǵan maıdanger otbasynyń ortasynda ǵumyr keship jatyr. Ol – jaı ǵana ardager emes, urpaqtary maqtan tutatyn rýh kúshi men tabandylyqtyń úlgisi.

«Uzaq jasaıdy ekensiń, balam...»

28 sáýirde maıdanger, ot­s­tav­­kadaǵy polkovnık Nıkolaı Aleksandrovıch Taratýnın 102 jasqa keldi. Ony Almaty qala­sy Qorǵanys isteri jónindegi departamenti men Túrksib aýdan­dyq basqarmasynyń, UQK Sheka­ra qyzmeti departamentiniń ókil­deri, áskerı-patrıottyq klýbtar tárbıelenýshileri týǵan kúnimen quttyqtap qaıtty.

N.Taratýnın 1923 jyly Iаroslavl oblysynyń Pochın­kı aýylynda dúnıege kelgen. 1941 jyldyń qarashasynda eki úlken aǵasynyń jolyn qýyp, óz erkimen maıdanǵa attanady. Aıryqsha qabiletiniń arqasynda ony barlaý qyzmetine qabyldapty.

Birneshe ret jaý tylynda tapsyr­malardy oryndap, qundy má­limetter jetkizdi. Jaý ofı­ser­lerin de tutqynǵa túsirgen. Osyndaı reıdtiń birinde ba­tyl barlaýshy jan-jaqtan oq jaýyp jatqanyna qaramastan, fashısterdiń azyq-túlik tıelgen júk kóligin bólimge jetkizedi.

Soǵysta birneshe ret jaraqat alǵan. Ásirese 1943 jyly Don ózeni úshin shaıqasta aýyr jaraqat alyp, janyndaǵy joldastary ony qaza tapty dep oılaıdy. Túnimen dymqyl jertólede jatyp, tańerteń jerleıin dep jatqanda jaýynger kózin ashady. Muny kórgen dáriger: «Uzaq ja­saı­dy ekensiń, balam! Men seni emdep, aıaqqa turǵyzamyn», depti.

Soǵystan keıin N.Taratýnın Almatydaǵy jaıaý ásker ýchılı­shesin bitirip, shekara áskerinde qyzmetin jalǵastyrdy. Túrkııa, Iran, Qytaı jáne Japonııamen aradaǵy shekarada qyzmet etti.

Ǵasyrdan asa jasaǵan maı­dan­ger – I dárejeli «Otan soǵysy», «Qyzyl juldyz» jáne «Qurmet» or­denderiniń ıegeri. Búginde uly­men birge turady. 3 nemeresi men shóberesi bar.

Saıypqyran saper

Jeńistiń 80 jyldyǵyna aman jetken maıdangerler týra­ly maqalamyzda astana­lyq Vla­dımır Ivanovıch Drovo­se­kov­ty da atap ketýdi jón dep taptyq. О́kinishke qaraı, ol Jeńis kúnine toǵyz-aq kún qalǵanda, sáýirdiń 30-ynda 99 jasynda baqıǵa ozdy.

V.Drovosekov 1926 jyly Sol­tústik Qazaqstan oblysynyń Bal­kashıno aýylynda dúnıege kel­gen. Aqmoladaǵy fabrıka-zaýyt ýchılıshesin bitirgen soń, te­mir ustanyń uly №317 áskerı zaýyt­­ta tokar bolyp jumys is­tedi.

1944 jyly soǵysqa attanyp, 3-Belarýs maıdanynda shaı­qasty. Qatardaǵy jaýyn­ger saper bólimshesinde «Palma» atty mına izdeýshi ovcharka ıtpen birge qyzmet etti. Soǵystyń sońynda ıtti qaýipti mıssııa sanalatyn tank­terdi joıýǵa arnaıy da­ıyndap, tapsyrmalardyń birin oryndaý kezinde Vladımır Ivanovıch adal dosynan aıyryldy.

Ol Eýropadan Qıyr Shyǵysqa deıin baryp, Sahalın men Kýrıl araldaryndaǵy teńiz katerlerinde qyzmet etti. Úıine 1952 jyly ǵana oralyp, Aqmoladaǵy arnaıy komendatýrada, keıin vagon jóndeý zaýytynda mehanık bolyp jumys istedi.

Qatardaǵy jaýynger V.Dro­vosekov áskerı jolynda II dárejeli «Otan soǵysy» orde­nimen, «Erligi úshin» medalimen marapattaldy.