Bıyl oblys aýmaǵynda jataǵan ý kekire, qaýyn shybyny, kalıfornııalyq qalqansha symyry men aramsoıaýǵa qarsy 2 309 gektardan astam jerdi óńdeý josparlanyp otyr. Naýryz aıynda ótken zııandy, erekshe qaýipti zııandy organızmder men karantındik obektilerge qarsy kúresý sharalaryn uıymdastyrý, úılestirý jumystaryn júrgizý jónindegi oblystyq shtabtyń alǵashqy otyrysynda shegirtkemen kúres sharalarynyń is-jospary jasaldy. Soǵan sáıkes oblys kóleminde shegirtke zııankesterimen kúres sharalaryn uıymdastyrý-úılestirýge 4 jumysshy top jumylady. Ár aýyldyq okrýgte qajetti tehnıkalar, jaýapty mamandar bekitildi. Jalpy oblys aýmaǵynda shegirtkeler sherýin boldyrmaý sharalaryna 324 adam qatysady. Qazir olardyń dernásilderine kóktemgi-jazǵy monıtorıng jumystary júrgizilip jatyr.
«Erekshe qaýipti shegirtke zııankesteri men karantındik obektilerge qarsy júrgiziletin fıtosanıtarııalyq is-sharalardy uıymdastyrý, hımııalyq óńdeý jumystaryn atqaratyn arnaıy tehnıkalardyń daıyndyǵy» jónindegi semınar keńeste Agroónerkásiptik keshendegi memlekettik ınspeksııa komıtetiniń Qyzylorda oblystyq aýmaqtyq ınspeksııa basshysy Muhtar Orazbaev bıyl kún kúrt jylyp, bul jándiktiń óz ýaqytynan 12-13 kún erte «oıanyp» alǵanyn aıtty. Bul baqylaý sharalaryn kúsheıte túsý kerektigin bildiredi. Aýdan ákimderi óz aýmaǵyndaǵy máseleden kún saıyn habardar bolyp otyrýǵa tıis. Mysaly, shegirtkeniń ıtalııalyq prýs dep atalatyn túri bıyl Aral aýdanyndaǵy 21 720 gektardan baıqalyp tur. Qazaly, Jalaǵash aýdandarynda myń jarym gektardyń aınalasy. Qarmaqshy men Syrdarııada 100 gektardyń ústinde. Qyzylorda qalasy, Jańaqorǵan men Shıelide bul túrdiń dernásili kezdespeıdi. Esesine, ońtústik aýdandar azııalyq shegirtkege qarsy kúresti kúsheıtýi kerek. Shıeli aýdanynda 8 332, Jańaqorǵanda 5000 gektar óńdelýi qajet. Zııankes jándiktiń bul túri basqa aýdandarda da kezdesip otyr. Byltyrǵy jazǵy-kúzgi monıtorıng qorytyndysy boıynsha bıyl 60 024 gektar jerge hımııalyq óńdeý jasalady.
Komıtet tarapynan jarııalanǵan konkýrstar jeńimpazdary anyqtalyp, 33 476 gektardy asa jeńil ushaqpen, 15 434 ga alqapty ushaqpen óńdeýdiń merdigeri bolyp «Avıakompanııa «Delta-Iýg» JShS tanyldy. «Baǵjan» JK 7152 ga jerdi jer agregatymen óńdeıdi. Bıyl shegirtke zııankesterine qarsy fıtosanıtarlyq kúres jumystaryna 4 arnaıy jer agregaty, 2 asa jeńil ushaq, 1 ushaq pen 3 dron qatysady. «Fıtosanıtarııa» RMK mekemesi 3 962 gektarǵa alǵash ret hımııalyq óńdeý jumystaryn dronmen júrgizip kórmekshi.
«Shegirtke shekarany bilmeıdi. Aralda ıtalııalyq prýs túri kórshiles Aqtóbe, Ulytaý óńirinen aýyp keldi degen boljam bar. Sondyqtan Túrkistan, Aqtóbe, Ulytaý oblystarymen yntymaqtastyq kelisimsharttar jasastyq. О́tken mereke kúnderi Aral aýdanyna baryp, preparattardy synap kórdik. Shegirtkeden bólek ózge de zııandy jándikterge áseri baıqaldy», deıdi aýmaqtyq ınspeksııa basshysy.
Zııankestiń zardabyn boldyrmaý úshin drondy oblysta alǵash ret qoldanyp otyrǵan «Fıtosanıtarııa» RMK mekemesiniń mamandary Almaty men Túrkistanda oqyp kelipti. Aral aýdany ákimdigimen habarlasyp otyrǵan olar jaqynda óńdeýge kirisedi. Kún raıy qatty ysyǵan jaǵdaıda baǵdaryn kúndiz kartaǵa túsirip, sol boıynsha drondy kúndiz ushyrýǵa bolady.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Talǵat Dúısebaevtyń aıtýynsha, «Respýblıkalyq fıtosanıtarlyq dıagnostıka jáne boljamdar ádistemelik ortalyǵy» RMM-niń oblystyq fılıaly habarlamasyna sáıkes sáýir aıynyń 25-nen bastap barlyq aýdan men qala aýmaǵynda 1 sharshy metrge 1-2 túıir saıaq shegirtke dernásilderiniń shyqqany baıqalǵan.
«Olardyń jappaı shyǵý belgileri anyqtalǵan jaǵdaıda bir kúnde arnaıy jerústi agregatymen 130 gektar, áýe arqyly 1 500 gektar jer kólemin óńdeýge qaýqarymyz jetedi», deıdi basqarma basshysy.
Byltyrǵy jazǵy-kúzgi zertteý jumystary qorytyndysymen bıyl oblysta 55 349 gektar aýmaqqa saıaq shegirtke zııankesine qarsy hımııalyq óńdeý jumystary júrgizýge jergilikti bıýdjetten 487,5 mln teńge qarjy qaralyp otyr. Zııankes dernálisi jaılaǵan alqap ótken jylmen salystyrǵanda 11 673 gektarǵa artqan.
Merdiger mekemeler ókilderiniń de aıtary bar. Buryn bul jándikterdiń ár túri araǵa 2-3 apta salyp jer betine shyǵa bastaıtyn. О́ńdeý jumystary da soǵan sáıkes júrgiziletin. Osy jyly bári bir mezgilde paıda boldy. Tehnıka saıly, preparat daıyn degenmen de osy jaǵy qıyndaý soǵaıyn dep tur. Aýa raıyn boljaýshylar dereginshe aldaǵy aptalarda kún qyzýy 44 gradýstan asady. Kún ysyǵan saıyn jany kirip, jandana beretin zııankeske bul «Izdegenge – suraǵan» bolaıyn dep tur.
Bir óńdelgen jerge kórshi óńirden zııankes ushyp kelse, etken eńbektiń zaıa ketkeni deı berińiz. Qaıta óńdeýge monıtorıng qorytyndysymen shaqtalyp berilgen preparat ta jetpeı qalýy múmkin. Taǵy bir másele, aýdandar men aýyldar ákimdikteri tarapynan hımııalyq óńdeý júretini sol aýmaqtaǵy mal, ara sharýashylyǵymen aınalysyp jatqandarǵa aldyn ala eskertilýi kerek. Omartanyń óńdelip jatqan aýmaqtan 3,5-5 shaqyrym qashyqtyqta bolǵany jón.
Oblys ákiminiń orynbasary Baqyt Jahanov aýdan ákimderi máselege barynsha mán berýi kerektigin aıtyp ótti. Maýsym aıaqtalǵansha merdigerler de óz isin múltiksiz atqarýy qajet. Jumyla jumys istep, zııankestiń jolyn kesýimiz kerek.
QYZYLORDA
