Rýhanı baılyǵymyzǵa, ulttyq qundylyqtarymyzǵa uqyptylyqpen qarap, ónerimizdiń órkendeýine ózindik úlesin qosqan jandardyń biri – Jarma jerindegi mádenıet salasynyń maıtalman mamany Amanjol Tóleýbekuly Dáýitov. Sanaly ǵumyryn tól ónerimizdiń saqtalýy men damýyna arnap, dástúrli muramyzdy dáriptep júrgen qaıratker azamattyń dara joly kópke úlgi.
Eńbek jolyn komsomol komıtetiniń hatshysy bolyp bastaǵan ol qyzmetimen qatar alǵash «Armandastar», «Kókbel» ansamblin quryp, turalap qalǵan aýyldyń mádenıet salasyn aıaqqa qaıta turǵyzdy. Onyń bastamasymen uıymdastyrylǵan aýqymdy mádenı is-sharalar dáıim joǵary deńgeıde ótti. Ol «Káýsar» ult aspaptary orkestriniń, «Sulýym» estrada tobynyń, «Aıqarakóz» ansambliniń, ardagerler horynyń, «Ǵasyrlar úni» etnotobynyń negizin qalady. Sondaı-aq túrli etnos ókilderinen quralǵan «Lojkareı», «Semsta» óner ujymdary, qobyzshylar ansambli de aýdan óneriniń qorjynyn qomaqty tabysymen toltyrdy. Bir boıynan qazaqy keńdik, darqandyq tabylatyn baı minez ıesi osylaısha ulttardy uıytyp, birligi men berekesin jarastyryp, ortaq maqsat jolyna jumyldyra bildi. Ol qurǵan ansamblder men orkestrler el sahnasynan kórinip qana qoımaı, ulttyq ónerdi Reseı, Qytaı elderinde de pash etti. Amanjol Tóleýbekulynyń shyǵarmashylyq toby 19 aýdan men qala qatysqan oblystyq kórkemónerpazdar baıqaýynda 9 márte bas júldeni qanjyǵasyna baılaǵan.
Amanjol Tóleýbekuly 1993 jyldan beri Shyǵys Qazaqstan oblysynyń «Jarma aýdandyq mádenıet jáne tilderdi damytý» memlekettik mekemesin basqardy. О́ziniń eńbekqorlyǵy, tabandylyǵy, talapshyldyǵy ári ádildiginiń arqasynda áriptesterine abyroıly, syıly basshy bola bildi. Aýdandyq Mádenıet úıiniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartýǵa, zamanaýı jabdyqtardyń, tehnologııalardyń jáne ınfraqurylymnyń oıdaǵydaı bolýyna basa nazar aýdardy. Ol qyzmetkerleriniń jemisti jumys isteýine barynsha qolaıly jaǵdaı jasady. Atalǵan Mádenıet úıiniń ózinde Qazaqstan Respýblıkasynyń 12 Mádenıet qaıratkeri jáne oblys ákimi syılyǵynyń 3 laýreaty qyzmet etken. Munyń bári – Amanjol Tóleýbekulynyń ónerge degen súıispenshiligi men janashyrlyǵynyń, qas talantty jazbaı tanıtyn qasıetiniń, adaldyqty alǵa ustaǵan azamattyǵynyń arqasy.
Amanjol Tóleýbekulynyń tókken teri, etken eńbegi esh ketpedi. Ol «Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet qaıratkeri», «Jarma aýdanynyń qurmetti azamaty» ataqtarymen qatar, «Eren eńbegi úshin» medalimen, «Qurmet», «Parasat» ordenderimen marapattaldy. Aýdandyq «Jyldyń úzdik basshysy jáne uıymdastyrýshysy» atalymynyń birneshe dúrkin jeńimpazy ataǵyn ıelendi. Amanjol Tóleýbekulynyń esimi jáne eńbek joly «Tabysty jandar» ensıklopedııasyna endi.
Aǵamyzdyń eńbegi ónermen ǵana shektelmeıdi. Aýylda, aýdanda atqarylatyn ıgi istiń talaıynda Amanjol Tóleýbekulynyń izgi izi jatady. Bir ózi qan maıdanda 397 fashıstiń kózin joıǵan (keshegi soǵysta keńes áskerleri qatarynda mundaı kórsetkishke birde-bir mergen jete almaǵan) ataqty mergen Tóleýbek Ábdibekovtiń jaqyn týysy bolyp keletin ol kisi jaýynger atyn ardaqtaýǵa da belsene aralasty. «Tóleýǵalı Ábdibekovtiń erligi týraly biraz málimet Túrkistan oblysyndaǵy Aqkent aýylyndaǵy mýzeıden tabyldy. Munda jaýyngerdiń maıdan dalasynan dosyna jazǵan haty men maqtaý qaǵazdary jáne birneshe fotosýreti saqtaýly. Erligi ańyz bolǵan sur mergen soǵys kezinde úsh márte «Keńes Odaǵynyń batyryna» usynylǵan. Alaıda óziniń ómirbaıanynda aǵasynyń qýǵyn-súrgin kórgenin jasyrmaı jazǵandyǵy oǵan batyr ataǵyn berýde kedergi bolǵan», deıdi Amanjol Tóleýbekuly. Ádilettilik el urany bolyp turǵan myna zamanda Prezıdent Q.K.Toqaevtyń Jarlyǵymen T.Ábdibekovke 2022 jyly «Halyq qaharmany» ataǵy berilýine de Amanjol aǵa syndy el azamattary kótergen bastama qozǵaý salǵan edi. Almaty – Omby kúre jolynyń boıyna Tóleýbek Ábdibekovke kórnekti qulpytas qoıylýyna da, batyr týǵan burynǵy «Qyzyl juldyz» aýylynyń atyn qas mergenniń atyna ózgertýge de Amanjol Tóleýbekuly bastaǵan belsendi toptyń qosqan úlesi úlken. Bul iske Serikqazy Qorabaev, Aıgúl Kemelbaeva sııaqty jerles ádebıetshilerimizdiń etken eńbegine de razylyǵymyzdy aıta ketýdi paryz sanaımyz.
Jarma aýdanynyń mádenıet salasyn 30 jylǵa jýyq joǵary deńgeıde basqarǵan, eldiń ystyq yqylasy men qurmetine ıe bolyp, alqaly jurttan alǵys arqalaǵan Amanjol Tóleýbekuly búginde jetpis jastyń jotasyna shyǵyp otyr. Jan jary Úkijan apaı ekeýi altyn asyqtaı Beıbit esimdi ul, Baqyt pen Baljan degen kúmis qasyqtaı qyzdar tárbıelep-ósirip, salıqaly urpaǵynyń meıirimi men qamqorlyǵyna bólenip keledi. О́negeli ómiri ónermen órilgen tulǵanyń taǵylymdy taǵdyry talaıǵa úlgi bolary anyq.
Gaýhar Keldenova,
B.Momyshuly atyndaǵy mektep-lıseıdiń muǵalimi,
Y.Altynsarın medaliniń ıegeri
Almaty
