Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Basty mindet – jazǵy demalys kezinde balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý. Bıylǵy oqý jylyn 3,9 mln oqýshy aıaqtaǵaly otyr. Bastaýysh synypty – 391 myń, negizgi mektepti 364 myń bala támamdaıdy. Mektepti bitirýshiler sany – 217 myń. Altyn belgige úmitker sany 5%-dy quraıdy.
«Oqý jylyn «Bilimim – Otanyma» atty biryńǵaı synyp saǵattaryn ótkizýmen aıaqtaý josparlanǵan. Pedagogıkalyq keńestiń sheshimine qaraı mektep túlekterine arnalǵan «Mektebim, saǵan myń alǵys!» atty saltanatty is-sharany 23-24 mamyrda ótkizý usynyldy. Attestattardy tabystaý rásimi 18-20 maýsym aralyǵyna belgilendi», degen Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev.
Mınıstrdiń aıtýynsha, kolledjderde 550 myńnan astam stýdent oqydy, 173 myńy oqýyn aıaqtaıdy, onyń 123 myńy jumysshy biliktiligi boıynsha, al 27 myńy dýaldy oqytý aıasynda bilim aldy. 10 myń stýdent kásiporyndardyń maqsatty tapsyrysy boıynsha bitirdi. Jyl saıyn kolledj túlekterin jumysqa ornalastyrý kórsetkishi ósip jatyr. О́tken jyly túlekterdiń 81%-y jumyspen qamtylǵan.
«Bıyl mektepterde alǵash ret «kásibı baǵdarlaýshy» laýazymy resmı bekitildi. 905 joǵary synyp oqýshysy jalpy bilim týraly attestatpen qatar, jumysshy biliktiliginiń dıplomyn alady. 2,5 mln oqýshy kásibı baǵdarlaýshy sharalaryna tartyldy. Stýdentterdiń turmys jaǵdaıyn jaqsartý úshin 2 myń orynǵa arnalǵan 8 jataqhana paıdalanýǵa berildi. Bıznes ókilderi 8 myńnan astam bilim baǵdarlamasyn ázirleýge qatysty», dedi Ǵ.Beısembaev.
Balalardyń jazǵy demalysy 9 memlekettik organnyń birlesken jospary aıasynda uıymdastyrylyp jatyr. Osy maqsatta respýblıkalyq jáne óńirlik shtabtar quryldy. Kanıkýl kezinde balalardyń saýyqtyrý demalysyn, bos ýaqyty men eńbekpen qamtylýyn uıymdastyrýǵa biryńǵaı ádistemelik ázirlendi. О́ńirlermen birge barlyq demalys ortalyǵynyń tizimi jasalyp, daıyndyǵy respýblıkalyq shtab otyrystarynda qaraldy.
Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Talǵat Eshenqulovtyń aıtýynsha, qazir joǵary oqý oryndarynda 680 myńnan astam stýdent oqıdy, onyń 624 500-i bakalavrıatta, 39 200-i magıstratýrada, 7 600-i doktorantýrada jáne 8 900-i rezıdentýrada bilim alyp júr. Pedagogıkada – 48 428, bıznes, basqarý jáne quqyq – 24 666, ınjenerlik ǵylym – 24 320, aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııa – 13 393, densaýlyq saqtaý – 10 300 jáne aýyl sharýashylyǵy – 1 776 stýdent. Bıylǵy túlekter sany – 177 586 adam.
«Stýdentterdi jumysqa tartý sheńberinde 30 myńnan astam stýdentti qamtıtyn «Jasyl el» jobasy men qurylys otrıadtary iske asyrylady. Sondaı-aq 140 myńǵa jýyq stýdent oqý jáne óndiristik tájirıbeden ótedi. Aıta ketý kerek, kásiptik praktıkadan ótý kezinde bilim alýshy belgili bir eńbek mindetterin oryndaıdy, olar bilim alýshynyń eńbek ótiline esepteledi», dedi vıse-mınıstr.
Balalar demalatyn oryndarda sanıtarlyq norma, tamaq qaýipsizdigi talaby, sondaı-aq sýda, ormandy jerler men sport nysandarynda qaýipsizdik erejelerin saqtaýǵa baqylaý kúsheıtilgen. «Qazaqstan halqyna» qorynyń qoldaýymen «Jazdyq joldama» jobasy sheńberinde 10 myń bala tegin demalýǵa múmkindik alady. Onyń qatarynda – halyqtyń áleýmettik osal tobynan jáne aýyldyq jerdegi kópbalaly otbasydan shyqqan balalarǵa basymdyq beriledi.
«Mindet aıqyn. Barlyq emtıhandy, ulttyq biryńǵaı testileýdi, balalardyń jazǵy demalysy men saýyqtyrý sharalaryn joǵary deńgeıde uıymdastyrý kerek. Testileý men emtıhan kezinde, «sońǵy qońyraý» jáne mektep bitirý keshinde balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdarý qajet. О́ıtkeni dál osy kezeńde túrli keleńsiz jaǵdaılardyń qaýpi arta túsedi», degen Oljas Bektenov ata-analar mektep bitirý keshinde, jazǵy demalysta balalardy qaraýsyz qaldyrmaý kerek ekenin atap ótti.
Onyń aıtýynsha, ata-ananyń aıaly alaqany men meıirimi balanyń janyn jaqsylyqqa bóleıdi. Olardyń boıyndaǵy adamgershilik negizderi, qoǵamdyq ortadaǵy is-áreketi men otanshyldyq qasıetteriniń barlyǵy, birinshi kezekte otbasynda qalyptasady.
«Eshqandaı mınıstrlik ata-ana qamqorlyǵy men tárbıesin almastyra almaıdy. Elimizdiń laıyqty azamattaryn tárbıeleý – memleket pen qoǵamnyń birlesken úlken eńbeginiń jemisi. Sondyqtan sanaly, bilimdi ári naǵyz otanshyl azamattardy qalyptastyrýda kúsh-jigerimizdi nyǵaıta túseıik degim keledi», dedi Úkimet basshysy.
О́z kezeginde, memlekettik organdar balalardyń jazǵy demalysy men saýyqtyrý sharalaryn jaqsy ótkizýge qajetti jaǵdaı jasaǵany jón. Birde-bir bala nazardan tys qalmaýǵa tıis. Kópbalaly, az qamtylǵan jáne turmysy tómen otbasylardan shyqqan balalardy qoldaýǵa basymdyq berilgeni abzal.
«Ákimder balalar lageriniń ashylý men olardyń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq, órtke, terrorızmge qarsy qaýipsizdik talaptaryna sáıkestigin jeke baqylaýǵa alsyn. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi jazǵy kanıkýl kezinde balalardyń tamaqtanýyna turaqty sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaýdy qamtamasyz etsin. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi ákimdiktermen birlesip sý aıdyndary men basseınderde qutqarý jabdyqtarynyń bolýyn tekserip, personaldy sýda jáne órt kezinde balalardy qutqarý daǵdylaryna oqytýy qajet», dedi O.Bektenov.
Premer-mınıstr Ishki ister mınıstrligine qoǵamdyq tártipti saqtaýdy qamtamasyz etý úshin árbir balalar ortalyǵy men lagerine, kópshilik is-sharalar ótetin oryndarǵa ýchaskelik polısııa ınspektorlaryn bekitýdi tapsyrdy. Balalardyń jol-kólik jaraqatynyń profılaktıkasy máselesine erekshe nazar aýdarý kerek ekenin de nazarǵa aldy.
Jalpy, múddeli memlekettik organdar jazǵy maýsym aldynda sý aıdyndarynda, ormandar men joldardaǵy qaýipsizdik pen tártip erejeleri boıynsha keń aýqymdy túsindirý jumystaryn júrgizetinin aıtqan Úkimet basshysy, birqatar mańyzdy máselege nazar aýdaratynyn jetkizdi.
«Birinshi, óńir ákimdikteri men Oqý-aǵartý mınıstrligi Memleket basshysynyń saýyqtyrý lagerleri men balalardyń ınnovasııalyq shyǵarmashylyǵy ortalyqtaryn salý týraly tapsyrmasyn oryndaý qarqynyn jedeldetýge tıis. Barlyq obektiler belgilengen merzimde tapsyrylýy kerek. Ekinshi, Týrızm mınıstrligi balalardyń tarıhı-mádenı mura nasandaryna, tanymal týrıstik aımaqtarǵa barýy úshin ákimdikterdiń óńiraralyq ózara is-qımylyn úılestirsin. Batys óńirindegi balalarǵa elimizdiń shyǵys aımaqtaryn kórip-bilý qyzyqty bolmaq. Al ońtústik oblystardaǵy oqýshylardyń soltústik aımaqtar men kerisinshe saıahattap barýyn uıymdastyrǵan lázim. Balalar elimizdiń kórikti jerleri men baı mádenı murasyn tanyp-bilgeni abzal. Mádenıet mınıstrligi jazǵy demalys kezinde balalardyń mýzeılerge, teatrlarǵa, qoryqtarǵa, ulttyq parkterge tegin barýyn qamtamasyz etsin. Úshinshi, Eńbek mınıstrligi men ákimdikter jumys isteýge nıet bildirgen oqýshylar men stýdentterdi ýaqytsha jumys oryndarymen qamtamasyz etý sharalaryn qabyldasyn. Bul rette olardyń eńbek quqyqtary saqtalýǵa tıis», dedi Premer-mınıstr.
