Senat • 28 Mamyr, 2025

Jahandyq tártiptiń jańa paradıgmasy talqylandy

20 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Senat spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen palata janyndaǵy Sarapshylar klýbynyń «Qalam» medıa­jobasymen birlesken otyrysy ótti. Is-sharaǵa belgili sıngapýrlyq dıplomat, professor Kıshor Mahbýbanı meıman retinde qatysty. Otyrys barysynda sarapshylar shaǵyn jáne orta memleketterdiń keleshegi men jalpy halyqaralyq tártiptiń aldaǵy damý baǵdaryn talqylady.

Jahandyq tártiptiń jańa paradıgmasy talqylandy

Máýlen Áshimbaev atap ótkendeı, orta derjavalardyń artyp kele jatqan róli halyq­aralyq qatynastardyń zamanaýı júıesin qalyp­tastyrýǵa, jahandyq beıbitshilikti, or­nyqty damýdy jáne qaýip­siz­­dikti qamtamasyz etýge aıryq­sha yqpalyn tıgizedi. Osyǵan baılanysty sarapshylar professor Kıshor Mahbýbanıdiń «Azııa dáýiriniń» bastalýy týra­ly tujyrymyna jáne Qazaq­stan men basqa da orta el­der úshin týyp otyrǵan jańa múm­kindikterge erekshe toqtaldy.

«Búgingi kezdesý jahandyq qaýipsizdik salasyndaǵy daǵ­darys pen geosaıası shıelenis kú­sheıe túsken kezeńde ótip otyr. Qazir burynǵy ózara is-qımyl úlgileriniń eskir­geni anyq baıqalady. Alpaýyt derjavalardyń báse­kesi, teh­nologııalyq jáne sank­sııa­lyq soǵystar, ashyq ás­kerı qaqtyǵystar, senim daǵ­darysy, sondaı-aq halyqara­lyq quqyqtyń ámbebap normalaryna nuqsan keltirý álem elderiniń ózara qarym-qaty­nasynda kúrdeli proble­malarǵa ákelip soqtyrdy. Osyndaı jaǵdaıda professor Mahbýbanıdiń «Azııa dáýiriniń» bastalýy týraly tezısi erekshe qyzyǵýshylyq týdyrady. Shyn máninde, qazirgi tań­da Azııa álemdik ekonomı­ka men saıasattaǵy negizgi kúsh­terdiń birine aınalyp keledi. Orta derjavalardyń turaqtylyq, teńgerim jáne pragmatızmdi ilgeriletýshi retindegi yqpaly da artyp otyr. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev orta derjavalardyń rólin odan ári arttyrýdyń mańyzyna nazar aýdaryp, bul qazirgi tań­daǵy naqty qajettilik ekenin atap ótti. Osyǵan baılanysty Qazaqstan teńgerimdi dıalog pen araaǵaıyndyq ıdeıalaryn halyqaralyq deńgeıde dárip­teı otyryp, álemdik ister­de syndarly ról atqarýǵa umty­lady», dedi Senat tóraǵasy.

Sonymen qatar Máýlen Áshimbaev geosaıası báseke­lestiktiń táýekelderi men saldaryna nazar aýdardy. Ol bul rette kóregendik pen stra­tegııalyq qadamnyń ozyq úlgisin kórsetip otyrǵan birqatar memlekettiń tájirı­besine toqtalyp ótti.

О́z kezeginde Kıshor Mahbý­banı Azııanyń álemde geosaıa­sı turǵydan damı túskenin aıtyp, ulttyq saıası múddeler men qundylyqtardyń konvergensııasy asa mańyzdy ekenin tilge tıek etti. Sarapshynyń sózine qaraǵanda, mundaı tásil teńgerimdi kópjaqty álemdik tártipti qalyptastyrýdyń negizgi sharty bolyp sanalady. Dıplomat jahandyq saıasattyń ózekti máseleleri, aýmaqtyq daý-janjaldar men dinaralyq qaqtyǵystar týraly da sóz qozǵady.

Jahandyq úderisterge qatysty máselelerdi jańa pers­pektıva turǵysynan talqy­laýǵa belgili qazaqstan­dyq kásipker jáne «Qalam» medıajobasynyń negizin qalaýshy Tımýr Týrlov pen Senat janyndaǵy Sarapshylar klýbynyń músheleri de belsendi qatysyp, óz oılaryn bildirdi. Olardyń qatarynda Maqsut Narikbayev University basqarma tóraǵasynyń Halyqaralyq baılanystar jáne bastamalar jónindegi keńesshisi, «Widening the Scope: How Middle Powers Changing Liberal Institutionalism» kitabynyń avtory Mıras Jıenbaev jáne Qazaqstandaǵy Beıjiń Til jáne mádenıet ýnıversıteti brench-kampýsynyń dırektory, PhD Sáýle Qoshanova bar.

Professor Kıshor Mahbý­banı – álemniń ıntellektýaldy kún tártibine erekshe áser etetin tulǵalardyń biri. Ol 33 jyl Sıngapýrdyń dıplomatııa salasynda eseli eńbek etti, eki ret BUU janyndaǵy Sıngapýrdyń Turaqty ókili boldy. BUU Qaýipsizdik keńesiniń tóraǵasy laýazymyn da atqardy. Lı Kýan Iý atyndaǵy Memlekettik saıasat mektebiniń negizin qalaýshy jáne birinshi dekany, saıası bestsellerlerdiń avtory.

Osy oraıda «Qalam Club» jobasy týraly da aıta ketken abzal. Bul pikirtalas ala­ńy – álemdik deńgeıdegi zertteý­shi­ler men ǵalymdardyń sóz sóıl­eýine arnalǵan public talk plat­formasy. Munda sarapshylar búkil álemniń bola­sha­ǵyn aıqyndaıtyn geosaıa­sat, mádenıet, tehnologııa, ult­tyq bolmys jáne jahan­dyq ózgeris­ter týraly oı-pikirlerin aıtyp, tyń ıdeıalardy talqylady. 

Sońǵy jańalyqtar