foto: ashyq derekkóz
Qazirgi zamanda baılyq kóbinese aqsha, múlik arqyly baǵalanady. Alaıda dástúrli qazaq qoǵamynda baılyqtyń maǵynasy tereń boldy. Mal-múlkińniń bolýy – baılyqtyń bir ǵana belgisi edi. Shynaıy baı – halyqqa paıdasy tıip, elge tirek bolyp, aqyl-parasaty men jomarttyǵymen tanylǵan tulǵa bolǵan.
Baılyqty bilim men izgilikpen ushtastyrǵan sondaı tulǵanyń biri – Tana Tilemisuly. Ol - bolys, el bıleýshisi ári Qunanbaıdyń qudasy. Halyqqa eń birinshi Semeıge baryp, meshit salý jóninde kelisim jasasý arqyly paıdasyn tıgizedi. Elge oralǵan soń aýyldarda mektep ashyp, dinı bilimmen birge orys tilin de úıretýdi qolǵa alady.
Al, XX ǵasyr basyna qaraı qazaq baılary mal sharýashylyǵymen qatar saýda men óndiris salasyna da belsene kiristi. Sol kezdiń iri baıy, Qaraótkel óńiriniń kópesi Baımuhambet Qosshyǵulov pen onyń balalary. Alǵashqy avtomobıl qazaq dalasyna 1900 jyly osy kisiniń arqasynda jetkizilgen.
Taǵy biri ári biregeıi Esenqul Mamanov. Ony atap ótpeske bolmas. Tarıhı derekter boıynsha kezinde onyń birinen soń biri eki balasy shetinep ketedi. Sol úshin «balalarymnyń kózindeı bolsyn, qazaqtyń qajetine jarasyn», dep gazette báıge jarııalaıdy. Oǵan arnap 2000 som tigedi. Osylaısha, baıqaýda qatarynan eki týyndy ozyp shyqty: biri – Sultanmahmut Toraıǵyrovtyń «Qamar sulýy», ekinshisi – Taıyr Jomartbaıdyń «Qyz kórelik» romany. El ishinen qarjy jınap, Túrkııa, Polsha jáne Reseı qalalarynda oqyp júrgen qazaq stýdenterine járdemaqy tóleýdi de uıymdastyrǵan.
B. Momyshuly atyndaǵy №53 mektep-lıseıdiń tarıh páni muǵaliminiń aıtýynsha qazaq qoǵamynda baılar bir aýyldy qamqorlyǵyna alǵan.
«500–1000 úı, 3–5 myń adamnyń jaǵdaıy jaýapkershiliginde bolǵan. Eń bastysy, baılar ınvestısııany bala tárbıesine salǵan: bilim berip, el isine aralastyrǵan», deıdi Erbol Alıev
Búgingi qoǵamda baılyq — kóbine sandyq kórsetkish. Al baıyrǵy zamanda ol — sapalyq qundylyq bolǵan. Halyq buryn baılyqty malmen emes, aqyl-bilim, elge sińirgen eńbegimen ólshegen. Bul – umytylmaýy tıis qundylyq. Sebebi elin oılaǵan, halqynyń muqtajyn bólisip kótergen adam ǵana shyn máninde baı bola alady.О́tkenniń baılary meshit, medrese, mektep ashsa, búginginiń aýqattysy – jańa ıdeıalarǵa, áleýmettik jobalarǵa, bilim men ǵylymǵa demeýshi bola alsa, sonyń ózi muranyń jalǵasýy emes pe?
DamıraTО́LEGEN,
EUÝ stýdenti
