Foto: ashyq derekkóz
Ejelgi grekter tarıhı jazbalaryn, eskertkisherin, óner týyndylaryn saqtaıtyn ǵımaratty «mýzeı» dep ataǵan. Onda óner ıelerine shabyt syılaýshy pirler ıakı mýzalar ómir súredi dep eseptegen. Osylaısha álemge «mýzeı» sózi keń taralyp ketti.
Bul týraly Astana qalasyndaǵy Ulttyq mýzeıdiń baspasóz bóliminiń basshysy Aıgúl Aıtmuhanova da aıtyp berdi:
«Mýzeı» – jalpyǵa túsinikti halyqaralyq termın. Elimizdiń bas qalasynda ornalasqan soń, alys-jaqyn elderden kelgen qonaqtarǵa bul ǵımarattyń mádenıet kómbesi, óner saraıy – mýzeı ekendigi túsinikti bolýy kerek. Mamandar sol sebepten osy ataýǵa turaqtaǵan», deıdi ol.
Buǵan qosa qazirgi mýzeıler – muralardy saqtaýmen ǵana emes, túrli mádenı is-sharalardy ótkizip, halyqqa ónerdi tanytýmen aınalysatynyn jetkizdi.
«Sondyqtan «murajaı» dep ataıtyn bolsaq, bul ataý onyń qyzmetiniń mánin tolyq ashpaıdy. Al «mýzeı» termıniniń aıasy keń. Oǵan bári sııady. Mýzykalyq, pedagogıkalyq, tipti teatr baǵytynda júıeli jumystar atqarylatyn bul mekemege halyqaralyq termındi bekitý ábden oryndy», deıdi mýzeı qyzmetkeri A. Aıtmuhanova.
Fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, SDU University professory Baıan Kerimbekovanyń aıtýynsha, «murajaı» –mýzeıdiń balamasy retinde kópshilik qulaǵy úırengen sóz.
«Eger tilimizde sol maǵynany berer sóz bolsa, nege ózge tildegi sózdi paıdalanamyz?» degen kózqaraspen qarasaq, «mýzeıdi» «murajaı» degenimiz durys. Degenmen, eskerer bir másele bar sııaqty. Eger «mýzeı» sózin aýdaratyn bolsaq, onda «Ýnıversıtet», «Akademııa», «Teatr» degen sózderdi de aýdarý kerek bolady. Al bulardy qazaqshalaý kerek pe?», deıdi ol.
Buǵan ardager muǵalim Keńeskúl Aıapova da qosylady.
«Qazaqstan táýelsizdik alǵaly kóptegen sózdiń qazaqsha ataýy paıda boldy. «Mýzeı» emes «murajaı» degenimiz durys. Sózdiń túbirine qarasań, «mura» – ata-babamyzdan jetken asyl qazyna. «Jaı» – sol asyldy saqtaıtyn oryn. Bizdiń jan-jaqty jetilýimiz úshin, jahandyq ózgeristerge jutylmaı, el bolyp qalýymyz úshin-murajaı sóziniń orny erekshe. Qazaq tiliniń tazalyǵyn saqtaý– eń basty mindet», deıdi ol.
Iá, bul taqyryp tóńireginde kesip-piship pikir aıtý qıyn. Til mamandarynyń arasynda da ortaq mámile joq. Al ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligine qarasty Til saıasaty komıtetiniń 2017 jyly bekitken nusqasyna sáıkes, atalǵan mádenıet oshaǵynyń resmı ataýy – mýzeı bolyp otyr.
Damıra Tólegen,
EUÝ stýdenti.
