Foto: JI
Ata-ananyń alańdaýshylyǵy negizsiz emes
Jalpy balalardyń alǵashqy áleýmettik ortasy, tárbıe men bilimniń irgetasy qalanatyn mekeme ol – balabaqsha. Munda ol minez-qulyq normalaryn meńgeredi, alǵash ret ujymmen qarym-qatynas ornatady jáne damýdyń mańyzdy kezeńinen ótedi. Alaıda bul mekeme balanyń psıhologııalyq jáne fızıkalyq turǵydan qaýipsiz ortada bolýyn tolyq qamtamasyz ete ala ma?
Máselen, Ulytaý oblysynda oryn alǵan jaǵdaı qoǵamda úlken rezonans týdyrdy. «B» balabaqshasynda jumys istegen Sh. esimdi tárbıeshi 2022 jyly týǵan búldirshindi onyń akvarel boıaýyn aýzyna salǵany úshin erninen uryp, jelkesinen ıterip qulatqan. Sot barysynda tárbıeshi óz kinásin moıyndamaǵanymen, beınebaqylaý jazbalary ony tolyq dáleldedi. Sot sheshimimen tárbıeshige úsh jyl boıy balalarmen jumys isteýge tyıym salynyp, 80 saǵat qoǵamdyq jumysqa tartyldy. Sondaı-aq jábirlenýshi tarapqa 200 000 teńge moraldyq ótemaqy tóleý mindetteldi.
Osyǵan uqsas taǵy bir oqıǵa Almaty qalasynda tirkeldi. Áleýmettik jelide taraǵan beınejazbada tárbıeshi balany tunshyqtyryp, kúshtep oryndyqqa otyrǵyzyp jatqany anyq kórinedi. Balanyń kómek suraǵan daýysy jazbada estilgenimen, bólmede otyrǵan basqa tárbıeshi esh áreket jasamaǵan. Oqıǵa ata-ananyń beınebaqylaý jazbasyn tekserýinen keıin belgili bolǵan.
Ata-analar kóp jaǵdaıda bul faktilerdiń beınebaqylaý júıesi arqyly áshkerelengenin aıtady. Biraq beınekamera ornatylǵan jerde osyndaı jaǵdaılar oryn alsa, kózden tasa ortada ne bolyp jatqanyn boljaý qıyn.
Bala quqyǵyn qorǵaýdaǵy jańa mehanızmder
QR Oqý-aǵartý mınıstrligi 2024 jyly balalardyń quqyqtary men qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan zańnamalyq ózgerister engizgenin málimdedi. Bul ózgerister balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyq, psıhologııalyq qysym jáne basqa da quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan.
Endi ata-analardan nemese azamattardan balalardyń qaýipsizdigine qatysty shaǵym túsken jaǵdaıda, Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti mektepke deıingi uıymdarǵa jospardan tys tekserý júrgize alady. Sonymen qatar, «111» baılanys ortalyǵynyń qyzmeti zańmen bekitilip, mektepter men kolledjderde bul ortalyqqa jedel habarlasýǵa arnalǵan QR-kodtar ornatyldy.
Sonymen qatar tárbıeshilerdi jumysqa qabyldaý talaptary da kúsheıtilgen. Endi pedagogterdi qabyldaý kezinde biliktilik talaptary, sottylyǵynyń joqtyǵy, kásibı bedeli men psıhologııalyq jaramdylyǵy mindetti túrde tekseriledi.
Balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýde beınebaqylaý júıesiniń róli erekshe. Búginde balabaqshalarda jáne olardyń irgeles aýmaǵynda ruqsatsyz kiretin tulǵalardy anyqtaý, oqys oqıǵalardyń aldyn alý jáne tárbıe úderisin baqylaý maqsatynda beınebaqylaý kameralary ornatylady.
Mınıstrliktiń málimetinshe, mektepke deıingi mekemelerde beınematerıaldar keminde 30 táýlik boıy arnaıy dıskilerde saqtalady. Ata-analar beınejazbalardy kórý úshin balabaqsha ákimshiligine resmı ótinishpen júginýi kerek. Osydan keıin ákimshilik beınematerıaldy saqtaý jáne jetkizý qyzmetin kórsetetin tehnıkalyq uıymǵa suranys joldaıdy.
Alaıda keıbir ata-analar beınebaqylaý jazbalaryn alýda kedergilerge tap bolatynyn aıtyp, bul júıeniń ashyqtyǵyna kúmán keltiredi. Demek, tehnıkalyq baqylaý bar jerde de adamı faktor sheshýshi ról atqarady.
Qazirgi tańda elimizde balalardyń múddesin qorǵaý baǵytynda jumys isteıtin 20 óńirlik ýákil bar. Memleket «Qazaqstan balalary» keshendi baǵdarlamasy aıasynda ár 5 myń balaǵa bir qorǵaýshy maman taǵaıyndaý júıesin engizýdi kózdep otyr.
Tárbıeshiniń biliktiligi men psıhologııalyq daıyndyǵy baǵalanady
Kez-kelgen elde balabaqshadaǵy tárbıeniń sapasy – eń aldymen, tárbıeshiniń kásibı jáne adamgershilik deńgeıine baılanysty. Osyǵan oraı Qazaqstanda mektepke deıingi bilim berý kadrlaryn daıarlaý men olardyń biliktiligin arttyrý júıesi kezeń-kezeńimen jetildirilip keledi.
Mınıstrliktiń málimetinshe, Qazaqstan boıynsha 11,8 myń mektepke deıingi bilim berý uıymynda 103,8 myńnan astam pedagog eńbek etedi. Osy saladaǵy qyzmetkerlerdiń kásibı deńgeıin júıeli túrde arttyrý úshin 2023 jyldan bastap árbir pedagog keminde úsh jylda bir ret biliktilik arttyrý kýrsynan ótýi mindettelgen. Bul talap «Pedagog mártebesi týraly» zańmen belgilengen.
Sonymen qatar, jyl saıyn mektepke deıingi uıym pedagogteriniń 33%-y 120-dan astam baǵdarlama boıynsha biliktilikti arttyrý kýrstaryna qatysady. Bul kýrstarda tek ádistemelik bilim emes, psıhologııalyq daıyndyq pen qarym-qatynas mádenıeti de oqytylady. Jaýapty mekeme osylaısha, tárbıeshilerdiń kásibı jáne psıhologııalyq daıyndyǵyn arttyrý arqyly balalarmen jumys isteýdiń sapasy men qaýipsizdigine júıeli túrde baqylaý ornatylatynyn alǵa tartty.
Memleket tarapynan zańnamalyq ózgerister qabyldanyp, beınebaqylaý júıeleri ornatylyp, tárbıeshilerge qoıylatyn talaptar kúsheıtilgenimen, bul sharalar tájirıbede árdaıym tıimdi nátıje berip otyrǵan joq. Bul rette balamen tikeleı jumys isteıtin mamandardyń kásibı daıyndyǵy ǵana emes, psıhologııalyq turaqtylyǵy men adamgershilik qasıeti de asa mańyzdy.
Bala – bolashaq qana emes, ol búgingi ómirdiń eń názik, eń qorǵansyz tirshilik ıesi. Al onyń kúndelikti ýaqyty ótetin orta – eń qaýipsiz, eń senimdi keńistik bolýy kerek emes pe?
