Dóńgelek ústelge elimizdiń jetekshi medısına mamandary, memlekettik organ ókilderi, psıhıkalyq densaýlyq salasyndaǵy sarapshylar men qoǵam belsendileri qatysty. Keleli keńeste Respýblıkalyq psıhıkalyq densaýlyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń bas dırektory Altynaı Esqalıeva shızofrenııany basqarýdyń joldaryn aıtyp berdi.
«Shızofrenııa – kúrdeli, biraq basqarýǵa bolatyn dert. Eger aýrýdy erte anyqtap, ýaqtyly emdese, naýqastyń ómir sapasy aıtarlyqtaı jaqsarady. Emniń negizi – antıpsıhotıkalyq preparattar. Sonymen qatar kognıtıvti-minezqulyqtyq terapııa, psıhoáleýmettik qoldaý, jumysqa ornalasýǵa kómektesý, beıimdeý trenıngteri men otbasynyń qatysýy naýqastyń tolyqqandy ómirge oralýyna sep bolady. Qoǵam tarapynan túsinistik pen qoldaý pasıentterdiń beıimdelýinde sheshýshi ról atqarady», dedi A.Esqalıeva.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetinshe, shızofrenııa jahanda 24 mıllıonnan astam adamda kezdesedi. Iаǵnı shamamen árbir 300-adam, eresekter arasynda árbir 222-adam osy dıagnozben ómir súredi. Elimizde shızofrenııamen aýyratyn 40 myńnan astam adam bar. Aýrý belgileri ádette 20–29 jas aralyǵynda baıqalyp, adamnyń oılaý júıesine, emosııasyna, áleýmettik qarym-qatynasyna, jalpy ómir sapasyna keri áserin tıgizýi múmkin. Ǵalymdar shızofrenııanyń paıda bolýyna genetıkalyq beıimdilik, qorshaǵan orta áseri, psıhoáleýmettik faktorlar yqpal etýi múmkin ekenin aıtady. Kópshilikke shızofrenııa ómirdi túbegeıli ózgertip jiberetin aýyr úkim sııaqty kórinýi múmkin. Alaıda medısınanyń damýy men zamanaýı emdeý tásilderiniń arqasynda bul dertpen ómir súrýge bolatyny dáleldendi. Durys em men turaqty baqylaý júrgizilgen jaǵdaıda naýqastardyń keminde úshten biri turaqty remıssııaǵa jetip, qalypty ómir súre alady.
«Stereotıpsiz psıhıkalyq saýlyq» uranymen ótken jıyn – elimizde psıhıkalyq saýlyqqa degen kózqarasty ózgertýge baǵyttalǵan mańyzdy qadamdardyń biri. Ashyq áńgime, sapaly medısınalyq kómek, qoljetimdi aqparat, qoǵam tarapynan qoldaý – bul máselede basty qural. Medısınalyq kómek sapasy jaqsarsa, salany ilgeriletetin bastamalardy qoǵam qoldasa ǵana oń nátıjege qol jetkizýge bolady.
Kámıla TAITО́LEÝ,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-dyń 3-kýrs stýdenti
