– Shýche-Býrabaı kýrortty aımaǵynyń jan-jaqty damýyna zor múmkindik bar, – dedi oblys ákimi. – Salaǵa tartylǵan ınvestısııa ınfraqurylymdardy jańǵyrtyp, týrısterdi jaqsylap qarsy alýǵa múmkindik beredi. О́ńir týrızmdi damytýǵa baǵyttalǵan strategııalyq basymdyq berilgen jospardy qolǵa alyp otyr.
О́tken jylǵy atqarylǵan sharýany pysyqtasaq, aýqymdy is atqarylǵan eken. Kórkem tabıǵattyń aıasynda tynyqqan adamdar sany da jyldan-jylǵa ósip keledi. Naqty mysalǵa júginetin bolsaq, ótken jyly bul óńirge at izin salǵan týrıster sany bir mln-ǵa jýyqtapty. Onyń 350 myńy shıpajaılar men qonaqúılerde ornalasqan. Burnaǵy jylǵy kólemnen 14%-ǵa kóp.
Oblystyq týrızm basqarmasynyń basshysy Andreı Podgýrskııdiń aıtýyna qaraǵanda, jańa týrıstik klasterdi damytý erekshe mánge ıe. Máselen, «Aq býra» kýrorty Qotyrkól men Jókeı kólderiniń jaǵalaýynda týrısterdi qabyldaýǵa, jańa zamannyń talabyna tolyq jaýap beretin kórikti keshender salynyp jatyr. Shýche kóli men Býrabaı kentinde otbasylyq demalystarǵa kóp-kórim kóńil bólingen. Qotyrkól kóliniń jaǵalaýynda balalardyń sanatorıılik-kýrorttyq demalys aımaqtaryn keńeıtý josparlanǵan. 2027 jyly ınvestor jalpy quny bir mlrd teńge bolatyn, jyl boıy jumys isteıtin akvapark salmaq.
Túıindi máseleler de bar. Balalar týrızmin damytýǵa jer telimderi kerek. Bos jatqan jerler de bar. Onyń ıeleri ne ózderi kádege asyrmaı, ne halyqtyń ıgiligine bermeı otyr. Osy arada naqty mysal keltire ketelik. Qotyrkól kóliniń jaǵalaýynda 11 balalar saýyqtyrý ortalyǵy bolsa, sonyń tek tórteýi ǵana jumys istep tur. О́zgeleri tabıǵat ansamblin buzyp, alqam-salqam bolyp shashylyp jatyr. Bul másele ádil sheshimin tabýy qajet. Qazir Býrabaı aýdandyq ákimdigi men oblystyq týrızm basqarmasy kádege aspaı jatqan jerlerdi esepke alyp, qaıtaryp alýdyń tetikterin izdestirý ústinde. Osy jospar júzege assa, qanshama jer balalardyń ıgiligine jarap qalar edi.
Jergilikti bılik ınfraqurylymdy jańǵyrtyp, kólik logıstıkasyn jaqsartýǵa yntaly. Taıaý arada kýrortty aımaqtaǵy joldar jóndelip, sý, jylýmen qamtý máselesi sheshiledi. Sondaı-aq uıaly baılanys pen ınternet jelisiniń de sapasyna nazar aýdarylmaq. Taǵy bir eldi eleń etkizetin jaǵymdy jańalyq, bıyl shilde aıynan bastap eki jańa joba júzege asyrylmaq. Onyń birinshisi, qoqys óńdeý kásipornynyń qurylysy bolsa, ekinshisi Shýchınsk qalasynyń mańynda qatty turmystyq qaldyqtardy óńdeıtin keshen qurylysy qolǵa alynbaq. Mine, osy kezde tamasha tabıǵattyń aıasy jyl saıyn at kópir bolyp jatatyn qoqystan arylady.
«Býrabaı» memlekettik ulttyq tabıǵı parki ekologııalyq týrızmdi damytýǵa kóbirek kóńil bólmek. Kelýshilerge jaǵdaı jasaý maqsatynda kempıng, glempıng salynyp, veloortalyq paıdalanýǵa beriledi dep otyr. Kirpııaz kelýshilerdiń kóńilinen shyǵý úshin Astana-Býrabaı baǵytyndaǵy kúre jol boıyndaǵy jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý sapasy jaqsarmaq.
Búgingi týrıst Býrabaı baýraıyndaǵy dertke shıpa aýany jutyp, qaıtalanbas kóriniske kóz sýaryp, tabıǵattyń aı arý sıpatyna tańdana kóz salyp qana qoımaı, ilkidegi ádemi ańyzǵa da nazar aýdarary sózsiz.
Abylaı alańynda turyp, Kóksheniń qarsy aldyńyzdaǵy bıigine kóz salsańyz, ǵajaıyp tabıǵat qubylysyn aıqyn ańǵarar edińiz. Qylpyldaǵan bolat qashaý batpaıtyn kók granıt tasyn baýyrlaı tilip ornalasqan ǵajaıyp tas syrǵanaqqa janaryńyz tússe, týǵan tabıǵattyń qudiretine eriksiz bas ıesiz. Sonaý qyr jotadan bastalyp, eńiske qaraı quldılaı qulaıtyn ǵalamat úlken tas syrǵanaqty jasaý árıne, adamzattyń qolynan kelmes edi. Kózben jobalaǵanda, kók tastyń eni jıyrma qadamdaı, tabany 150 qadamǵa jýyq. Kertilip túsken, álde oıylǵan. Qalaı bolǵan kúnde de jaratylystyń buıryǵymen osyndaı tas syrǵanaq paıda bolǵan. Eki jaǵy tip-tik, jylan jalaǵandaı tep-tegis. Bir tańdanarlyǵy, jalpaq tabanda barmaq basyndaı bir budyr bolsashy. Ineniń kózindeı oıyq ta kezdespeıdi. Jergilikti jurt bul jerdi «Tas syrǵanaq» dep ataıdy. Aıtsa aıtqandaı, tý bıikten quldılaı qulap, etegi eńiske jetetin syrǵanaqtyń syryn uqqan kim bar eken?
Kók tastan órilgen, adamzat balasynyń ózi de shyǵa almaıtyn bıik shyńnyń ushar basyna pil shyǵyp shógipti dese, senesiz be, senbeısiz be? Senbeıtinder tabylsa, Býrabaıdyń baýraıyna kelsin. Kelgen soń Abylaı alańyna taban tirep, júzin Oqjetpeske bursyn. Sol sátte sonaý shyń basynan tórt sıraǵyn baýyryna basyp shókken pil kórinedi. Kózi ótkir adam ushy sál joǵary qaıqıǵan up-uzyn tumsyǵyn ańdaıdy. Bajaılap qarasańyz, alaqandaı kózi, qaýqıǵan qulaǵy, sabaýdaı quıryǵy, qysqartyp aıtqanda, barlyq on eki múshesi túp-túgel. Tek jandy emes, jansyz, kók granıt tas. Este joq eski kezeńde Oqjetpes batyr qalyń jaý qaýmalaǵan sátte jaratqan ıeden tilek etip, tasqa aınalypty desedi ǵoı. Sonda tóbesine kóterip alǵan osy pil eken degen joramal aıtylady. Árıne, ańyz. Áıtse de, ult muraty men ulttyń ulaǵatty uldarynyń arymas asyl armany ushtasyp jatqandaı. Ańyz astarynda týǵan jerdiń topyraǵyn Oqjetpes batyr tárizdi qorǵaı bilý kerek. Sonda esimiń el esinen eshqashan óshpeıdi degen ıshara jatyr.
Iá, keler urpaqqa mura bolyp qalatyn óńirdiń óńin saqtaý búginge paryz. Jyl saıyn kisiniń kóptiginen qansha kórikti bolsa da tabıǵattyń aı nurly arý sıpatyna kireýke túsetindigi bar. Ulttyq park bul máselege meılinshe mán berip otyr. Jańadan 21 sanıtarlyq-gıgıenalyq oryndar salynbaq. Bul bir jaǵynan týrısterge qolaıly bolsa, ekinshi jaǵynan tabıǵı ortadaǵy tazalyqty saqtaý úshin kerek.
Aqmola oblysy,
Býrabaı aýdany
